Кіріспе

Темір жол торабының түрі

Деңгейлік торап (немесе Ұлыбританияда жазық өткел) – бұл темір жол торабы, онда бірігетін немесе қиылысатын темір жол желілері бір-бірімен тікелей байланыс құрады, соның салдарынан пойыздар қарсы келе жатқан пойыздың алдынан деңгейде (яғни, бір жазықтықта) өтуге мәжбүр болады. Бұл қиылыс құрылымы кейде алмаз тәрізді орталық бөлігіне байланысты алмаздық торап немесе алмаздық қиылыс деп аталады. Екі жолдың ені бірдей болуы міндетті емес. Алмаздық қиылыс қос тораптың құрамдас бөлігі ретінде де қолданылуы мүмкін, мысалы, оң жақта суретте көрсетілгендей. Деңгейлік торапқа қарама-қарсы – биік торап, онда жеке жолдар басқа жолдардың үстінен немесе астынан өту үшін көтеріледі немесе төмендейді.

Қауіптері

Қарсы бағыттар соқтығысуды болдырмау үшін бір-бірімен байланысты сигналдармен басқарылуы керек. Жазық қиылыстар, әсіресе өткір немесе тік бұрыштардағылар, доңғалақтардың жолдан шығуына қауіп тудырады және жылдамдық шектеулерін енгізеді. Бұл дөңгелектің қабырғалары уақытша қолдаусыз және бағытталмағандықтан, рельстердегі кеңістіктерден сырғанап кетуі мүмкін. Ал екіншісі, құрастырмада сынған немесе дірілдеген элементтер болуы салдарынан туындайды. Теміржол компаниялары жазық қиылыстарды күтіп ұстау мәселесі деп есептейді, себебі олардағы кеңістіктер локомотивтер мен вагондардың доңғалақтарына зиян келтіреді. Бағыттайтын қиылыстар бұл мәселелерді ішінара шешеді, бірақ жаңа проблемаларды тудырады.

Жергілікті көлік

Кейбір қалалық жолаушылар теміржол жүйелерінде жазық өткелдер кездеседі, бұл ең көп қозғалыс сағаттарында кешіктірулерге себеп болуы мүмкін, себебі бір бағыттағы пойыз басқа бағыттағы пойыздардың түйісті өткенін күтуі керек. Чикаго "L" сақинасына кіретін және одан шығатын түйіндер осы мәселенің мысалы болып табылады. Нью-Йорк метро жүйесі көбінесе ұшу түйіспелерін пайдаланады, бірақ жүйенің бірнеше ескі бөліктерінде жазық өткелдер әлі де кешіктірулерге әкелуі мүмкін. Мысалы, 142-ші көшедегі түйіс және Мертл даңғылындағы түйіс. Трамвай немесе трамвай желілерінде, желілер қиылысатын немесе бөлінетін жерлерде деңгейлік түйісулер жиі кездеседі. Бостондағы MBTA-да осындай екі жер астында бар, біреуі – E желісі Копли станциясының батысындағы орталық метродан шығатын жер, ал екіншісі – Кенмор станциясының батысындағы C және D желілерінің бөлінуі. Соңғы өткел сирек кешіктіру тудырса, алғашқысы төрт желінің қиылысында орналасқан, сондықтан көліктер ең көп қозғалыс уақытында басқаларының өтуін күтуге жиі мәжбүр болады. Бұрын Бостондағы мұндай бөліністер (мысалы, Бойлстон станциясының батысындағы қолданылмайтын өткел) ұшу түйіспелері ретінде салынған, бірақ екі деңгейлі бөліністер көбінесе ақша үнемдеу үшін деңгейлік түйіспелер ретінде салынған.

Түрлі өлшегіштер

Австралияның Виктория штатындағы Арарат қаласында 1600 мм аралығындағы кең калибрлі алмаз өткел бар. Ұлыбританиядағы Портмадогта бір жолды стандартты калибрлі Кембрий желісі мен тар калибрлі Уэльс таулы темір жолының (1ft11.5in, сонымен қатар бір жолды) арасындағы жазық өткел бар. АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Дарбиде, SEPTA Route 11 желісі, Пенсильвания троллейбусының калибрімен , стандартты калибрлі CSX Transportation желісімен қиылысады. Сан-Диегодағы Саут-Бейдегі Саут-Бей тұз комбинатында 2001 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та бұрын Сан-Диего және Аризона шығыс темір жолы қолданған стандартты калибрлі және тар калибрлі жолдардың жалғыз қиылысы сақталған. Болгарияның София қаласында София трамвай жолының рельстері мен Захарна фабрика станциясын Земляне жылу электр станциясымен байланыстыратын стандартты темір жол желісі арасында екі алмаз өткел бар. Бір өткел Александр Стамболийский бульварында орналасқан, онда темір жол желісі тар калибрлі трамвайдың 8 және 10 бағыттарымен қиылысады. Екіншісі Вазкресение бульварында 11 және 22-трамвай бағыттарымен қиылысады. Бұл екінші өткел ерекше, себебі трамвайдың рельсі екі калибрлі. 11-бағыт тар калибрлі, ал 22-бағыт стандартты калибрлі. Алайда, темір жол желісі сирек пайдаланылады. Соңғы рет ол 2009 жылғы газ дағдарысы кезінде Zemlyane ТЭЦ табиғи газды мазутқа ауыстырғанда қолданылды, ол пойызбен жеткізілді. Сонымен қатар, София трамвай жолында тар және стандартты калибрлі трамвай жолдары арасында үш алмаз өткел бар.

Көпірден өту

Австралияның Квинсленд штатында, тар табанды (610) қамұздық трамвай жолдары мен кең табанды (1067) негізгі теміржолдар арасындағы бірнеше тегіс келісу орындары, негізгі теміржол рельстерінде үзіліс немесе әлсіз жерлер болмауы үшін ашылмалы көпірлермен алмастырылды: осының арқасында негізгі теміржолдардағы жылдамдық көтерілді.