Кіріспе

Лос-Анджелестегі электрлі қалалық темір жол. Лос-Анджелес темір жолы (сонымен қатар "Сары вагондар", LARy және кейіннен Лос-Анджелес көлік желілері деп аталды) – 1895 және 1963 жылдар аралығында Лос-Анджелес қаласының орталығы мен айналасындағы аудандарда жұмыс істеген трамвайлар жүйесі. Бұл жүйе жиі жергілікті қызметтер ұсынды, бұл Pacific Electric "Қызыл вагондар" жүйесінің негізінен қала маңындағы бағыттарын толықтырды. Компания "Қызыл вагондарға" қарағанда әлдеқайда көп жолаушы тасыды, себебі "Қызыл вагондар" Лос-Анджелестің үлкен және сирек қоныстанған аймақтарына қызмет көрсетті. Вагондар 3 фут 6 дюймдік тар рельстік жолдармен жүріп, Лос-Анджелес қаласының орталығындағы Мейн-стритте (6-шы және Мейн терминалының тікелей алдында), Хилл-стритте, 7-ші көшеде, 4-ші көшеде және Лос-Анджелес қаласының оңтүстігіндегі Хоторн бульвары бойында Хоторн, Гардена және Торранс қалаларына қарай екі рельстік жүйемен ортақ болды.

Электр емес алдыңғылары

Лос-Анджелестегі ең алғашқы трамвайлар жылқымен жүретін. Ең алғашқы жылқы темір жолы, Спринг және Алтыншы көше темір жолы 1874 жылы Роберт М. Видни салғызды және Плаза аймағынан Алтыншы және Жемшін (Фигероа) көшелеріне дейін созылды; көп ұзамай бұл желі солтүстік-шығысқа қарай Шығыс Лос-Анджелеске (қазіргі Линкольн паркі) дейін кеңейтілді. Жылқымен жүретін, ірі жоба болған темір жол – Main Street and Agricultural Park Railroad, ол Плаза ауданынан, оңтүстікке қарай Main Street, Вашингтон Гарденс, содан кейін Аграрлық (Экспозиция) паркіне дейін жүрді. Көлік технологиясы дамыды, және Лос-Анджелес кабельдік технологияға маңызды инвестициялар жасады. Лос-Анджелесте ашылған алғашқы кабельдік жүйе – Екінші көше кабельдік темір жолы болды. 1885 жылы ашылған ол, Екінші және Көктем көшелерінен батысқа қарай Бірінші көше арқылы Техас көшесіне (Белмонт даңғылы) дейін жүрді. Бұл алғашқы темір жолдардың әрқайсысы қала ортасынан тым алыс саналатын жылжымайтын мүлікті сатуды дамыту үшін салынған. Лос-Анджелес кабельдік темір жолы (кейіннен Тынық мұхиты кабельдік темір жолы деп аталды, және Иллинойс штатында тіркелді) көптеген эксклюзивті франшизаларға (қаламен қоғамдық көшелерді көлік мақсатында пайдалану туралы келісімдер) ие болды және 1889 жылға қарай төрт негізгі кабельдік желілер салынды, олар қаланың өсіп келе жатқан орталық аймағында, Джефферсон және Гранд көшелерінен Шығыс Лос-Анджелес (Линкольн Хайтс) және Уэстлейк паркінен Бойл Хайтсқа дейін өрілді. Бұл кабельдік темір жолының ең соңғы технологиясы болып саналғанмен, құрылысы қымбатқа түсті, құқықтық және жұмыс істеудегі мәселелер жүйені қиын жағдайға түсірді, ал жаңа электр темір жолының технологиясы жүйені ескіргендей етіп жіберу қаупін тудырды.

Алдыңғы: Электрлік темір жолдар

Лос-Анджелестегі алғашқы электр темір жолы 1887 жылы Пико көшесіндегі жылжымайтын мүлік учаскесін сатуды жеңілдету үшін салынған. Лос-Анджелес электр темір жолы ертедегі Дафт әуе жүйесін қарапайым электр вагоны мен тіркемелерімен қолданды. Жылжымайтын мүлік ісі сәтті болғанымен, электр стансасында жарылыс болғаннан кейін Пико көшесінің электр желісі жабылып, көрінеу тоқтатылды. Жаңа Sprague технологиясына негізделген тиімді электрлік көлік жүйесін әзірлеу Лос-Анджелеске Мозес Шерманның, оның қайын інісі Эли П. Кларк пен Сан-Франциско инвесторларының 1890 жылдың соңында келуінен бастау алды. Шерман, бастапқыда Вермонттан шыққан мұғалім, 1874 жылы Аризона аумағына көшіп келді, онда ол бизнес және қоғамдық істерге, жылжымайтын мүлікке және көше темір жолдарына қатысты. Кларк та Аризона аумағынан келді және оның да бизнес және қоғамдық істердегі қатысуы болды. Шерман 1890 жылдың басында Лос-Анджелесте демалыстан кейін Лос-Анджелестегі мүмкіндіктерге қызығушылық танытты. Ол Екінші көше кабельді теміржолын қайта жандандыруға тырысқан топтың күш-жігеріне қосылды, бірақ оларды желіні электрлендіруге көндірді. 1890 жылдың қазан айында ол теміржолды сатып алып, оны "Белт-Лайн" теміржол компаниясы деп атады. Шерман 1890 жылдың 12 қарашасында Лос-Анджелес Біріктірілген Электр Теміржол Компаниясын (LACE) құрды, Шерман президент, Кларк бас менеджер болды. Болашақ мэр Фредерик Итон бас инженер болып тағайындалды. Фирма Аризонада тіркелді, өйткені Аризонада тіркелу Калифорнияда тіркелуге қарағанда бірнеше артықшылықтарға ие болды. 1890 жылдың күзінде заң шығарушы орган "5 блок заңын" қабылдады, бұл көше теміржол компаниясына басқа компанияның рельстерін бес қалалық блокқа дейін пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл Шерманның LACE жоспарларын іске асыруға үлкен көмек болды, бірақ кейін оған қарсы қолданылды. Шерман мен Кларк бірден жұмысқа кірісті. 1891 жылы олар мыналарды істеді: Пико көшесіндегі нысандарды қысқа уақыт пайдаланғаннан кейін, олар бизнес ауданының шығысында, Централь авеню мен Уайлд көшесінің қиылысында жаңа электр стансасын, вагон депосын және шеберханаларды салды. 8 мамырда Депо желісін сатып алды, ол Екінші және Спринг көшелерінен Санта-Фе депосына және Оңтүстік Тынық мұхиты депосына дейін жүрді. 1 шілдеде Екінші және Спринг көшелерінен, Краун Хиллден өтіп, Вестлейк паркіне дейінгі желі ашылды, ол Екінші көше кабельдік желісін алмастырды. Лос-Анджелес және Вернон-стрит теміржолын сатып алды, оның ат вагондары желісі Орталық даңғылдан Слаусонға дейін содан кейін Санта-Фе Баллона тармағымен байланысты. Олар оны 16 қыркүйекте электр желісі ретінде ашты. Оңтүстік Калифорния университеті мен Ауылшаруашылық паркіне қызмет көрсету үшін жаңа желі салынды; жаңа университет желісі 12 қарашада ашылды. Қарашада Мейпл-авеню желісі, ал 31 желтоқсанда жаңадан қайта салынған және қайта электрлендірілген Пико-стрит желісі ашылды. 1891 жылдың соңында теміржолда бес электр желісі жұмыс істеді, олардың барлығы 3 фут 6 дюймдік өлшегішпен жұмыс істеді, бұл кабель желілері қолданған өлшегішпен сәйкес келді: Краун Хилл, Университет, Мейпл-авеню, Орталық даңғыл және Пико көшесі. Тынық мұхиты теміржолының проблемалары 1891 жылы компанияны банкротқа ұшыратып, Джеймс Ф. Кранкты банкротқа ұшыратуды талап етті. 1892 жылы Шерман мен Кларк Депо желісін электрлендіріп, оны 1 тамызда ашты. Олар Crown Hill желісін шығысқа қарай Santa Fe La Grande станциясына дейін ұзартты, сондай-ақ Орталықтағы Оңтүстік Тынық мұхит аркада станциясына қосылды. Олар 1892 жылы Шығыс Лос-Анджелеске (Истлейк Парк) жол салуды бастады, Солтүстік Спринг және Солтүстік Бродвей көшелерінде жол салды. Олар Лос-Анджелес өзені мен Санта-Фе рельстеріне көпір салуға мәжбүр болды, бұл желіні ашуды 1893 жылдың 26 қыркүйегіне дейін кейінге қалдырды. Ұлы депрессия теміржолға қатты соққы берді, кіріс тапшылығы H типті вагондарды бір жүргізушімен жұмыс істеуге және 2-ші бөлімнің вагондарын жабуға мәжбүр етті. Сату туралы хабар 1944 жылдың 5 желтоқсанында жарияланды, бірақ сатып алу бағасы жарияланбады. National City Lines, оның инвесторларымен бірге Firestone Tire, Standard Oil of California (қазір Chevron Corporation) және General Motors, кейіннен National City Lines және басқа компаниялар басқаратын жергілікті көлік компанияларына автобустар мен оларға қатысты өнімдерді сатуды монополияға айналдыру үшін сөз байласты деп айыпталды. National City Lines келесі жылы Калифорния штатының Окленд қаласында трамвай жүйесін басқарған Key System компаниясын сатып алды. Компания Los Angeles Transit Lines деп қайта аталды. Жаңа компания 40 жаңа ACF Brill троллейбусын енгізді, олар бастапқыда Key System үшін арналған, ол National City Lines тарапынан автобустарға айналдырылып жатқанда. Көптеген желілер 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында автобустарға айналдырылды.

Жылжымалы құрам

Тарихшы Джим Уокер LARy вагондарының үш негізгі түрі болғанын айтады: Хантингтон стандарттары, толығымен болаттан жасалған вагондар және стримлайнерлер. Бәрі де 3 фут 6 дюйм арақашықтығы бар тар рельстермен жүруге құрылған. LARy 1920 жылы вагондарын жіктеу үшін төменде аталған типтік нөмірлерді енгізді; көптеген қосалқы түрлері болды (мысалы, B 2, H 3, K 4 және т.б.), олар мұнда тіркелмеген.

Стандарттар

Хантингтон стандарты (B типі) LARy-дің ең ірісі болды, оның саны 747 вагондарды құрады. 1901-1902 жылдары LARy инженерлері жобалаған және бастапқыда 38 фунттық ұзындығы бар, бұл ағаштан жасалған «Калифорния вагондары» екі жағында да ашық және ортасы жабық бөліктерге ие болды, бірақ олардың ең ерекше белгісі – екі әдемі қисық бұрышты терезелері бар бес терезелі алдыңғы жағы. Бұл вагондар әлемнің көзімен Оңтүстік Калифорния ландшафтына үстемдік еткендей көрінді, себебі олар көптеген ерте фильмдерде көрсетілді. Стандарттар ескі вагондарды қайта жаңарту арқылы немесе 1902 мен 1912 жылдар аралығында өндірушілерден сатып алынды. 1910 жылдан бастап стандарттардың ұзындығы 44 футқа дейін ұзартылып, PAYE (Төлемді кіргенде жасау) форматына өңделді. Бастапқы вагондардың екі шеті де ұзартылып, қосымша кіреберіс есігі қосылды, соның арқасында кондуктор вагондарды араламай-ақ жол ақысын жинай алатын болды. Орталық кіреберіс вагондары (C типі), сондай-ақ «шоубеллилер» деп те аталатын, ерте кезеңдегі «хоббл юбка» сәніне сәйкес ындыратын үшін төменгі сатысы бар орталық кіреберіс және шығу терезесімен жаңартылған ескі стандарттар еді. 1913 жылдан бастап 107 ескі стандарт қайта жаңартылып, Сент-Луис вагондар компаниясынан 76 жаңа вагон сатып алынды, бірақ 1914 жылы қайта жаңарту тоқтатылды, себебі «Джитни» салдарынан жол ақысы төлеушілер азайды және «хоббл юбка» сәнінің аяқталуына жетті. Бұл дизайнның бір кемшілігі – оны бір адаммен басқаруға бейімдеу мүмкін емес еді. Сонымен қатар, B типі вагондардың дизайнында ұзындығы, орындықтардың орналасуы, орталық бөлім терезелерінің түрлері, торлы қауіпсіздік қоршаулары мен панельдер, ұзақ қашықтыққа жүретін вагондарға және бір немесе екі адаммен басқаруға бейімдеулер сияқты аз өзгерістер болды. Ескі B типі вагондар 1930 жылдардан бастап бұзыла бастады, ал осы танымал вагондардың соңғысы 1952 жылға дейін пайдаланылды.

Болаттан жасалған машиналар

Барлық Steel Cars (H типі) B типіндегі вагондарға өте ұқсас конфигурацияланған, ашық ұштары және жабық орта бөлігі болған. 1913 жылдың шілдесінде Vineyard-тағы апатты оқиғадан кейін жоғары жылдамдықты ағаш вагондардың кемшіліктері компанияларды болат конструкцияларға көшуге мәжбүр етті. 1921 жылдың қарашасынан 1924 жылдың басына дейін LARy St. Louis Car Company компаниясынан осы вагондардың 250 данасын алды. Вагондар ауыр бағыттарда пайдалану үшін көп бірліктермен пойыздарда жүруге қабілетті болды және Grand Avenue Moneta және S бағыттарына тағайындалды. 1930 жылы депрессияға байланысты жолдардың азайғандығы көп бірліктермен жұмысты қажетсіз еткендіктен, олардың қолданылуы тоқтатылды. Бұл вагондар 1934 және 1936 жылдар аралығында бір операторлық және екі операторлық жұмыс режимін қамтамасыз ету үшін жаңартылды. 1955 жылы көптеген теміржол желілері тоқтатылғандықтан, көптеген бірліктер металлдарды қайта өңдеу үшін National Metals компаниясына сатылды. 1956 жылы 41 H4 типіндегі вагон көмек көрсету бағдарламасы аясында Оңтүстік Кореяның Сеул және Пусан қалаларына жіберілді. Бастапқыда вагондар екі тонды сары түспен боялған, ал шатыры ашық түсті болған. Ірі жүйелер жоғары кернеулі айнымалы ток (AC) өндіріп немесе сатып алып, оны ұзақ қашықтыққа қосалқы станцияға жібере алатын, ол трансформаторды пайдаланып токты қозғалтқыш-генераторларға қажетті 600 вольт тұрақты токқа (DC) дейін төмендетуге қолданылатын. Sherman және Clark-тың 1891 жылғы алғашқы зауыты компанияның Central Avenue және Wilde Street мекемесінде әртүрлі бу машиналарына қуат беру үшін екі маймен жұмыс істейтін Стерлинг қазандарының бес жұбын пайдаланып, тұрақты ток өндірді, бұл өз кезегінде бірнеше 550 вольт генераторларды қозғалтқан, олар 5000 ат күші (а.к.) қуат өндірді. 1902 жылдың тамызында Central Avenue мекемесінің кеңейтілуінің аясында екінші электр станциясы салынды, ол кейіннен Алтыншы және Орталық (кейіннен Бірінші бөлім деп аталды) үлкен аумақты қамтыды. Бұл жаңа бу электр станциясы 1891 жылғы электр станциясының жанында орналасқан және 5000 л.к. қуат өндіре алатын. 1898 жылдың ортасында Лос-Анджелес теміржолының электр станциясы Уильям Г. Керкхофф пен Аллан С. Балхтың San Gabriel Electric Company компаниясы құрған гидроэлектр стансасынан өндірілген электр қуатына қосылды. Сан-Габриэль каньонының аузында Азузаның жанында орналасқан Азуза зауыты Лос-Анджелес қаласының орталығында орналасқан электр желілері арқылы 23 миль бойы 15000 кВт электр қуатын өткізді. Сол жерден қуат 500 вольтқа түрлендіріліп, LARy электр станциясына және ақырында трамвайларға жіберілді. 1902 жылдың 6 наурызында Хантингтон тобы мен Керкхофф және оның инвесторлары "Тынық мұхиты электр және жарық компаниясын" (PL&P) құрды, біріншісі кеңейіп жатқан электр теміржолдарына электр қуатымен қамтамасыз ету үшін, ал екіншісі Лос-Анджелес округінің бөліктеріне артық қуатты сату үшін. Хантингтон тобының 51% акциясы Лос-Анджелес теміржолының атынан тіркелді. Он миллион доллар капиталға ие жаңа компания San Gabriel Electric Company, Sierra Power Company және Kern River Company компанияларын сіңіріп алды, соңғысы Кернвиллден оңтүстікке қарай 11 миль қашықтықта гидроэлектр стансасында жұмыс істеді. LARy содан кейін автомобильдерде қолданылатын моторларға қажетті 600 вольтқа дейін жоғары кернеулі айнымалы ток қуатын түрлендіретін қосалқы станциялар салуды бастады. Бірінші қосалқы станция Ауылшаруашылық паркінің жанында салынды. Тағы екеуі тез салынып, 1903 жылдың маусым айында ашылды, біреуі Вестлейк паркіне жақын, екіншісі Лос-Анджелес алаңында. Әр қосалқы станцияны электр қуатын 2200 вольтқа дейін өзгертетін трансформаторларға қосылған 15000 вольтты желілермен қуаттады. Нәтижесінде пайда болған қуат 500 вольт тұрақты ток өндіретін генератор-моторларға жеткізілді, ол асқыну желілері арқылы жоғары желіге жеткізілді. Ең жоғары сатысында LARy-де 16 қосалқы станса бар еді, олар барлық желілеріне электр қуатын таратты. PL&P компаниясының аяқтаған Kern River компаниясының гидроэлектрлік жобасынан алынған электр қуаты 1905 жылдың желтоқсан айында Лос-Анджелеске жетті. 17 500 кВт қуаты бар электр станциясы Лос-Анджелестегі қабылдау станциясына 123 миль бойы жіберілді, содан кейін электр қуатын негізгі тұтынушыларға, электр теміржолдарына таратты. Сол жылдың басында Хантингтон Редондо жер және жақсарту компаниясын және Лос-Анджелес пен Редондо теміржолын сатып алды, бұл Лос-Анджелестен Роузкранс пен Гардена арқылы Редондо жағажайына дейін жұмыс істейтін электр теміржолы болды. PL&P 1906 жылдың желтоқсанында жақын маңдағы бу зауытын салуды бастады, ол 1908 жылдың наурыз айында ашылды, LARy, Pacific Electric, Los Angeles және Redondo теміржолы және басқа да теміржолдар мен аудандар үшін 25 000 кВт қуат өндірді. 1910 жылғы Хантингтон мен SP арасындағы келісімнен кейін, Хантингтонның Pacific Electric компаниясындағы мүдделері Southern Pacific компаниясына берілді, ал SP-нің LARy компаниясындағы мүдделері Хантингтонға тиесілі болды, Хантингтон LARy-ны үлкенге айналдырды. Pacific Electric компаниясының бұрынғы қалалық бағыттарын, бұрынғы LA Traction Company компаниясының желілерін және LA және Redondo теміржолының 116-шы көшеден солтүстікке қарайғы желілерін, барлығы 122 мильге жуық қосымша жолдарды алды. Жүйе енді 345 миль жолға ие болды. Бұл өзгерістер, сондай-ақ үлкен PE теміржолына қуат беру перспективасы одан да көп қуатты жасау қажеттігін көрсетті. Тиімді Redondo бу электр станциясында өндірілген электр қуатының құны киловатт сағатына 4 цент болды, ал гидроэнергиямен өндірілген қуат киловатт сағатына бір центтен кем болды. Бұл жаңа жобаларды салу үшін Хантингтон 1910 жылдың басында 40 миллион доллар капиталмен жаңа Pacific Light and Power Company компаниясын ұйымдастырды. Бұл жаңа компания 1910 жылдың желтоқсанында Redondo Beach зауытын кеңейтіп, екі 12 000 кВт генератор қосты. Жаңа PL&P өзінің ең амбициялы жобасын, Сан-Хоакин өзеніндегі Big Creek деп аталатын ірі гидроэлектрлік жүйені бастады. 1910 жылдың қарашасында Хантингтон Big Creek жобасының бірінші кезеңін қадағалау үшін Stone and Webster инженерлік фирмасын жалдады. Сан-Хоакин өзенінің Оңтүстік саласында екі жылдық құрылыстан және 13,9 миллион доллар жұмсалғаннан кейін, Big Creek жобасының Borel станциясы 1913 жылдың желтоқсанында Лос-Анджелеске 60 000 кВт электр қуатын өндіруді бастады, бұл Хантингтонға қалған бу электр станцияларын жабуға мүмкіндік берді, бірақ Redondo зауыты резервтік қуат ретінде сақталды. 1917 жылы Хантингтон өзінің өнері мен кітаптар жинағына көбірек назар аударғаннан кейін, ол PL&P компаниясындағы үлесін Southern California Edison компаниясына сатты, бірақ компанияға LARy және Pacific Electric теміржолына қуат беруді жалғастыру үшін келісімшарт жасаусыз сатпады.