Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аяқ - дене мүшесі.
Digit of a foot
the body part
Аяқ саусақтары - төрт аяқты жануарлардың аяғының саусақтары. Мысықтар сияқты аяқ саусақтарымен жүретін жануарлар цифрлық жүріспен сипатталады. Адамдар және аяқ табандарымен жүретін басқа жануарлар плантиградты жүріспен сипатталады; ал тұяқтарының ұштарымен жүретін жануарлар - унгулиградты.
Toes are the digits of the foot of a tetrapod. Animal species such as cats that walk on their toes are described as being digitigrade. Humans, and other animals that walk on the soles of their feet, are described as being plantigrade; unguligrade animals are those that walk on hooves at the tips of their toes.
Бұлшықеттер
Аяқ саусақтарының қозғалысы көбінесе иілу және созу (сәйкесінше, табанға немесе аяқ тығына қарай қозғалыс) болып табылады, бұл қозғалыс бұлшық шекесі арқылы жүзеге асады, ол саусақтарға фаланга сүйектерінің алдыңғы және үстіңгі беттерінен бекітіледі. Бас бармақтан басқа, аяқ саусақтарының қозғалысы көбінесе флексор дигиторум бревис және экстенсор дигиторум бревис бұлшық еттерінің әрекетімен реттеледі. Бұл бұлшықтар сүйектердің бүйірлеріне бекітіледі. Fibrodysplasia ossificans progressiva сирек кездесетін генетикалық ауруы бар адамдардың бас бармағы әдетте қысқа болады және аяққа қатысты ішке немесе медиалды бағытқа бұрылғандай көрінеді.
Toe movement is generally flexion and extension (movement toward the sole or the back of the foot, resp.) via muscular tendons that attach to the toes on the anterior and superior surfaces of the phalanx bones. With the exception of the hallux, toe movement is generally governed by action of the flexor digitorum brevis and extensor digitorum brevis muscles. These attach to the sides of the bones, People with the rare genetic disease fibrodysplasia ossificans progressiva characteristically have a short hallux which appears to turn inward, or medially, in relation to the foot.
Түрлілігі
Адамның әр аяғында әдетте бес саусағы болады. Егер аяқта бестен көп саусақ болса, онда бұл полидактилия деп аталады. Басқа да түрлері болуы мүмкін, мысалы, синдактилия немесе арахнодактилия. Аяқ алдының пішіні, соның ішінде саусақтардың пішіні де адамдар арасында айқын айырмашылықтарды көрсетеді; мұндай айырмашылықтарды өлшеуге болады және олар этникалық шығумен статистикалық байланысты. Мұндай ерекшеліктер әртүрлі аяқ киімдердің қолайлы болуына және дұрыс келуіне әсер етуі мүмкін. АҚШ Армиясы үшін жасалған зерттеулер көрсеткендей, үлкен аяқтарда кішкентайрақ көлбеу, саусақтардың ұзындығы мен ені болуы мүмкін.
Humans usually have five toes on each foot. When more than five toes are present, this is known as polydactyly. Other variants may include syndactyly or arachnodactyly. Forefoot shape, including toe shape, exhibits significant variation among people; these differences can be measured and have been statistically correlated with ethnicity. Such deviations may affect comfort and fit for various shoe types. Research conducted for the U. S. Army indicated that larger feet may still have smaller arches, toe length, and toe breadth.
Функция
Адам аяғы тік тұратын адамның салмағын көтеретін көптеген сүйектер мен жұмсақ тіндерден құралған. Атап айтқанда, саусақтар жүру кезінде адамға көмектеседі, тепе-теңдікті сақтап, салмақты ұстап және итергіш күш береді.
The human foot consists of multiple bones and soft tissues which support the weight of the upright human. Specifically, the toes assist the human while walking, providing balance, weight bearing, and thrust during gait.
Клиникалық маңызы
Аяқ саусағының кішкентай интерфалангиялық буынының созылуы немесе жыртылуы көбінесе "саусақты соғу" деп аталады. Аяқ саусағының табанмен қосылған жерінің созылуы немесе жыртылуы "табан саусағының жарақаты" деп аталады. Ұзақ уақыт бойы дұрыс келмейтін аяқ киім кию саусақтардың бұрыс орналасуына, сондай-ақ басқа да ортопедиялық проблемаларға алып келуі мүмкін. Мортон нейромасы көбінесе зардап шегушінің үшінші және төртінші саусақтары арасындағы ауырсыну мен ұюға себеп болады, себебі ол үшінші және төртінші метатарсал сүйектері арасындағы нервке әсер етеді. Бас бармақ ең көп кездесетін тырнақ кіру ошағы болып табылады, ал оның проксималды фалангалық буыны подагра шабуылдарының ең көп кездесетін ошағы болып табылады.
A sprain or strain to the small interphalangeal joints of the toe is commonly called a stubbed toe. A sprain or strain where the toe joins to the foot is called turf toe. Long term use of improperly sized shoes can cause misalignment of toes, as well as other orthopedic problems. Morton's neuroma commonly results in pain and numbness between the third and fourth toes of the sufferer, due to it affecting the nerve between the third and fourth metatarsal bones. The big toe is also the most common locus of ingrown nails, and its proximal phalanx joint is the most common locus for gout attacks.
Қисық
Аяқ деформацияларына кілті бармақ, қағы бармақ және тырнақ бармақ жатады. Кілті бармақ – бұл саусақтың қалыптан тыс жиырылуы немесе "қисаюы". Бұл, саусақтарды құрайтын буындардың біреуінің ішінара немесе толықтай орын ауысуы арқылы жүзеге асырылады. Саусақтардың деформациясы күшейгенде, олар аяқ киімге қысылып, ауырсыну тудыруы мүмкін. Аяқ деформацияларының себебі ревматоидты артрит және қант диабеті де болуы мүмкін. Деформациялар жаралар мен ауырсынуға алып келуі мүмкін, әсіресе аяқ киім киген кезде. Үлкен саусақта жиі кездесетін мәселе – бұл жамбас. Бұл – аяқ сүйектері мен үлкен саусақ арасындағы буынның құрылымдық деформациясы, ол ауырсынуға шақыруы мүмкін. Бесінші саусақтың ұқсас деформациясы тігінші жамбасы немесе жамбасшық деп аталады. Полидактилияда (ол саусақтарға да қатысты болуы мүмкін) бір немесе бірнеше қосымша саусақтар болады.
Deformities of the foot include hammer toe, trigger toe, and claw toe. Hammer toe can be described as an abnormal contraction or “buckling” of a toe. This is done by a partial or complete dislocation of one of the joints, which form the toes. Since the toes are deformed further, these may press against a shoe and cause pain. Deformities of the foot can also be caused by rheumatoid arthritis and diabetes mellitus. Deformities may predispose to ulcers and pain, especially when shoe wearing. A common problem involving the big toe is the formation of bunions. These are structural deformities of the bones and the joint between the foot and big toe, and may be painful. Similar deformity involving the fifth toe is described as tailor's bunion or bunionette. In polydactyly (which can also affect the fingers) one or more extra toes are present.
Қайта құруда
Жоғалған жақын орналасқан саусақтарды / бірнеше саусақты ампутациялауды қалпына келтірудің қолайлы нұсқасы, мысалы, метакарпальді қолды қайта құру, екінші және үшінші бақайшақты трансплантациялау болып табылады. Жоғалған саусақтарды алмастыру үшін қолға үшінші және төртінші бақайшақты трансплантациялау да мүмкін нұсқа.
A favourable option for the reconstruction of missing adjacent fingers/multiple digit amputations, i. e. such as a metacarpal hand reconstruction, is to have a combined second and third toe transplantation. Third and fourth toe transplantation to the hand in replacing lost fingers is also a viable option.
Эволюция
Геккель омыртқалылардың бес саусақты қалыпты схемасын балықтардың қанаттары арқылы, амфибиялардың ата-тегінен іздейді.
Haeckel traces the standard vertebrate five toed schema from fish fins via amphibian ancestors.
Басқа жануарлар
Анизодактильді немесе гетеродактильді аяқтары бар құстарда галюкс қарсы немесе артқа қарай бағытталған, соның арқасында ұстап алуға және қонуға мүмкіндік туады. Адамның бас бармағы оның ерекше белгілерінің бірі ретінде жиі айтылса да, бұл қол саусағы жартылай примитивті күйінде қалады және шындығында барлық приматтарда кездеседі. Адамда ең жетілген саусақ – галюкс.
In birds with anisodactyl or heterodactyl feet, the hallux is opposed or directed backwards and allows for grasping and perching. While the thumb is often mentioned as one of the signature characteristics in humans, this manual digit remains partially primitive and is actually present in all primates. In humans, the most derived digital feature is the hallux.