Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үй мысығының түрі
Type of domestic cat
Шаруашылық мысығы, сондай-ақ қора мысығы деп те аталады, әдетте таза тұқымды емес, ашық ауада, ауыл шаруашылығы жерлерінде жабайы немесе жартылай жабайы күйде өмір сүретін үй мысығы. Олар көбінесе шаруашылық ғимараттарда баспана табады. Бұл мысықтар кеміргіштер және шаруашылық ғимараттардың маңында немесе егістіктерде тіршілік ететін басқа да ұсақ жануарлар сияқты түрлі зиянкестермен қоректенеді. Мысықтарды үйретудің бастапқы себебі жұмыс істейтін мысыққа болған қажеттілік болуы мүмкін – кейін адамдар тұтыну үшін сақтайтын астық дақылдарын кеміргіштерден сақтап, оларды жеуден немесе ластаудан қорғау. Бүгінгі күнге дейін олар фермаларда, ранчоларда, жылыжайларда және тіпті есірткі фермаларында кездесетін зиянкестерді бақылаудағы тиімділігі үшін кеңінен қолданылады. Әйтпесе, бұл зиянкестер егінді, әсіресе астық пен мал азын жеп немесе ластап бұзауы мүмкін. Шаруашылық мысықтар кеміргіштердің санын азайтады, ал олардың феромондары жаңа кеміргіштердің пайда болуына кедерес жасайды.
The farm cat, also known as a barn cat, is a domestic cat, usually of mixed breed, that lives primarily outdoors, in a feral or semi feral condition on agricultural properties, usually sheltering in outbuildings. They eat assorted vermin such as rodents and other small animals that live in or around outbuildings and farm fields. The need for the working cat may have been the original reason cats were domesticated, to keep rodents from consuming or contaminating grain crops stored for later human consumption. They are still commonly kept for their effectiveness at controlling undesired vermin found on farms, ranches, greenhouses, and even drug farms, which would otherwise eat or contaminate crops, especially grain or feed stocks. Farm cats hunt the rodent population, and their pheromones keep further rodents from filling the void.
Тарих
Археологиялық дәлелдер мысықтардың алғашқы үйретілуі шамамен б.з.д. 7500 жылдары болғанын және оның себебі адамдардың астық қорын кеміргіштерден сақтау қажеттілігі болғанын көрсетеді.
Archeological evidence suggests that the earliest domestication of cats occurred about 7500 BC and was motivated by the human need to safeguard grain stores from rodents.
Қазіргі заманғы жағдайы
Фермалық мысықтар әртүрлі жағдайда өмір сүреді. Кейбіреулері адаммен байланысы аз, ветеринарлық көмексіз, тек тышқан мен егеуқұйрықтардың санын азайту арқылы күнекөршілік етеді. Тамақпен тұрақты қамтамасыз етілмеуі, ішкі паразиттер және жоғары физикалық белсенділік оларды үй мысықтарынан жұқарақ етеді, өмір сүру ұзақтығы да қысқа болады. Басқалары жартылай үй жануарлары ретінде ұсталады, үйдің ішінде де, сыртында да болады, еркін жүріп-тұрады, бірақ үнемі қосымша мысық азығымен қамтамасыз етіліп, ветеринарлық күтім алады. Тағы басқалары ашық ауада немесе шаруашылық ғимараттарында жартылай жабайы жағдайда өмір сүреді, бірақ адамдарға мейірімді болуға үйретіліп, қажетті ветеринарлық көмек көрсетіледі. Олардың барлығы сыртқы ортаның қауіп-қатерлеріне ұшырайды. Жемістері паразиттер мен ауруларды тарата алады, түрлі жарақаттар алуы мүмкін, көлік құралдарының соқтығысына ұшырауы да ғажап емес. Сонымен қатар, фермалық мысықтар көбінесе уланған кеміргіштердің денелерін жеп уланып қалады. Жыртқыштар да қауіпті: мысықтарды өздері сияқты жануарларды жейтін түлкілер, сұрғындар, бүркіттер және басқа да жануарлар жеуі мүмкін. Кейбір сыртқы ортада тұратын мысықтарға үй иелері тамақ береді, оларды қалуға ынталандыру үшін немесе аш, жұқа немесе ауру жануарларды үйдің маңында қаламау себептерімен. Басқа үй иелері ауыл шаруашылығындағы мысықтарды қасақана тамақтандырмайды, себебі олар қосымша тамақ болған жағдайда кеміргіштерді ауламайды деп санайды. Қосымша тамақсыз мысықтар жергілікті кеміргіштердің көп бөлігін жойып, басқа жаққа кетеді, уақытша бос орын қалдырады. Дегенмен, сыртқы ортада қосымша тамақ берудің бір мәселесі – ол түлкілер, егермендер және басқа да зиянкестерді тарта алады. Фермалық мысықтар әртүрлі көздерден пайда болады. Кейде шаруа қожалықтарының мысық популяциясы адамдар шақырмаған тастап кеткен немесе адасқан жануарлардың, жем-шөп бар аймақтарға, мысалы, астық үйінділеріне немесе сақталған егінді немесе мал азығын қамтитын шаруашылық ғимараттарына көшіп келгенде өркендейді. Басқа жағдайларда үй иелері кеміргіштерді жою үшін бірнеше мысықты сатып алады. Кейбір жануарлар қорғау орталықтары жұмыс істейтін мысықтар немесе "қора серігі" бағдарламаларын ұсынады, олар стерильденген және жартылай жабайы мысықтарды қораларға, қоймаларға, дүкендерге және басқа да жерлерге қайта орналастырады. Бұл бағдарламалар Чикаго сияқты тышқан мәселелері жиі кездесетін қалаларда танымал болып келеді. Егер фермалық ересек аналық мысықтардың популяциясы жеткілікті болса, фермалық мысық популяциясы өзін-өзі қамтамасыз ете алады. Аналықтары қораларда немесе басқа құрылыстарда тұрақты мекендеп, ұяларын қайта-қайта көтереді. Еркектер тамақ жеткілікті болса, қасында қалуы мүмкін, бірақ олар кеңірек аумақта қыдырады. Фермалық мысықтардың колониялары инбридингке ұшырауы мүмкін, өйткені жабық популяция бір-бірінің бауырлары, ата-аналары немесе ұрпақтарымен жұптасуы мүмкін. Стерилизация және стерилизация жағымсыз ұрықтарды, көп адамды және инбридингті болдырмайды. Кейбір жағдайларда жабайы жануарлар тұтқындалып, стерильденіп немесе стерильденіп, содан кейін олардың аумағын сақтап қалу үшін және жаңа, құнарлы адасқан жануарлардың қоныстануына жол бермеу үшін босатылады. Егер қосымша азық берілсе немесе кеміргіштер көп болса, жыртқыштардан немесе аурудан болған шығындар аумаққа жаңадан келген адасқан жануарлар арқылы өтелуі мүмкін. Егер қосымша азық берілмесе, әсіресе жыртқыштар көп аймақтарда, егер жақын маңдағы адасқан мал аз болса және аз көбейсе, шаруа қожалықтарының мысық популяциясы кейде жойылуы мүмкін. Аңшылар, апаттар, аурулар, паразиттер және аштық бәрі де өз зардабын тигізеді. Көбінесе, әсіресе қосымша азық-түлікпен қамтамасыз етілген кезде, халық санының артуы жиі кездеседі, ал жоғалтулар негізінен аурулар немесе апаттардан болады, ал жыртқыштар аз рөл атқарады – бұл халықтың санының елеулі өсуіне жеткіліксіз. Саны көп болған жағдайда, кейбір шаруа қожалықтарының мысықтарын ату, улау немесе артық санын тұтқындау арқылы бақылауға алады.
Farm cats live in a variety of conditions. Some are feral with minimal human contact, and no veterinary care, and derive sustenance solely from their job of lowering the mouse and rat populations. Lack of a guaranteed food supply, internal parasites, and greater physical exertion tends to make these cats thinner than their house cat counterparts, with a shorter lifespan. Others are kept as part time pets, living both indoors and out, roaming freely, yet allowed inside to be fed supplemental cat food on a regular basis, and given routine veterinary care. Others live outdoors or in outbuildings full time in semi feral conditions, but are still tamed to be friendly toward humans and may be given basic veterinary care. All are subject to some risks inherent to outdoor life. Their prey may transmit parasites and disease, they may be injured by various means, and they can be struck by vehicles. Also, farm cats often die from poisoning by eating the corpses of poisoned rodents. Predation is also possible: cats are eaten by raccoons, owls, coyotes, and other animals that prey on creatures of their size. Some full time outdoor cats are given cat food by property owners, either to encourage them to stay or due to humane motivations of not wanting thin, hungry, or sick animals on the property. Other property owners deliberately do not feed outside farm cats, in the belief that they will not hunt rodents if they have supplemental food. Without supplementary food, cats will exterminate much of the local rodent population and move on, leaving only a temporary void. However, one concern with providing supplemental outdoor feed is that it can attract skunks, raccoons and other vermin. Farm cats originate from a variety of sources. Sometimes, farm cat populations are spontaneously established when abandoned or stray animals, uninvited by humans, move into areas where prey is available, such as haystacks or farm outbuildings that contain stored crops or livestock fodder. In other cases, property owners obtain and release a few cats specifically for rodent control. Some animal shelters have Working Cat or "Barn Buddy" programs that re home sterilized feral and semi feral cats at barns, warehouses, stores, and more. These programs have been growing in popularity in cities like Chicago, where rat problems are common. If a population of feral adult female farm cats is high enough, a farm cat population can be self sustaining. The females establish permanent homes in barns or other structures and raise repeated litters. Males may stay around if food is plentiful, though they tend to roam over a wider territory. Farm cat colonies can be subject to inbreeding, as a closed population may mate with one another's siblings, parents, or offspring. Spaying and neutering prevent unwanted litters, overpopulation, and inbreeding. In some cases, feral animals are trapped, spayed or neutered, then re released to keep their territory claimed and to prevent new, fertile strays from taking up residence. If given supplemental food or where rodents are plentiful, losses from predation or disease may be made up by new stray animals moving into the territory. If given no supplemental food, particularly in areas with many predators, farm cat populations may occasionally become extirpated if there are few nearby strays and a low breeding population. Predators, accidents, disease, parasites and hunger will all take a toll. More often, especially when supplemental food is provided, overpopulation is common, and losses then occur primarily due to disease or accidents, with predation playing a minor role—all insufficient to make a substantial dent in the population. Where numbers become an issue, some farm cat populations are controlled by shooting, poisoning, or trapping excess numbers.