Кіріспе

сүтқоректілер түрі Тез түлкі (Vulpes velox) – Солтүстік Американың батыс далаларында, мысалы Монтана, Колорадо, Нью-Мексико, Канзас, Оклахома және Техас штаттарында кездесетін, үй мысығының мөлшеріндегі шағын, ақшыл-қызыл түсті түлкі. Ол сондай-ақ Канаданың оңтүстік Манитоба, Саскачеван және Альберта провинцияларында да өмір сүреді, онда бұрын жойылған болатын. Дегенмен, молекулалық систематика екі түрдің ерекше екенін көрсетеді. Екі түрдің ареалдары қабаттасқан жерлерде (Нью-Мексиконың шығысы және Техастың батысы) олардың араласуы мүмкін, бірақ бұл будандасу ауқымы шектеулі. Тез түлкі көбінесе жазық далалар мен шөлдерде тіршілік етеді. 1930 жылдары жыртқыштарды жою бағдарламаларының салдарынан жойылуға жақын келді, бірақ кейін сәтті қайта орналастырылды. Қазіргі уақытта түрдің сақталу статусы IUCN бойынша тұрақты популяцияларының болуына байланысты «Төменгі қызығушылық» деңгейінде қарастырылады. Еркек және ұрғашы түлкілер сыртқы түрінде ұқсас, бірақ еркектер сәл ірілеу болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Тез жүретін түлкі қысқа шөпті далаларда және батыс далалық аймақтарда өмір сүреді. Олар ашық далалардағы құмды топыраққа, егілген жерлерге немесе қоршаулар бойында ұя салады. Оңтүстік-шығыс Альберта және оңтүстік-батыс Саскачеван аймақтарында шағын популяцияларды құруда сәттілікке жетті, бірақ көптеген қайта қоныстандырылған түлкілер алғашқы жылында тірі қалмайды. Төрт жыл өткен соң, әкелінген түлкілердің саны үш есеге артты, бұл бағдарламаны әлемдегі жойылу қаупі төнген түрлерді қайта қоныстандырудың ең табысты бағдарламаларының біріне айналдырды. 1999 жылдың мамыр айында "Қауіп астындағы түрлер туралы" заңға сәйкес, тез жүретін түлкі Канадада жойылу қаупі төнген түрлер тізіміне енгізілді, бұл түрге одан әрі қорғауды қамтамасыз етті. Альбертаның оңтүстік-шығыс және Саскачеванның оңтүстік-батыс аймақтарында шағын, бірақ тұрақты және өсіп келе жатқан популяция еркін өмір сүруді жалғастыруда. Бұл түлкінің таралған аймағындағы мемлекеттік жануарлар дүниесі агенттіктерін Тез жүретін түлкіні сақтау тобын құруға итермеледі, ол түлкілерді басқару және мониторингтеу бағдарламаларын жақсарту үшін жұмыс істеді. Тез жүретін түлкі Солтүстік Американың көптеген итті тұқымдастарына қарағанда өз ұясына көбірек тәуелді, оны жыртқыштардан қоршау ретінде пайдаланады. Бұл ұялар әдетте 2-4 метрге дейін жететін қуыстар болып табылады. Койот тез жүретін түлкінің басты жыртқышы болып табылады, бірақ көбінесе оны жемейді. Басқа жыртқыштарға американдық барс, алтын бүркіт және жалманды мысық жатады.

Көбею

Тез жүретін түлкілер әлеуметтік жағынан моногамды түр, бірақ әртүрлі көбейту стратегиялары байқалған. Ересек тез жүретін түлкілердің көбейтілу маусымы аймаққа қарай өзгереді. АҚШ-тың оңтүстігінде желтоқсан мен ақпан аралығында жұптасып, наурыз бен сәуірдің басында балалайды, ал Канадада көбейту маусымы наурыз айында басталып, балалары мамырдың ортасында туады. Еркек тез түлкі бір жасында жетіліп, жұптаса алады, ал аналығы көбінесе екінші жылына дейін күтеді. Ересек түлкілер жұптап өмір сүреді, кейбіреулері өмір бойы бірге болады, ал басқалары жыл сайын басқа серіктерді таңдайды. Жүктілік шамамен 51 күнге созылады, әдетте 4-5 бала туады. Аналықтар өз аумақтарын үнемі қорғайды, бірақ егер аналық өлтірілсе немесе аумақтан алынса, еркек түлкілер көшіп кетуі мүмкін.

Диета

Көптеген түлкілер сияқты, жылдам түлкі де бәсекелес жемқор. Қоян, егеуқұйрық, жер қаскырлары, құстар, жәндіктер, басқа да буынтық аяқтылар, кесірткелер, қосмекенділер, балықтар және жұмыртқалар – негізгі тағамдары. Шөптер мен жемістер оның рационын толықтырады. Дегенмен, тиімді жем іздеуші болғандықтан, жылдам түлкі маусымдық тағамдардан да пайдаланады. Жазда ересек түлкілер көп мөлшерде жәндіктерді, оның ішінде қоңыздар мен шегірткелерді жейді және балаларын ірі жемдермен қоректендіреді. Елендер және басқа жануарлар өлтірген өліктер де маңызды тағам көзі болуы мүмкін.