Кіріспе
Американдық мұхит зерттеуші Мэри Сирс (18 шілде 1905 – 2 қыркүйек 1997) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервіндегі командир және Вудс-Холл мұхитты зерттеу институтының (WHOI) мұхит зерттеушісі.
Mary Sears (July 18, 1905 – September 2, 1997) was a commander in the United States Naval Reserve and an oceanographer at the Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI).
Ерте өмір және білім
Мэри Сирс 1905 жылғы 18 шілдеде Лесли мен Эдмунд Сирстің отбасында Массачусетс штатының Уэйленд қаласында дүниеге келді. Ол отбасының үлкен баласы, оның кіші інісі мен қарындасы болған. 1911 жылы Лесли 28 жасында полиомиелиттен қайтыс болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін Эдмунд балаларын туыстары мен күтушілерге қалдырып, Еуропаға кетіп қалды. Осы кезеңде олардың анасының досы, Бостон қаласындағы (Массачусетс штаты) Винсор мектебінде мұғалім болған Софи Беннет оларға күтім жасады. 1915 жылы Сирс Винсор мектебіне бесінші сыныпқа оқуға түсті. Сол жылы Эдмунд Еуропадан оралып, Беннетпен қарым-қатынасын бастады және бірнеше жылдан кейін олар үйленді. Олардың үш баласы болды. 1923 жылы Винсор мектебін бітірген Сирс Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Рэдклифф колледжіне оқуға түсті, онда Беннет түлек болған. Ол бастапқыда ежелгі грек тілі мамандығын таңдаған, бірақ Джордж Говард Паркер оқытқан биология курсын алғаннан кейін оқу бағытын өзгертуге шешім қабылдады. 1927 жылы ол зоология мамандығы бойынша үздік дипломмен (magna cum laude) бітіріп, Phi Beta Kappa құрметті қоғамының мүшесі атанды. Ол Рэдклиффте аспирантурада оқуын жалғастырып, 1929 жылы магистр, ал 1933 жылы зоологиядан доктор ғылымын қорғады. Аспирантура кезінде ол Вудс-Холл океанографиялық институтының (WHOI) негізін қалаушы және алғашқы директоры Генри Бигелоупен Гарвард университетінде бірге жұмыс істеді.
Докторантурадан кейінгі зерттеулер
Докторлық дәрежесін алғаннан кейін, Сирс жаз бойы ВОИ-де планктонды зерттеді және оқу жылы бойы сабақ берді. Ол 1938-1943 жылдары Уэлсли колледжінің оқытушысы болды, сондай-ақ Салыстырмалы зоология мұражайында жұмыс істеді. Осы кезеңде ол 1933-1949 жылдары Гарвардта ғылыми көмекші, ал 1934-1940 жылдары Радклифте оқытушы болып қызмет етті. Сирс сонымен қатар теңіз зоопланктонының жылдық ауытқуларын зерттеді. Бигелоупен бірге Сирс Кейп-Кодтан Чесапик шығанағына дейінгі аймақтың тұздылығы және зоопланктоны туралы мақалалар жариялады, сондай-ақ Мэн шығанағында зоопланктонды зерттеді. 1941 жылдың тамызында ол Уэлсли колледжінің Америкааралық мәдени және көркемдік қатынастар жөніндегі комитетінің стипендиясымен Перудегі Чинча аралдарына барды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кемеде жұмыс істеудің қаупіне қарамастан, Сирс мансабын дамыту үшін сапарға шығуға шешім қабылдады, себебі океанографтар үшін теңізде болу қажетті деп есептелді, бірақ әйелдерге АҚШ зерттеу кемелерінде жұмыс істеуге рұқсат берілмеді. Сирс Перл-Харборға шабуыл кезінде теңізде болды және 1942 жылдың наурыз айында Вудс-Холға оралғанша тағы үш ай кемеде қалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1942 жылдың соңында Сирс WAVES-ке, АҚШ Теңіз күштерінің әйелдер бөліміне өтініш берді. Саусақтарындағы артрит диагнозы болғандықтан, өтініші қабылданбады. Скриппс институтының теңіз лейтенанты Роджер Ревелл, АҚШ Теңіз күштерінің Гидрографиялық кеңсесіне тағайындалып, WHOI директоры Колумб О'Доннелл Изелинмен кездесіп, АҚШ Теңіз күштеріне көмек көрсету үшін океанографтарды сұрады. Изелин Сирстің кандидатурасын ұсынды, ал Ревелл оның WAVES қатарына қабылдануын ұйымдастырды. Гидрографиялық кеңсе басшысы, контр-адмирал Джордж С. Брайанның қолдау хатынан кейін, Сирс артритіне байланысты медициналық комиссиядан өтіп, 1943 жылдың қаңтарында WAVES қатарына қабылданды. Ол Маунт-Холиок колледжіндегі Теңіз күштерінің мидсмендер мектебінде оқыды және 1943 жылдың 7 сәуірінде кіші лейтенант болып тағайындалды. Сирс Мэриленд штатының Сютленд қаласындағы Гидрографиялық кеңсеге тағайындалды және Тынық мұхитындағы жоспарланған десанттар алдында океанографиялық карталар жасау жұмысын бастады. Қызметке келгеніне бір ай ішінде ол теңіз ағындары туралы зерттеу жариялады, бұл Теңіз күштеріне кемелер мен ұшақтар апатқа ұшырағаннан кейін теңізде экипаж мен қиындықтарды табуға көмектесетін еді. Сирс Феннер А. Чейс-младший, Мэри Гриер және Дора Генриден тұратын океанографиялық топқа жетекшілік етті. 1943 жылдың қараша айында Тарава шайқасы амфибиялық десантпен басталды, нәтижесінде АҚШ теңіз жауынгерлері тасқынды дұрыс бағаламағандықтан коралл рифінде жаудың отына түсті. Осыдан кейін АҚШ Теңіз күштері десанттарды жоспарлау кезінде океанографтарына көбірек сене бастады. Сирс десанттық аймақтар туралы есептер дайындап, оларды майдан командирлеріне жіберді. Олар алған ақпараттың көп бөлігі Жапон ғылыми журналдарынан алынған еді. 1944 жылы Сирс Палауға десант түсірудің қауіпті жағдайлары туралы алаңдаушылық білдірді; десантқа кедергі келтіретін коралл рифіндегі төмен су деңгейі болжалды. Сонымен қатар, мұхит суының температурасының өзгеруі аралдар маңындағы сонардың жұмысын қиындатты. Оперативтік қажеттіліктерге байланысты, Гидрографиялық департаменттің алаңдаушылығына қарамастан, теңізшілер Палаудағы Пелелиу аралына десант түсірді. 1944 жылы Сирс және оның командасы Тайваньға жоспарланған десантқа арналған есептерді дайындауға кірісті. Ол сондай-ақ жоспарланған десанттар үшін су тасқыны туралы шұғыл есептерді дайындау үшін жиі шақырылатын; десанттардың құпиялылығы Сирстің осы есептерді дайындауға сенген жалғыз океанограф болғанын білдірді. 1944 жылдың қазан айында Тайваньға десант түсіру жоспарлары тоқтатылды, ал Гидрографиялық кеңсе Лузонға десант түсіру туралы есептерді дайындауға кірісті. 1945 жылы Сирс Окинава шайқасына арналған есептерді дайындауды бастады. Гидрографиялық кеңсе бұрын Окинава ең үлкен аралы болып табылатын Рюку аралдары туралы есеп жазған, бірақ көп ақпарат таба алмады. Американдық күштер жапондық карталарды басып алып, оларды талдау үшін Гидрографиялық кеңсеге жіберді. Сирс ықтимал жағажайлардың тізімін қысқартып, Окинаваның коралл рифтерімен қоршалған және жоғары толқындарға ұшырайтын қауіптерін көрсетті. Сирс қосымша зерттеулер жүргізіп, Окинаваның батыс жағына десант түсірудің қауіпті толқындардан аулақ болу үшін ең қолайлы екенін хабарлады. Осы уақытта ол Тынық мұхитының су асты кемелері флотының қолбасшысы вице-адмирал Чарльз А. Локвудпен бірге жұмыс істеді, су асты кемелерінің қауіпсіз жұмыс істеуіне көмектесті. 1945 жылдың 19 қазанында Гидрографиялық кеңсе Океанографиялық бөлімді кеңейтетіні және оны Сирс басқаратыны туралы хабарлады. Ол лейтенант-коммандер болып тағайындалды және 1946 жылдың 4 маусымында әскери қызметтен кеткенге дейін Теңіз күштерінің океанографы болып жұмыс істеді. 1946 жылдың 20 мамырында адмирал Честер Нимиц Сирске мақтау қағазы жолдап, океанографиялық деректерге ие болғандығы үшін алғыс білдірді.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Қызметтен кеткеннен кейін, Сирс Копенгагенде бір жыл зерттеумен айналысты, онда сифонофорларды зерттеді. Ол Раск Орстед қорының грантын алды және 1946 жылы теңіз зерттеулеріне қосқан көптеген үлесі үшін Йоханнес Шмидт медалімен марапатталды. 1947 жылы ол Вудс-Хоулға оралды және Әскери-теңіз еріктілер резервіне өтті, онда ол Вудс-Хоул бөлімшесіндегі жалғыз әйел болды және 1950 жылы бөлімше басшысы болып сайланды. Ол 1963 жылы АҚШ Әскери-теңіз резервіндегі командир шындығында зейнетке шықты. Сирс Вудс-Холл океанографиялық институтына оралғанда, ол Биология бөлімінің аға ғылыми қызметкері болып тағайындалды, ол 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. Сирс өмірінің соңына дейін Вудс-Холл океанографиялық институтында белсенді болып, Бигелоу зертханасындағы кеңседен Джоан Хулбуртпен бірге жұмыс істеді. 1962 жылдан 1973 жылға дейін ол Институттың жылдық есебі мен зерттеулердің қорытындысын жинап, редакциялады. Сондай-ақ, ол 1959-1975 жылдар аралығында Институттың жинақталған қайта басылымдарын және 1971-1976 жылдардағы Океанографиялық индексті жинақтады.
Жарияланымдар
Көп жылдар өткен соң ғана әйелдерге теңізге шығуға рұқсат берілгендіктен, Сирз теңіз ғылымдарында өзінің есімін қалыптастырды – мұхит зерттеушілерінің нәтижелерін жариялаған журналдар мен кітаптарды редакциялау арқылы. 1953 жылы ол Deep Sea Research журналының негіс қалаушы редакторы болды және 1953 жылдан 1974 жылға дейін редактор қызметін атқарды. Ол сондай-ақ Progress in Oceanography журналын құруға көмектесті және оның алғашқы бас редакторы болды. Сирз теңіз ғылымының тарихын құжаттаудағы маңызды кезеңдер саналатын бірнеше кітапты редакциялады. Көптегендер болашақ зерттеулерді бағалаудың өлшемі деп санайтын «Океанография» кітабы 1961 жылы Америка ғылымдар қауымдастығы тарапынан жарияланды. Кітапқа жазылған мақалада: «Біз океанографияны, оның мақсатын, мүмкіндіктерін және талаптарын осы кітаптай жақсы түсіндіретін басқа еңбек көрген емеспіз», – делінген. «Океанография: Өткен» кітабын Даниель Мерриманмен бірлесіп, 1980 жылдың қыркүйегінде Вудс-Холда өткен Океанография тарихы бойынша үшінші халықаралық конгресс аясында редакциялады, бұл конгресс мекеменің 50 жылдығына арналған шара болды. Ұзақ жылдар бойы дос және әріптесі болған Роджер Ревелл сол конгресте жасаған баяндамасында Сирзді «океанографияның жанұясы» деп сипаттады, ол мұхиттар туралы ғылыми жарияланымдардағы үлгілі стандартты қалыптастырып, сақтап келді. Ол көптеген елдерден және саладағы мамандардан құралған қазіргі әлемдік океанографтар қауымдастығын құруда маңызды рөл атқарды.
Марапаттар мен құрметтер
1960 жылы Сирс Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болып сайланды, ал 1964 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі атанды. 1985 жылы оның 80 жылдығына орай Deep Sea Research журналы бір нөмірін Сирске арнап, оның «океанографиялық зерттеулерді дамытуда басқа әйелден гөрі үлкен рөл атқарғанын» атап өтті. Ол 1962 жылы Маунт-Холиок колледжінен құрметті диплом, ал 1974 жылы Оңтүстік-Шығыс Массачусетс университетінен (қазіргі Массачусетс Дартмут университеті) құрметті докторлық дәреже алды. 1992 жылы Радклифф колледжі Сирсті «либералды білімнің құндылығын бейнелейтін өмірі мен рухымен ерекшеленетін әйелдерге» берілетін Alumnae Recognition Award сыйлығымен марапаттады. 1996 жылы Фалмут кәсіби және бизнес әйелдер ұйымы Мэриге оның көптеген кәсіби және қоғамдық еңбегі үшін «Жыл әйелі» сыйлығын табыс етті. Коммандер Сирстің әскери наградаларына Америка кампаниясы медалі, Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңісі медалі, Әскери-теңіз резерві медалі және Қарулы күштер резерві медалі кіреді. 2000 жылдың қазан айында АҚШ Әскери-теңіз күштері оның құрметіне 300 футтық зерттеу кемесін сұрғызды. Океанографиялық зерттеу кемесі USNS Mary Sears – бүгінде жұмыс істеп тұрған жеті зерттеу кемесінің бірі. Сирс сондай-ақ 1996 жылы ол демеуші ретінде шашу шарыққан Atlantis II зерттеу кемесінің зейнетке шығу тойында құрметпен еске алынды. Сирстің есімімен аталатын екі сыйлық бар. Океанография қоғамы биологиялық океанография, теңіз биологиясы немесе теңіз экологиясы саласындағы ерекше жетістіктері үшін Мэри Сирс медалін табыс етеді. 1994 жылы Вудс-Холл океанография институты Мэри Сирс океанографиядағы әйел-пионерлер сыйлығын құрды.
Кәсіби бірлестіктер
Мэри Сирс 1959 жылы Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымында өткен Бірінші халықаралық океанографиялық конгрестің төрағасы болды және оны құруға көмектесті. Сондай-ақ, ол 1958 жылдан 1960 жылға дейін Халықаралық ғылыми одақтар кеңесінің Океанография жөніндегі бірлескен комитетінде қызмет етті. Ол 1956 жылдан 1962 жылға дейін Теңіз биологиялық зертханасының қамқоршысы болып қызмет етті және 1976 жылдан 1997 жылы қайтыс болғанға дейін құрметті қамқоршысы болды. Ол сондай-ақ Бермуд биологиялық станциясы корпорациясының өмір бойына мүшесі болды.
Қайырымдылық іс-әрекеттері
Халықаралық теңіз ғылымдарындағы қызметінен өзге, Мэри Сирс Фалмут қауымдастығы мен қаласына қызмет етті. Ол 1969 жылға дейін Фалмут мектеп комитетінің мүшесі болды. Сонымен қатар, 1963-1965 жылдары Үстіңгі Кейп-Код аймақтық кәсіптік-техникалық білім беру округінің мектеп комитетінде жұмыс істеді, ал 1960 жылдары Массачусетс мектеп комитеттері қауымдастығының 3-ауданының төрағасы, үшінші вице-президенті және атқару комитетінің мүшесі болды. Ол Вудс-Холдағы Балалар ғылым мектебін басқару комитетінде мүше болып, оның төрағасы да болды, сондай-ақ 35 жыл бойы Фалмут қалалық жиналысының қатысушысы болды. Республикалық қалалық комитетінің және Фалмуттың ашық кеңістіктері жөніндегі азаматтар комитетінің мүшесі ретінде де белсенділік танытты.