Кіріспе
1993 жылы Атлантика мұхитындағы тропикалық дауыл Брет Венесуэлада 1967 жылғы Каракас жер сілкінісінен бері болған ең қасіретті табиғи апат болды. 1993 жылғы Атлантика дауыл маусымының үшінші тропикалық циклоны Брет 4 тамызда батысқа қарай жылжыған Африкалық тропикалық толқыннан пайда болды. Брет Тринидадқа жақындағанда тропикалық дауылға дейін күшейді. Ол Кариб теңізі арқылы Венесуэла мен Колумбия жағалауларынан өте оңтүстік бағытта жылды. Бұл елдердің солтүстік бөлігіндегі жоғары таулы жерлер дауылдың айналымын күрт бұзды, нәтижесінде Брет оңтүстік-батыс Кариб теңізіне шығар алдында тропикалық депрессияға дейін әлсіреп қалды. Содан кейін ол қайтадан тропикалық дауылға күшейіп, 10 тамызда Никарагуаға соқтығысты және көп ұзамай тарап кетті. Брет қалдықтары Тынық мұхитына жетіп, кейін Грэг дауылына айналды. Брет құрлыққа тиген кезде әлсіз тропикалық дауыл болғанымен, Оңтүстік Америкада, әсіресе Венесуэлада, су тасқыны мен шамамен 200 адамның қаза болуына себеп болды. 100 жыл ішінде елге алғаш рет келген тропикалық дауыл Бреттің салдарынан солтүстік аймақтарда су тасқыны болды. Елорда Каракаста жеті сағат ішінде мол жаңбыр жауып, қала маңындағы төбелерде балшық көшкіндеріне әкеп соқты, олар үйлерді көміп, көліктерді ағызып кетті. Елде 173 адам қаза тапты, ал келтірілген зиян 25 миллион АҚШ долларына (1993 жылғы АҚШ доллары) бағаланды. Волонтёрлер мен өрт сөндірушілер дауылдан зардап шеккендерге көмектесті, ал жұмысшылар жолдарды тазартып, көлік байланысын қалпына келтірді. Венесуэладан тыс жерлерде Брет алдымен Тринидад пен Тобагода су тасқыны мен электр қуатының үзілуіне себеп болды. Ол Кюрасаодың оңтүстігінен өтіп, онда 17 үйдің шатырлары мен коралл рифтерін зақымдады. Кейін дауыл Колумбияның солтүстік бөлігіне соқтығысып, бір адамның өмірін қиды, содан кейін Орталық Америкаға жетті. Никарагуада Брет 31 адамды өлтіріп, 3 миллион АҚШ долларына бағаланған зиян келтірді, көптеген жағалау қалалары су тасқынынан оқшауланды. Коста-Рикада бір адам, Гондураста жеті адам су тасқынынан қаза тапты. Орталық Америкада қыркүйек айының басында аймақты басып өткен Герт дауылынан зиян көбейді.
Tropical Storm Bret was the deadliest natural disaster in Venezuela since the 1967 Caracas earthquake. The third tropical cyclone of the 1993 Atlantic hurricane season, Bret formed on August 4 from a westward moving, African tropical wave. Bret would later peak as a tropical storm as it neared Trinidad. It took an extremely southerly course through the Caribbean, passing over the coasts of Venezuela and Colombia. High terrain in the northern parts of those countries severely disrupted the circulation of the storm, and Bret had weakened to a tropical depression before emerging over the extreme southwestern Caribbean Sea. There, it restrengthened to a tropical storm and made landfall in Nicaragua on August 10, dissipating soon after. Bret's remnants reached the Pacific Ocean, where they would later regenerate into Hurricane Greg. Though Bret was only a weak tropical storm at landfall, it caused extreme flooding and nearly 200 deaths as it moved through South America, mostly in Venezuela. The first tropical storm to strike the country in 100 years, Bret deluged northern regions with of rainfall. The capital, Caracas, received of rain over seven hours, resulting in widespread mudslides in the hills around the city that buried houses and carried away cars. There were 173 deaths in the country, and damage was estimated at US$25 million (1993 USD). Volunteers and firefighters helped storm victims cope with the damage, while workers cleared roads to restore transportation. Outside of Venezuela, Bret first affected Trinidad and Tobago, causing minor flooding and power outages. It passed just south of Curaçao, where the storm damaged the coral reef and the roofs of 17 homes. The storm later brushed northern Colombia, killing one person there, before hitting Central America. In Nicaragua, Bret killed 31 people and left US$3 million in damage, with many coastal towns isolated by floods. There was one death in neighboring Costa Rica and seven in Honduras, all due to flooding. In Central America, damage would be compounded by Hurricane Gert as it traversed the region in early September.
Метеорологиялық тарих
Тропикалық дауыл Брет 1993 жылдың 1 тамызында Африка жағалауын кесіп өткен тропикалық толқыннан пайда болды. Атлантика мұхиты арқылы қозғалған кезде толқынның бұлт құрылымы әсерлі болды. 4 тамызға қарай бұлт-жаңбырдың белсенділігі күшейіп, иісті жаңбыр жолақтарына ұйымдастырылды. Ұлттық дауыл орталығы (NHC) Дворактың қарқындылығы бойынша бағалаулардың жақсаруын және жеткілікті қолдауды байқап, сол күні сағат 12:00 UTC-де бұл толқынды тропикалық депрессия деп қайта бағалады, бұл жылдық дауыл маусымының үшінші жүйесі еді. Классификацияланған кезде ол Атлант мұхитының орталық бөлігінде, Кабо-Верде аралдарының оңтүстік-батысында, 10-шы параллельдің бойында орналасқан. Солтүстікке қарай өте берік жоғары қысым аймағының болуына байланысты, депрессия өмір сүруінің көп бөлігінде батысқа қарай өте төмен ендікте қозғала берді. Желдің аз қиылысына байланысты жүйе біртіндеп ұйымдасты. Ағынның күшеюімен және айналымның жақсаруымен, NHC 5 тамыздың басында депрессияны тропикалық дауылға дейін көтерді. Бастапқыда агенттік дауылдың Кариб теңізі арқылы батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай қозғалғанда ураган мәртебесіне жетеді деп күткен, бірақ дауыл батыс бағытын сақтайды деп болжаған. 6 тамыздың таңында Брет ең жоғары жел жылдамдығына жетті. Айналым 6 тамыздың кешкісінде ашылып қалды, бірақ орталық үстіндегі дауылдар жақын арада қайта жанданды. Дауыл аралдың солтүстік бөлігінен өтті. Таулы жерге соққан оңтүстік ағын бұзылса да, Брет айналымын сақтап, батысқа қарай жалғастырып, Венесуэланың астанасы Каракастан солтүстікке қарай өтті. 8 тамызда сағат 08:00 шамасында дауыл Фалькон штатындағы Морокой ұлттық паркіне жақын Венесуэла жеріне қайтадан келді. Алайда, Венесуэла шығанағына айналым пайда болды, ол көп ұзамай солтүстік-шығыс Колумбияға өтті. Мұнда айналым Колумбияның ең биік тауы – Пико Кристобаль Колонға жақындады. Бұл құрылымның нашарлауына әкелді және 9 тамызда Брет тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, айналым "іс жүзінде тарап кетті" деп NHC хабарлады. "Құрғын аулаушылар" жабық айналымды табуда қиындықтарға тап болды, бұл NHC-ді 9 тамызда сағат 15:00 UTC-де ескертулерді тоқтатуға мәжбүр етті. Кариб теңізінің оңтүстік-батысынан өткеннен кейін, Брет жоғарғы деңгейдегі жағдайлардың жақсаруына байланысты конвекцияны қайта дамыта бастады. Конвекция ұйымдастырыла берді, бұл NHC-ді Бретті тропикалық дауылға қайта көтеруге итермеледі. 10 тамызда шамамен сағат 17:00 UTC-де екінші деңгейге дейін күшейген Брет Никарагуаның оңтүстігінде Баия Пунта Горда маңында жерге түсті. Айналым ел арқылы қозғалып, батысқа, солтүстік-батысқа қарай бұрылды. Дауылдан кейінгі талдаулар Брет 11 тамызда Тынық мұхитының жағалауына жақын батыс Никарагуада тарағанын көрсетті.
Дайындықтар
Жалпы, Брет күтілгеннен солтүстікке қарай жылжуы тиіс еді. Дауылға дейін 24 сағат бұрын Оңтүстік Кіші Антиль аралдары мен Венесуэлаға тропикалық циклон жөнінде ескертулер мен сақтандырулар шығарылды. 5 тамызда Доминикадан оңтүстікке қарай Тринидадқа дейін алғашқы тропикалық дауылға қатысты сақтандыру жарияланды. Келесі күні бұл сақтандыру тропикалық дауылға және Сент-Люсиядан Тринидадқа дейін дауылға қатысты ескертуге дейін жаңартылды. Тропикалық дауылға қатысты ескертулер дауылдың жолымен Венесуэла арқылы батысқа қарай, сондай-ақ ABC аралдары мен Гуахира түбегі бойындағы Колумбияның солтүстігіне тарады. Кейін, Брет Кариб теңізінің оңтүстік-батысында қайта ұйымдасқанда, Никарагуаның бір бөлігі дауыл жеткенге небары тоғыз сағат қалғанда тропикалық дауылға қатысты ескерту алды. Тринидад пен Тобагода үкімет баспаналар ұйымдастырып, маңызды емес мұнай жұмысшыларын үйлеріне жіберді. Тәуекелді азайту үшін шенеуніктер рейстерді жойды және порттарды жапты. Жергілікті тұрғындар тіршілік көріне қажетті заттарды сатып алғаннан кейін дүкендер мен кәсіпорындар ертерек жабылды. Порт-оф-Испанияда қарақшылықтың алдын алу үшін әскерлер орналастырылды. Дауыл қаупі қорғасынсыз бензин бағасының өсуіне әкелді. Венесуэлада кемелер портта қалуға бұйырылды, ал Исла-Маргарита және Пуэрто-ла-Крусқа рейстер тоқтатылды. Астана Каракаста құтқару қызметкерлері жер көшкініне дайындалу үшін жұмылдырылды. Дауылға дейін Сукре штатының басшысы төтенше жағдай жариялады, ал кейін жаңбыр басталғаннан кейін Каракас та осындай жағдайға түсті. Венесуэланың астаналық округінің губернаторының сөзіне сүйенсек, жергілікті ауа райы туралы ақпарат құралдары дауылдың тек Каракас пен айналасындағы аудандарға тиетінін күткен; нәтижесінде, барлық қауіпсіздік шаралары қабылданбады. Никарагуаның бір бөлігінен тағы 40 000 адам эвакуацияланды, дауылға байланысты елдегі рейстер тоқтатылды. Жел ағаштарды құлатты, ал жаңбыр су тасқынына әкеліп, тоқ кесілді. Дауыл Оңтүстік Тринидад пен Орталық Тобагодағы үйлерге зақым келтірді. Жақын маңдағы Гренададағы метеостанция тұрақты желдің соғып тұрғанын хабарлады, сонымен қатар қатты желдің күші де тіркелді. Гренаданың оңтүстік жағалауындағы Хог аралында тұрған «Леди Элейн» кемесі желдің күшті соққанын хабарлады. Жергілікті метеостанцияда желдің ең жоғары жылдамдығы тіркелді, бірақ жағалау желдің орташа жылдамдығы күшті болды. Сонымен қатар, жақын маңдағы Бонайр дауыл кезінде дауылдық желдің күшіне тап болды. Брет минималды тропикалық дауыл ретінде Колумбияның солтүстігі арқылы өтті.
Венесуэла
Брет дауылы шығыс Венесуэлаға соқтығып, құрлыққа шыққан жерге жақын Гвирияда желдің күшті соғуы тіркелді. Маргарита аралындағы бақылау станциясынан шамамен 40 км/сағ жылдамдықпен жел соққан, бірақ дауылдың жаңбыры одан да маңызды болды. Венесуэланың батысындағы Гуанареде 10 сағат ішінде 150 мм жаңбыр жауды. Баринас штатындағы Квебрада-Секада 24 сағат ішінде 200 мм жаңбыр жауды, ал астанасы Каракаста 7 сағаттың ішінде 100 мм жаңбыр жауды. Елдегі бір станция 7 сағат ішінде 250 мм жауын-шашын тіркеді, бұл 20 ғасырдағы осы ұзақтықтағы ең көп жауын-шашын үшін ұлттық рекордты орнатты. Өзендер арналарынан асып, зиян аз болғанмен, құрлықтағы ауыр жаңбырдан құлпытастар мен су тасқыны орын алды. Аймақтағы зақымдалған су құбырларынан ағылған лас су су тасқынымен араласты. Тұрғындар ескертулерге қарамастан зақымдалған үйлеріне қайтты. Тұрғындар жергілікті өрт сөндіру қызметінен көмек сұрады, бірақ телефон байланысының үзілуі жағдайды ушықтырды. және бірнеше аймақтар электр қуатысыз қалды. Панамерикан тас жолының және жағалау жолының бөліктері құлпытастардан зардап шекті, оның ішінде Баринас штатында 6000-нан астам құлпытас тіркелді.
Орталық Америка
Никарагуаға жеткенде, «Бретт» жағалауда ауыр су тасқынына себеп болды, нәтижесінде 25 ауыл оқшауланды. Күшті жаңбырлар өзендердің тасып кетуіне әкеп соқты, күріш, маниок және банан егілген жақын маңдағы егістіктерге елеулі зиян келді. Шамамен күріш егістігінің бір бөлігі жойылды. Мискито халқының екі ауылы су астында қалды, 500 тұрғын үйсіз қалды. Дауыл кем дегенде 1500 үйге зақым келтірді және тағы 850 үйді толығымен қиратты. Сонымен қатар, он шіркеу, он мектеп және 25 медициналық орталық қирады. Алдын ала есеп бойынша, келтірілген зиян шамамен 3 миллион АҚШ долларын құрады, бірақ бұл егін мен инфрақұрылымға келтірілген зиянды қамтымайды. Су деңгейі 2 метрге жетті, жағалаудағы қалаларды оқшаулады. Дауыл түрлі дақылдарды жойды, елде жеті адам қаза тапты. Дауыл елорда Сан-Сальвадор маңында ағаштарды құлатты, қала уақытша тоқтан өтті. Каракса және айналасындағы аудандарды саз басып кеткеннен кейін құтқару жұмыстарына 1400 жұмысшы мен еріктілер, Қызыл Крест еріктілері және 800 өрт сөндіруші қатысты. Еріктілер зардап шеккендерге су және дәрі-дәрмек жеткізді, ал жұмысшылар аурудың таралуын болдырмау үшін қалған суларды құйып тастады. Жолдар қалдықтар мен саздан тез тазартылды, бірақ көптеген жолдар қосымша саз көшкіні қаупіне байланысты бастапқыда қайта ашылмады. Дауылдан кейін бір апта ішінде Каракаста телефон байланысы толығымен қалпына келтірілді және әуе қатынасы жаңартылды. Дауылдан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДП) 50 000 АҚШ долларын шұғыл шығындарға бөлді, ал ЮНИСЕФ ауыз суын толықтыру тұздарын сатып алу үшін 15 000 АҚШ долларын жіберді. Дауылдан кейін Никарагуа үкіметі Солтүстік және Оңтүстік Кариб теңізі жағалауының автономиялық аймақтарында, сондай-ақ Масай департаментіндегі Тисма қаласында төтенше жағдай жариялады. Билік ең көп зардап шеккен аймақтарға медициналық бригадаларды жіберді. Бұл су арқылы таралатын аурулардың таралу қаупінің артуына байланысты болды, себебі су тасқыны және санитарлық жағдайлардың нашарлауы салдарынан туындады. Осы уақытта әуе кемелері зақымның ауқымын анықтау үшін әуеден ұшып өтті. 18 тамызда үкімет апаттың салдарын жеңілдету үшін халықаралық көмек сұрады. Жауап ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Гуманитарлық істерді үйлестіру кеңсесі және БҰҰДП 70 000 АҚШ долларын шұғыл көмек ретінде жіберді, оның бір бөлігі дәрі-дәрмек пен азық-түлік тасымалдауға қажетті отынға жұмсалды. Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы 72 тонна азық-түлік пен сүт жіберді. Жапония және АҚШ бірінші болып жауап берді, біріншісі 100 000 доллар, екіншісі азық-түлік тарату үшін Lockheed C 130 Hercules ұшағын жіберді. Кейін Швейцария 81 000 АҚШ долларын ақшалай көмек ретінде жіберді, ал Еуропалық экономикалық қауымдастық 227 000 АҚШ долларына бағаланған азық-түлік пен дәрі-дәрмек жіберді. Қыркүйек айының басында «Герт» тропикалық дауылдан кейін басқа елдерден қосымша ақша, азық-түлік, дәрі-дәрмек және басқа да заттар жіберілді.