Кіріспе

Небрасканың 21 округіне таралатын ылғалды жерлер кешені. Жаңбыр суы бассейнінің ылғалды жерлер аймағы – 4200 шаршы миль (10 878 км²) лосс жазығы, ол Орталық Небраскадағы Платт өзенінің оңтүстігінде орналасқан. Ол негізінен Адамс, Батлер, Клей, Филлмор, Гамильтон, Керни, Фелпс, Полк, Салин, Севард және Йорк округтерінде жатыр, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Холл, Солтүстік Франклин, Солтүстік Накколлс, Батыс Салин, Солтүстік Тейер және Солтүстік-Батыс Вебстер округтерінің іргелес аймақтарына дейін созылады. Еуропалықтар қоныстанғанға дейін бұл жазық мыңдаған уақытша жаңбыр суы бассейндерімен араласып жатқан далалық шөптесіндермен жабылған еді. Бұл жаңбыр суы бассейндері жергілікті және бейресми түрде жаңбыр бассейндері, бассейндер, лагуналар, көлдер, тоғандар, батпақтар, шөптік батпақтар және көлді батпақтар деп аталады. Көктем және күз айларында миллиондаған көшпенді құстар осы аймақтан өтіп, тамақтану және демалу үшін тоқтайды. Платт өзені, Үлкен Көк өзен, олардың салалары және кішігірім өзендермен байланысты жағалаулық мекендермен қатар, Жаңбыр суы бассейндері Солтүстік Американың Орталық көшпенді құстар жолының маңызды бөлігін құрайды.

Жаңбыр сулары бассейнінің ылғалды жерлерін басқару ауданы

Жаңбыр су бассейнінің сулы жерлерді басқару ауданы 61 жер учаскесінен тұрады, оның 59-ы су құстарын көбейту аймақтары болып табылады және барлығы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметімен басқарылады. 1963 жылы құрылған аудан, Небраска штатының 21 округіне шашыраңқы орналасқан сулы-сазды жерлердің кешені. Қалған екі аймақтың бірі – McMurtrey жабайы табиғатты басқару аймағы, ол АҚШ әскерінен берілді және жалпы пайдалануға жабық. Екінші учаске – Платт өзенінің ұлттық жануарлар дүниесін басқару аймағы, бұл мүлік Вайоминг штатына тиесілі және өзара түсіністік туралы меморандум арқылы басқарылады. Су құстарын көбейту аймақтары – ауданның ішінде шашыраңқы орналасқан шағын, оқшауланған жер учаскелері. Сулы жерлерді басқару ауданы Небраска штатының Керни қаласындағы кеңселерден басқарылады. Федералды басқарудағы барлық жерлер ерікті түрде жер иелерінен сатып алынды және жыл сайын аңшыларға сатылатын қазтаңбалардан түскен қаражат есебінен төленді.

Жаңбыр сулары бассейндері

Жергілікті тұрғындар жаңбыр сулары деп аталатын нәзік ойыстар Небрасканың оңтүстік-орталық бөлігіндегі лосс жазығында шашырап жатыр. Олардың көпшілігі Плат өзенінің оңтүстігінде орналасқан. Еуропалықтар қоныстанғанға дейін мұндай ылғалды жерлердің саны шамамен 4000-қа жуық болған. Олардың түбіндегі ең төменгі нүктесі әдетте жер бетінен 1 метрден төмен жатады. Бұл кішігірім ойыстардың көпшілігі ауыл шаруашылығы қызметтері, мысалы, толтыру, жерді тегістеу, дренаж жасау және шөгінділердің жиналуы салдарынан жойылған. Старк алғаш рет осы алаптардың үлкендерінің эллипстік пішінде созылып жатқанын анықтады. Бұл алаптардың ірілеу және жартылай эллипстік бөліктері шамамен 500 метрге дейін өлшенді. Кейбір алаптар табиғи түрде бұзылған немесе сыртқы су алаптарына құйылып, енді жауын-шашын суын тоқтата алмайды. Көптеген ірі жартылай эллипстік-эллипстік жаңбыр сулары алаптарының оңтүстік-шығыс жағында Старк айтқан лунет деп аталатын ай тәрізді қырқа орналасқан. Бұл ерекше қырқалардың рельефі шамамен 3 метрді құрайды. Еуропалықтар бұл аймаққа қоныс аударғаннан бері осы ылғалды жерлердің 90%-ы жоғалып кетті. Көптегендері ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалану үшін кептірілді. Қалған жерлердің көп бөлігі мемлекеттік органдар мен коммерциялық емес ұйымдармен сақталды; бүгінде 84 мемлекеттік жаңбыр сулары алабы бар, олардың жалпы ауданы қорғалған жабайы табиғат мекендеуіне арналған 120 шаршы километрді құрайды. Үлкен жартылай эллипстік-эллипстік жаңбыр сулары алаптары – қабатты лосс және палеосольдердің қалың қабатымен көмілген өзен құмы мен қиыршық тастарда дамыған ежелгі эллипстік ойыстардың жер бетіндегі көрінісі. Бұл ерекшеліктерді қамтитын лосс төменнен жоғарыға қарай үздірілмейтін тізбек ретінде Орта Висконсиннің Гилман каньоны формациясынан (лосс), Гилман каньоны формациясында дамыған аймақтық палеосоль, Кейінгі Висконсиннің Пеория лоссы, Пеория лоссында дамыған Брэди топырағы (палеосоль) және қазіргі топырақ қалыптасқан Голоценнің Биньелл лоссынан тұрады. Бұл лосс тізбегі бұл ойыстардың алғаш пайда болған өзен құмы мен қиыршық тастарда дамыған палеосольдің үстінде жатыр. Осылайша, қазіргі алап ландшафты – ежелгі алап ландшафтын жамылған бірнеше метрлік лосс жинақталуының тікелей нәтижесі. Бұл алаптар – көптеген алаптар бар тарихқа дейінгі ландшафт үстіне лосс қабатының эпизодтық жиналуымен құрылған палимпсесттік жер бедері. Жаңбыр сулары алаптары сияқты, ай тәрізді қырқалар (лунеттер) да лосспен жабылған. Гилман каньоны формациясының үстінде орналасқан Пеория лоссының және оған байланысты палеосольдердің толық тізбегі қырқаларды жауып тұрса да, лостың жалпы қалыңдығы көршілес биік жазықтар мен ойыстарды жабатын лосстан сәл жұқа. Олардың тереңдігі зерттелген жерлерінде лосс астындағы қырқалар қалыңдығы бойынша жақсы сұрыпталған құмнан тұрады. Гилман каньоны және жас лосстармен жабылған плейстоцендік Плат өзенінің өзен құмынан алынған оптикалық стимуляцияланған люминесценция сынақтарының нәтижесінде шамамен 36 000 – 50 000 жыл бұрынғы календарлық жылдар анықталды. Бұл деректер жаңбыр сулары алаптарының Орта Висконсинге дейін, теңіз изотоптық 3-кезеңге дейін және Гилман каньоны формациясының жиналуына дейін пайда болғанын көрсетеді.