Кіріспе
Жаяу қозғалыс – адамдар мен басқа жануарлардың аяқтарымен жылдам қозғалуға мүмкіндік беретін жер бетіндегі қозғалыс әдісі. Жүгіру – барлық аяқтар жерден бір уақытта көтерілген сәттері бар (бірақ ерекшеліктер де болуы мүмкін) қозғалыс түрі. Бұл жүруден өзгеше, онда аяқтардың бірі әрдайым жерге тиіп тұрады, аяқтар көбінесе түзу ұсталады, ал дененің салмақ орталығы тұрған аяқ немесе аяқтардың үстінен кері маятник сияқты қозғалады. Серпімді масса механикасы тұрғысынан жүгіру кезінде бір қадам ішінде кинетикалық және потенциалдық энергияның өзгеруі байқалады, энергияны сақтау серпімді tendonдар (сіңірлер) және бұлшық еттердің пассивті серпімділігі арқылы жүзеге асырылады. "Жүгіру" термині жоғырлаудан бастап, спринтке дейінгі әртүрлі жылдамдықтарды қамтиды. Адамдарда жүгіру денсаулықты жақсартады және өмір сүру ұзақтығын арттырады. Адамзаттың алғабалары шамамен 2,6 миллион жыл бұрын ұзақ қашықтыққа жүгіру қабілетін дамытқан деген болжам бар, бұл, әдетте, жануарларды аулау үшін қажет болды. Жарыс жүгіру түрлі аймақтардағы діни мерекелерден пайда болған. Жарысқа қатысу туралы жазбалар Ирландиядағы Тайльтен ойындарынан б.з.д. 632-1171 жылдар аралығына дейін, ал алғашқы Олимпиада ойындары б.з.д. 776 жылы өткізілген. Жүгіру – әлемдегі ең қолжетімді спорт түрі деп есептеледі.
Running is a method of terrestrial locomotion by which humans and other animals move rapidly on foot. Running is a gait with an aerial phase in which all feet are above the ground (though there are exceptions). This is in contrast to walking, where one foot is always in contact with the ground, the legs are kept mostly straight, and the center of gravity vaults over the stance leg or legs in an inverted pendulum fashion. A feature of a running body from the viewpoint of spring mass mechanics is that changes in kinetic and potential energy within a stride co occur, with energy storage accomplished by springy tendons and passive muscle elasticity. The term "running" can refer to a variety of speeds ranging from jogging to sprinting. Running in humans is associated with improved health and life expectancy. It is hypothesized that the ancestors of humankind developed the ability to run for long distances about 2.6 million years ago, probably to hunt animals. Competitive running grew out of religious festivals in various areas. Records of competitive racing date back to the Tailteann Games in Ireland between 632 BCE and 1171 BCE, while the first recorded Olympic Games took place in 776 BCE. Running has been described as the world's most accessible sport.
Тарих
Адамның жүгіруі кем дегенде төрт жарым миллион жыл бұрын, адамзаттың алғашқы ата-бабасы – австралопитек екі аяғымен тік тұру қабілетінің арқасында пайда болған деп саналады. Ерте адамдар, ең болмаса, жануарларды талқандап шағып аулау тәжірибесінен – олжасы қашуға шамасы келмей шаршағанша қуу арқылы, «қу миопатиясына» (Sears 2001) ұшыраған, шыдамды жүгірушілерге айналған. Адамның дене ерекшеліктері, мысалы, омыртқа буыны, көптеген тер бездері, ахилл сіңірлері, ірі тізе буындары және күшті жамбас бұлшықтары осы белсенділіктің нәтижесінде пайда болған өзгерістер (Bramble & Lieberman 2004, т.б.). Алғаш ұсынылған теорияда салыстырмалы физиологиялық деректер мен жануарлардың жүгіру кезіндегі табиғи мінез-құлқы пайдаланылды, бұл осы әрекеттің табысты аң аулау әдісі болу мүмкіндігін көрсетті. Қазіргі заманғы аң аулау практикаларын бақылаудан алынған қосымша деректер де осы мүмкіндікті растады (Carrier et al. 1984). Сирстің (12-бет) айтуынша, Нарикотоме қаңқасын ғылыми зерттеу (Walker & Leakey 1993) Карьер теориясын қуаттайтын қосымша дәлелдер ұсынды. Жарыс жүгіру Грекия, Египет, Азия және Африканың Шығыс Африка жарылысы сияқты әртүрлі аймақтардағы діни мерекелерден өркендеді. Тайлтен ойындары – Тайлтиу қасиетті әйелдің құрметіне өткізілетін ирландтық спорт фестивалі, б.з.д. 1829 жылға дейін жетеді және жарыс жүгірудің ең ерте жазбаларының бірі болып табылады. Олимпиада және марафонның бастауы мифтер мен аңыздармен оралымды, бірақ алғашқы жазылған ойындар б.з.д. 776 жылы өтті. Ежелгі Грециядағы жүгірудің тарихы осы 776 жылғы ойындарға дейін жетеді. Менің ойымша, күн, ай, жер, жұлдыздар және аспан, әлі де көптеген «жабайылардың» құдайлары, ерте гректерге белгілі жалғыз құдайлар болған. Олар үнемі қозғалып, жүгіріп тұрғандықтан, олардың жүгіру табиғатына байланысты оларды құдайлар немесе жүгірушілер деп атаған (Thus, Theontas) | Платон – Кратилдегі Сократ.
Сипаттама
Жүгіру қадамын төменгі аяққа қатысты екі кезеңге бөлуге болады: тіреу және иықтап жылжу. Бұл кезеңдерді сіңіру, итеру, бастапқы иықтап жылжу және соңғы иықтап жылжу деп тағы бөлуге болады. Жүгіру қадамының үздіксіздігіне байланысты, нақты бір сәт басталу деп есептелмейді. Дегенмен, жеңілдік үшін, сіңіру және аяқпен жерге тию қозғалыстағы денедегі жүгіру циклінің басталуын көрсетеді деп есептейміз.
Аяқ соғу
Аяқ соққысы – аяқтың табан бөлігі жерге алғаш тиген кезде болады. Көбінесе аяқ соққысының үш түрі кездеседі: саусақтың ұшымен, табан ортасымен және өкшемен соққы. Олар тиісінше, аяқтың саусақ бөлігімен, табан ортасы және өкшемен алғашқы жанасумен сипатталады. Осы кезде жамбас буыны, алдыңғы қадам кезіндегі максималды иілуден созылуға басталады. Күшті дұрыс сіңіру үшін, аяқ соққысы кезінде тізе буыны иілуі керек, ал білезік денеден сәл алда болуы тиіс. Аяқ соққысы күштерді сіңіру фазасын бастайды, себебі алғашқы соққыдан туындаған күштер төменгі аяқ бойында жұмсалады. Күштерді сіңіру дене аяқпен ортаға қарай жылжығанда жалғасады, бұл алдыңғы қадам аяқтан күш алып, тік итеру арқасында мүмкін болады.
Орталық
Ортаңғы кезең – назардағы төменгі аяқ тізесін бүгіп, дене, жамбас және жамбастың тікелей астында орналасқан кезде болады. Осы сәтте, жамбас созылып, тізе буыны мен тобық буыны иіліп, итеру басталады. Аяқ денеден артқа созылып, аяқтан жер көтерілгенше итеру жалғасады. Бұл субъект үшін жамбастың, тізесінің және тобықтың максималды созылуын қамтиды, нәтижесінде дене осы қозғалыс арқылы алға итереді және бастапқы сермелеу кезінде тобық/аяқ жерден көтеріледі.
Қозғалтқыш фазасы
Соңғы зерттеулер, әсіресе аяқ соққысы туралы пікірталас, жүгіру кезіндегі күш сіңіру фазаларында жарақаттарды анықтау және алдын алуға бағытталған. Дене алға жылжуын түсіну үшін орташа қадамнан аяқ ұшына дейінгі итеру фазасы маңызды. Толық қадам ұзындығы моделінде, иіліс фазасының соңы мен аяқ соққысының элементтері итеруге қатысады. Итеруге дайындық иіліс фазасының соңында жамбас буынының иілуімен басталады, бұл жамбас созғыштарына максималды қозғалыс диапазоны арқылы үдегенде күш жасауға мүмкіндік береді. Жамбас созғыштары тежелуден негізгі қозғалысқа ауысқанда, төменгі аяқ созылу рефлексі мен гравитацияның көмегімен жерге қарай жылжиды. Ал орташа/алдыңғы аяқпен соққы күшті сіңіруге көмектеседі, орташа қадамнан аяқ ұшына дейін табанды бүгуді қолдайды. Нақты итеру төменгі аяқ орташа қадамға кірген кезде басталады. Бұл кезде тобық буыны дорсифлексияда болады, ол орташа/алдыңғы аяқпен соққыдан серпімді жүктеме алады немесе жеке концентрлі табан бүгуіне дайындалады. Аяқпен жылжу кезіндегі соңғы итеру қозғалыстары үш буынды қамтиды: тобық, тізе және жамбас. Дене салмағы қолмен қимылмен бірге айналады, ол негізінен аяқ-қолдарды бекітетін тепе-теңдік нүктесі ретінде қызмет етеді. Сондықтан дене қозғалысы, шамадан тыс қозғалыс көлденең қозғалысқа және энергияның ысырабына әкелетіні болғандықтан, аздаған айналудан басқа, көбінесе тұрақты болуы керек.
Жаяу жүріс туралы пікірталас
Жүгірудің әртүрлі түрлеріне қатысты жаңағы зерттеулер, әртүрлі аяқпен соққы беру түрлеріндегі жарақат алу қаупінің және соққыны жұту мүмкіндігінің айырмашылықтарына назар аударды. Құлпынаймен соққы берудің көбінесе тиімсіз соққы жұту және осы күштерге тиімсіз биомеханикалық түзетулер салдарынан жарақаттану мен соққы деңгейінің жоғары болумен байланысты екені көрсетілді. Бұл денеді ауыр сүйек жарақаттарын болдырмау үшін қалыптан тыс түзету қозғалыстарын жасауға мәжбүр етеді. Бұл түзетулерге тібік, тізе және жамбас буындарының ішкі айналуы жатады. Уақыт өте келе, шамадан тыс түзетулер осы буындар мен бұлшықеттерде жарақаттардың қаупін арттырады. Осылайша, ортаңғы/алдыңғы аяқпен соққы беру жылдамдыққа көмектеседі. Дегенмен, тіпті кәсіби спортшылардың арасында да өздері таңдаған аяқпен соққы беру түрлері әртүрлі болады. Бұл әсіресе ұзақ қашықтыққа жүгіргенде байқалады, онда көптегендер құлпынаймен соққы береді. Бірақ, кәсіби жарыстарда, әсіресе жылдам жүгірушілер мен жеңімпаздардың арасында ортаңғы/алдыңғы аяқпен соққы беретін жүгірушілердің үлесі жоғары. Жүгіру жылдамдығының артуы жердің реакция күштерін арттырады, ал кәсіби қашықтық жүгірушілер осыны ұзақ қашықтықта жылдамдықты сақтау үшін өтеуі керек. Бұл күштер қадам ұзындығының артуы, жамбас иілуі мен созылуының күшеюі, жермен қабысу уақытының қысқаруы және жылдамдық үшін көбірек энергия жұмсалуы арқылы азайтылады. Көлденең жазықтықтағы жылдамдық артуы тік жазықтықтағы күштің төмендеуіне байланысты соққының әсері азаяды. Жамбастың иілуінің артуы тібік бұлшықеттерін ортаңғы және аяқпен соққы беру кезінде пайдалануға мүмкіндік береді, бұл күшті өндіруге көмектеседі. Жылдамдықтың артуы жамбас иілуі мен созылуының кеңейюінен туындайды, бұл үдеу мен жылдамдықты арттыруға мүмкіндік береді. Тібік бұлшықеттері мен созылуы аяқпен соққы беру кезінде тізе созылуымен байланысты, бұл жылдамдыққа көмектеседі. Кәсіби жүгірушілер көбінесе аяқпен соққы беру және ортаңғы тұста тізелерін біршама бүгіп жүреді, бұл біріншіден, квадрицепс бұлшықеттерінде соққы күштерін эксцентрикалық түрде жұтуға мүмкіндік береді. Екіншіден, тізе буынының концентрикалық жирылуына мүмкіндік береді және квадрицепс бұлшықеттері үлкен күштерді өндіре алатындықтан, аяқпен соққы беру кезінде маңызды көмек көрсетеді.
Қадам жылдамдығы мен түрлері
Физиологтар кәсіби жүгірушілердің қадамдық жиілігінің бір минутта 185-200 қадамды құрайтынын анықтады. Ұзақ және қысқа қашықтыққа жүгірушілердің арасындағы ең басты айырмашылық – қадам жылдамдығы емес, қадам ұзындығы. Жүгіру кезінде жүгірушінің жылдамдығын қадам жиілігін (минут сайынғы қадамдар саны) қадам ұзындығына көбейту арқылы есептеуге болады. Жүгіру көбінесе қарқынмен өлшенеді, ол минут сайынғы миль немесе минут сайынғы километрмен (миль немесе км/сағ жылдамдығының кері шамасы) көрсетіледі. Кейбір жаттықтырушылар түрлі физиологиялық жақсартуларға қол жеткізу үшін дене күшіне қарай белгілі бір қарқынмен жаттығуды ұсынады. Жүгірудің әртүрлі түрлеріне әртүрлі қадам түрлері қажет. Спринттегенде жүгірушілер саусақтарымен жүгіріп, аяқтарын жоғары көтеріп, қысқарақ және жылдам қадамдар жасайды. Ұзақ қашықтыққа жүгірушілер көбінесе бос және өзгермелі қадамдар жасайды.
Жүрек- қан тамырлары
Жүгіру кезінде жарақат алу мүмкіндігі бар (кез келген спорт түрі сияқты), бірақ одан көптеген пайдалар бар. Осы пайдалардың арасында салмақ жоғалту, жүрек-қан тамыр және тыныс алу жүйесінің жақсаруы (жүрек-қан тамыр және тыныс алу ауруларының қаупін азайту), жүрек-қан тамырлардың күшейіп, жақсаруы, қандағы жалпы холестерин деңгейінің төмендеуі, сүйектердің нығаюы (сондай-ақ сүйек тығыздығының артуы), иммундық жүйенің күшеюі, өзіне сенімділіктің артуы және эмоционалдық жағдайдың жақсаруы бар. Жүгіру, барлық үнемі жасалатын жаттығулар сияқты, қартаю процесін баяулатуға немесе кері қайтаруға көмектеседі. Жүрек талмасы болған адамдар жүгіру немесе кез келген аэробтық жаттығумен белсенді айналысса, оларға қайтадан жүрекке байланысты ауыр проблемалар туу ықтималдығы 20%-ға төмендейді. Жүгіру сияқты қарқынды аэробтық жаттығулардың оптималдық мөлшері жүрек-қан тамыр ауруларын азайту және өмірді ұзарту сияқты пайдалар әкелсе де, шамадан тыс доза (мысалы, марафон) жүрек-қан тамырларға зиян келтірумен байланысты кері әсерге алып келуі мүмкін.
Метаболистік
Жүгіру адамға салмақ жоғалтуға, дененің күйін сақтауға және дене құрамын жақсартуға көмектеседі. Зерттеулерге сәйкес, орташа салмақты адам бір шақырым жүгіргенде шамамен 100 калория жұмсайды. Жүгіру метаболизмді жоғарылатады, тіпті жүгіргеннен кейін де; жүгіргеннен кейін қысқа мерзімге калорияны күйдіру деңгейі арта түседі. Әртүрлі жылдамдықтар мен қашықтықтар әр адамның денсаулық және физикалық дайындық деңгейіне қарай таңдалуы керек. Жаңадан бастаған жүгірушілерге жақсы формаға ену үшін уақыт керек. Ең бастысы – тұрақтылық және жылдамдық пен қашықтықты біртіндеп арттыру.
Психикалық
Жүгірудің психологиялық пайдасы да бар, себебі осы спортпен айналысатындардың көптегені "жүгірушінің эйфориясы" деп аталатын көтеріңкі, қуанышты сезімді басынан өткізеді. Жүгіру клиникалық депрессиямен ауыратындарға және тәуелділіктен арылуға тырысатындарға ем ретінде жиі ұсынылады. Мүмкін болатын пайдасы – табиғаттың және көркем көріністердің рақатын алу, бұл психологиялық жағдайды жақсартады (Экопсихология § Практикалық пайда қараңыз). Жануарлар моделінде жүгіру мидағы жаңа нейрондардың санын арттыратыны дәлелденді. Бұл жаңалық қартаю, сондай-ақ оқу және есте сақтау процесіне маңызды әсер ете алады. "Cell Metabolism" журналында жақында жарияланған зерттеу жүгірудің есте сақтау және оқу дағдыларын жақсартатынын көрсетті. Жүгіру стресс, алаңдаушылық, депрессия және қабынуды азайтудың тиімді жолы. Бұл маусымдық көңіл күйдің төмендеуімен күресіп жүрген адамдарға күн шуақты және жылы болғанда сыртта жүгіру арқылы көмектеседі. Жүгіру ой-қиясты жақсартып, ұйқының сапасын арттырады. Зерттеулер мен клиникалық тәжірибелер көрсеткендей, жаттығулар ауыр депрессия мен алаңдаушылықты емдеуге көмектеседі, тіпті кейбір дәрігерлер пациенттерінің көпшілігіне жаттығуларды тағайындайды. Жүгірудің әсері антидепрессанттарға қарағанда ұзаққа созылуы мүмкін. Жүгіру ұсынатын қауіпсіз орта жетістікке жету және жамағатқа қатысу сезімін тудырады, бұл психикалық денсаулыққа көмектеседі.
Жоғары әсер ету
Жүгірудің жоғары қарқындылығына байланысты көптеген жарақаттар жүгірумен қатар жүреді. Жүгіру көлемінің өзгеруі пателлофеморальдік ауырсыну синдромы, iliotibial band синдромы, пателлярлық тендинопатия, плика синдромы және медиальдік тібік сүйегінің стресс синдромының дамуына алып келуі мүмкін. Жүгіру қарқынының өзгеруі Ахилл сіңірінің қабынуын, гастрокнемиус бұлшықтарының жарақаттарын және табан асты фасциясының қабынуын тудыруы мүмкін. Бірдей тіндерге жеткілікті қалпына келтіру уақыты берілмей немесе дұрыс емес техникамен жүгіру, жоғарыда аталған жарақаттардың көпшілігіне себеп болуы мүмкін. Жүгірушілер көбінесе жаттығулар алдында жамбасқан арқылы осы жарақаттарды азайтуға тырысады, бірақ бұл мәселе әлі де даулы және көптеген мамандар жарақаттарды болдырмаудың ең тиімді жолы ретінде дұрыс таңдалған аяқ киімді ұсынады. Дегенмен, 2013 жылы жасалған зерттеулер бейтарап аяқ киім киюдің жарақаттардың көбеюімен байланысы жоқ екенін көрсетті.
Қалшылдауы
Жүгірумен байланысты тағы бір жиі кездесетін жарақат – терінің бір бөлігінің екінші бөлігіне немесе киімге қайталап тиюінен туындайтын сызау. Ең көп кездесетін жерлердің бірі – жүгірушінің жоғары сандары. Тері қабыршақтанып, бөртпеге ұқсас көрінеді. Мұндай мәселелерді емдеу үшін түрлі дезодоранттар мен сызауға қарсы арнайы кремдер қолжетімді. Сызау сонымен қатар сомырдың үстінде де пайда болуы мүмкін. Жүгірушілер жүгіргенде сызауды басу үшін түрлі халықтық емдерді қолданады, мысалы, жабыншақтар және үйкелісті азайту үшін май жағу. Алдын алу – ең бастысы, сондықтан да дененің пішініне жақын киімдер маңызды.
Илиотибиалдық белдеу синдромы
Ілиотибиалдық белдік – жамбасқа бекітілген бұлшықет және сіңір, ол жамбастың бойымен төмен қарай созылып, тізе саяғының жоғарғы бөлігіне жалғанады, ал бұл белдік тізе буынының бүгілуіне көмектеседі. Бұл тізеде орналасқан жарақат, және оның белгілері тізе сыртында ісіну болып көрінеді. Илиотибиалдық белдік синдромы "қашқынның тізесі" немесе "жүгіргеннің тізесі" деп те аталады, себебі ол жүгіру немесе қозғалыс кезінде туындауы мүмкін. Ауыру немесе ісіну сезілген кезде дереу мұз қою және тізеге демалыс беру ұсынылады, бұл жақсырақ жазылуға көмектеседі. Көптеген тізе жарақаттарын жеңіл физикалық жаттығулар мен көп демалыс арқылы емдеуге болады. Егер жағдай ауыр болса, буындық артроскопия көбінесе байланыстыру тіндерін жақсарту үшін қолданылады, бірақ өте ауыр жағдайларда қайта құру операциясы қажет болуы мүмкін. 2011 жылы жасалған сауалнама бойынша, тізе жарақаттары барлық жарақаттардың 22,7% құрады.
Медиалдық бүйір бұрышындағы стресс синдромы
Ең көп танымал жарақат – медиальді тибиальді стресс синдромы (МТСС), бұл тізе ауруының нақты атауы. Бұл жүгіру кезінде аяқтың алдыңғы бөлігіндегі бұлшық еттердің артық жұмыс істеуінен туындайды, бұл бұлшық еттің 2-ден 6 дюймға дейінгі бөлігіне әсер етеді. Тізе ауруында өткір, тікендей сығу сияқты ауырсыну болады, дәрігерлер көбінесе рентген түсіреді, бірақ тізе ауруын диагностикалау үшін бұл қажет емес. Тізе ауруының алдын алу үшін жаттығудан бұрын және кейін созу жаттығуларын жасау және әсіресе алғашқы жаттығу сеанстарында ауыр жабдықтардан аулақ болу кеңінен танымал. Сондай-ақ, тізе ауруының алдын алу үшін жаттығу қарқындылығын аптасына 10%-дан артық арттырмау керек. Тізе ауруын емдеу үшін аяққа ең аз күш түсіріп, тынығу және ауырсыған жерге мұз қою маңызды. Сақтандыру мәліметтері бойынша, жүгіру кезіндегі ең көп кездесетін жарақаттардың 12,7%-ы тізе ауруы, ал көпіршіктер 30,9% құрайды. Бүгінде жол жүгірісі кәсіби емес спортшылар арасында танымал спорт түрі болып табылады, 2002 жылы АҚШ-та ғана 7,7 миллионнан астам адам қатысқан.
Жылдамдықтың шектелуі
Аяқ жылдамдығы, немесе спринт жылдамдығы – адамның жүгіре алатын ең жоғары жылдамдығы. Оған көптеген факторлар әсер етеді, адамдар арасында үлкен айырмашылықтар болады және жеңіл атлетика мен көптеген спорт түрлерінде маңызды рөл атқарады. Ресми тіркелген ең жоғары аяқ жылдамдығы – Усайн Болттың 100 метрлік спринтте (60-шы және 80-ші метр аралығындағы орташа жылдамдық) көрсеткен нәтижесі.
Спринттер
Спринт – жеңіл атлетика және жол тасасындағы жүгіру спортындағы қысқа қашықтыққа жүгіру жарысы. Қысқа қашықтықтардағы жарыстар – ең ежелгі жүгіру жарыстарының бірі. Ежелгі Олимпиада ойындарының алғашқы 13 додасында тек бір жарыс өткізілді – стадионға жүгіру, ол стадионның бір шетінен екінші шетіне дейін өткізілді. Қазіргі Олимпиада ойындары мен ашық ауадағы әлем чемпионаттарында үш спринт түрі бар: 100 метр, 200 метр және 400 метр. Бұл жарыстардың бастауы империялық өлшемдердегі жарыстарда, кейіннен метрикалық жүйеге ауысқанда жатыр: 100 м – 100 ярдтық жүгіруден, 200 м қашықтығы – фурлонгтан (немесе 1/8 мильден), ал 400 м – 440 ярдтық жүгірудің немесе ширек мильдік жарыстың жалғасы. Барлық спринт жарыстарында спортшылар жүгіру жолындағы бір жолақта қалады, 400 м жабық стадиондағы жарыстың өтетін уақытындағы ерекшеліктерді есептемегенде. 100 метрге дейінгі жарыстар көбінесе спортшының максималды жылдамдығына жетуге бағытталған. Адам физиологиясының талабына сәйкес, жүгіруші өзінің жоғары жылдамдығын отыз секундтан артық сақтай алмайды, себебі сүт қышқылы жиналады және аяқ бұлшық еттері оттегіден қырықпай бастайды. 1997 жылы Олимпиада чемпиондары Майкл Джонсон мен Донован Бейли арасында қызықты бәсеке болды, ал 2009 жылы Усайн Болт Меннеаның рекордын жаңартты. 880 ярдтық жүгіру, яки жарты миль – 800 метрлік қашықтықтың алдағысы және оның тамыры 1830 жылдары Ұлыбританияда өткен жарыстарда жатыр. 1500 метрлік жарыс 1900 жылдардың басында континенттік Еуропада кең таралған 500 метрлік трассаны үш айналым жасау нәтижесінде пайда болды.
Ұзақ қашықтық
Ұзақ қашықтыққа жүгірудің мысалдары – ұзақ қашықтыққа жол таспасымен жүгіру жарыстары, жартылай марафон, марафон, ультрамарафон және көпкүндік жарыстар.