Кіріспе
Нанорталик, бұрын Неннорталик, – Гренландияның оңтүстігіндегі Кужалек муниципалитеті, Нанорталик аралындағы қала. 2020 жылы 1185 тұрғыны бар, ол елдің он бірінші ең ірі қаласы. Нанорталик атауы "Құтб аюларының мекені" немесе "Құтб аюлары баратын жер" деген мағынаны білдіреді. Бұл Гренландиядағы 1000-нан астам халқы бар ең оңтүстік қала.
Тарих
Осы аймақ географиялық орналасуының арқасында Гренландияны скандинавтар алғашқы қоныстанған жерлерінің бірі болды, ал инуиттер соңғылардың бірі болып келді. Қала 1770 жылы Неннорталик деген атпен құрылды. 1797 жылы Джулианхобтан келген саудагерлер Нанорталикте тұрақты сауда бекетін ашты. Порт жағдайларының нашар болуына байланысты, 1830 жылы қала үш километрге солтүстікке көшірілді және қазірге дейін сол жерде орналасқан. Ескі қаладан тек шашыраңқы қираған орындар ғана қалды.
География
Нанорталик Лабрадор теңізінің жағасындағы шағын аралда (оның аты да Нанорталик) орналасқан, Гренландияның оңтүстік ұшы – Кейп Фаревеллден шамамен 100 км солтүстікке қарай. Жақын маңдағы мүйіс Егеде мүйісі деп аталады. Айналасындағы аудан Кеккертсуак аралынан бастап, Аллюйцуп Паа жанындағы жерлерге дейін және шығыс жағалаудағы 60 км-лік Линденoу фьордына дейін созылады. Ауданның жалпы көлемі 15 000 шаршы километрді (5 800 шаршы миль) құрайды. Жақын жердегі елді мекендер: Нарсармижит, Аллюйцуп Паа (Сидпрøвен), Тасиусак, Ааппилатток, Аммассивик, сондай-ақ 20-дан аспайтын тұрғындары бар елді мекендер: Сапутит, Наласут, Нуугаарсук, Акулиарусек, Каллимиут, Корлорторсуак, Аллюитсуак және Икерасасуак метеостанциясы.
Нанорталик аралы
Нанорталик аралы 70 шақырымдық Тасермиут фиордының аузына жақын орналасқан. Аралдың диаметрі шамамен 10 шақырымды құрайды және екі кіші тауы бар: Quaqqarsuasik (Storfjeldet; 559м) және Quassik (Ravnefjeldet; 308м).
Тау-кен көтеру
Тасермиут фьордының жанында биік тау шыңдары мен тік қабырғалар бар. Кетил тауы (1500 м) мен Уламерторсуак тауына көбінесе шағылысады. Равнефьелдет те жақын жерде. Торсукатак фьорды, үлкен Thumbnail теңіз жартастарымен және Памиагдлук аралы да жалдаған қайықпен қол жеткізуге болады.
Климат
Нанорталикте тундралық климат (Кёппен климаттық жіктелімі ET) басым, мұхиттық және полярлық ықпалы зор. Бұл орташа жоғары жауын-шашын мөлшерін және маусымдар арасындағы температураның айырмашылығының төмен болуын қамтамасыз етеді. Нанорталиктегі қыстар Гренландияның басқа аймақтарына қарағанда әлдеқайда жұмсақ, қаңтар айының орташа температурасы 4 °C. Дегенмен, жаздар бұл ендік үшін салыстырмалы түрде суық, шілде айының орташа температурасы 8 °C (мысалы, Хельсинки де шамамен осы ендікте орналасқан, бірақ жазда 17 °C шамасындағы жылырақ ауа райына ие).
Экономика
Бұл аймақтың тұрғындары үшін краб аулау, капюшонды түлендерді аулау және шағын қайықтарда балық аулау негізгі табыс көзі болып табылады. 2004-2013 жылдар аралығында Налунак алтын кеніші Киркеспир аңғарында (Kirkespirdalen;), Нанорталиктен солтүстікке қарай 30 км жерде жұмыс істеді. Нанорталик пен кеніш арасында жол салу жоспарланған еді, соның арқасында жұмысшылар қалада тұра алатын болар еді. Бірақ шешім қабылдау және жоспарлау тым ұзаққа созылды, сондықтан компания кеніште жұмысшылар үшін қарапайым пәтерлер салды. Мұндай жерде тұру гренландтықтар үшін тартымды болмады, сондықтан жұмысшылардың көпшілігі басқа елдерден келді. Көктемде гренландтықтардың көптеген тұрғындары шығыс жағалаудан солтүстікке қарай иіліп келе жатқан мұз жамылғысының арасында сыртқы аралдарда капюшонды түлендерді аулайды. Инуиттердің ежелгі мәдениеті осы жылдық аңшылық дәстүрінде сақталған. Нанорталиктің өнімді саудасы аз. Зауыттар жоқ және теңіз мұзы жыл бойы бірнеше ай балық аулауға мүмкіндік бермейтіндіктен, ірі масштабты балық аулау қызметі де жоқ. Шағын балық аулау, краб аулау, түлендерді және теңіз құстарын аулау, сондай-ақ туризм жергілікті кірістің көп бөлігін құрайды. Он жылдар бұрын қаладан 20 км жерде графит кеніші жұмыс істеді, бірақ ол 1925 жылы тастап кетілді.
), 30 km north Nanortalik. There were plans to build a road between Nanortalik and the mine so workers could live in the town. But the decision and planning took too long, so the company built simple apartments for the workers at the mine. It was less attractive for Greenlanders to live at such a place, so most workers were from other countries. During the spring, many Greenlanders hunt hooded seals among the outer islands, where the pack ice drifts up from the east coast on its way north. The age old culture of the Inuit lives on in this annual hunting tradition. Nanortalik has little productive trade. There are no factories and no large scale fishing activities as sea ice prevents fishing for several months a year. Small scale fishing, crab fishing, seal and seabird hunting and tourism provide most local revenue. Decades ago, a graphite mine operated some 20 km from the town, but it was abandoned in 1925.
Флора мен фауна
Гренландияда ағаштар көбінесе жоқ, бірақ Нанорталик қаласынан шамамен 40 км қашықтықта орналасқан Цингуа аңғарында Гренландиядағы жалғыз орманы бар. Бұл жерде тал (Salix glauca) және қайың (Betula pubescens) бірнеше метрге дейін өседі. Басқа жерлерде ағаштар көбінесе жарты метрден аспайды. Аңғарда сондай-ақ 300-ге жуық басқа өсімдік түрлері мен көптеген лишайниктер кездеседі. Нанорталик аралының жануарлар дүниесі жергілікті аңшылардың салдарынан тым бай емес. Осының нәтижесінде, қарғалар, шағалалар және қар құстары – сирек кездесетін ірі құс түрлерінің бірі, ал тышқаннан үлкен сүтқоректілерді көру мүмкін емес. Дегенмен, айналасындағы аймақтарда көптеген түрлер бар. Тюленьдерден басқа, мұз жамылғысы шығыс жағалаудан ақ аюларды да әкеледі, сондықтан да бұл жер Нанорталик деп аталған. Жыл сайын аймақта бірнеше аю көрінеді, бірақ олар көбінесе адамдар үшін қауіпті емес. Көктемде және жаздың соңында қаланың төңірегіндегі суларда көптеген киттер жүзеді; ең көп кездесетіні – майда киттер. Құстардың түрлеріне қарға, сайрақ, ақ қанатты шағала, Исландия шағаласы, қар бау, гагара, қара қаз, пат қаз, сұңқар, аққұйрықты бүркіт, қызылқұс, қызыл мойынды шағала, түрлі құстар, қызыл кеуделі үйрек, қызыл мойынды су құсы, үлкен солтүстік су құсы, қара құс, ұзын құйрықты үйрек, тупик, солтүстік таз, кішкентай гагара, түрлі үйректер және сирек кездесетін қарлы барыс жатады. Атауында ақ аюлар туралы айтылғанына қарамастан, олар Нанорталикте сирек кездеседі, бірақ қаңтардан маусымға дейін Шығыс Гренландиядан теңіз мұзымен келіп жүзеді.
Теңіз сүтқоректілері
Қоршау-жайдағы фьордтарда ескектер жиі кездеседі. Ең көп таралғаны - сақиналы ескек, одан кейін - қалпақты ескек және арфалы ескек. Тамыздан қазанға дейін Тасермиут фьордының аузында минк киттері жиі кездеседі. Сирек жағдайда, жұмсақ киттер мен косаткалар көрінеді.
Халық саны
2020 жылы 1185 тұрғыны бар Нанорталик Кужалек муниципалитетіндегі үшінші ең ірі қала. Соңғы бірнеше жылда халық саны азайды. Оңтүстік Гренландиядағы көптеген қалалар мен елді мекендердің халық саны соңғы екі онжылдықта азайды, көптеген елді мекендер тез босады. Кең сурет|Нанорталик халық динамикасы.png|1000px|alt=Нанорталик халық динамикасы|Нанорталик халық өсу динамикасы, 1991-2010 жылдар. Дерек көзі: Statistics Greenland.