Кіріспе

Александр Уилсон (1714 жылдың 16 қазаны – 1786 жыл) – шотланд хирургі, шрифт құюшы, астроном, математик және метеоролог. Ол метеорологиялық зерттеулерде үйірмектерді пайдаланған алғашқы ғалым болды. Глазго университетінде практикалық астрономияның алғашқы Regius профессоры болды.

Ерте өмір

Уилсон Файф графтығының Сент-Эндрюс қаласында Клара Фэрфул мен Сент-Эндрюс қаласының кеңсе меңгерушісі Патрик Уилсонның ұлы болып дүниеге келді. Ол Сент-Эндрюс университетінде білім алып, 1733 жылы магистр дәрежесін алды. Алғаш рет Сент-Эндрюс қаласындағы дәрігердің жанында оқушы болып жұмыс істеді, онда шыныдан сынап термометрлерін жасау өнерін меңгерді. 1737 жылы ол Лондонға бақыт іздеу үшін кетті, француз хирург-дәрігерінің көмекшісі болып жұмысқа орналасты, ол пациенттерге күтім жасауды да қамтыды. Осы кезеңде ол Лорд Исламен танысты, ол да Уилсон сияқты астрономияға қызығушылық танытты, және Уилсон 1738 жылы Исла үшін құралдар жасады. Лондонға досымен бірге қаріп құю шеберханасына барғаннан кейін, ол жақсырақ қаріптер жасау туралы ойға келді. Ол және оның досы Джон Бэйн 1739 жылы Сент-Эндрюске қайтып оралды, онда 1742 жылы қаріп құю бизнесін бастады. Мысалы, 1756 жылы грек әдебиетінің классикалық туындыларын басып шығару үшін Уилсонның грек қаріптері пайдаланылды.

Глазго университеті

1744 жылы оның қаріп құю шеберханасы Глазго қаласына жақын Камалахиге көшірілді, ал 1748 жылы Глазго университетінің қаріп жасаушысы болып тағайындалды. Келесі жылы Бэйнмен жасасқан серіктестік бұзылды. Кейін оның ұлдары серіктес болды. Ол Foulis баспаханасына әдемі әрі көркем басылымдар жасауға мүмкіндік беретін қаріптерді жеткізді. Қазіргі заманғы қаріптердің ішінде Фонтана, Шотландиялық рим және Вильсон грек қаріптері Вильсон жасаған қаріп үлгілеріне негізделген. 1749 жылы Вильсон метеорологияда алғаш рет 23 жастағы Глазго университетінің студенті Томас Мелвиллмен бірге перзент қолданысын жасады. Олар бір уақытта желкендер тізбегі арқылы жер бетінен әртүрлі биіктіктегі ауа температурасын өлшеді. Мелвилл содан кейін натрий шағылысын ашты. 1757 жылы Вильсон гидрометрдің бір түрі – гидростатикалық көпіршіктерді ойлап тапты. 1760 жылы досы лорд Исланың, Аргайлдың 3-ші герцогының қолдауымен Вильсон Глазго университетіндегі практикалық астрономия кафедрасына тағайындалды, себебі университет жақында Макфарлейн обсерваториясын аяқтаған еді. Вильсон негізінен астрономия және метеорология саласына үлес қосты және "тұрақты жұлдыздардың бір-біріне құлауына не кедергі келтіреді?" деген сұраққа жауап іздеді. Бұл сұрақ Ньютонның 1704 жылғы "Оптика" еңбегінде қойылған болатын. Вильсон Күннің көрінетін дискісінің шетінен қарағанда Күн дақтары Күн бетінен төменгі орналасқандай көрінетінін, бұл құбылысты Вильсон эффектісі деп аталатынын байқады. Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясы күн дақтарының табиғаты туралы үздік эссе үшін сыйлық жариялағанда, Вильсон өтініш берді. 1772 жылдың 18 ақпанында Академия Вильсонға Күн дақтары жөніндегі жұмысы үшін алтын медаль табыс етті. Ай бетіндегі Вильсон кратері оның және Ральф Элмер Вильсон мен К. Т. Р. Вильсоннің құрметіне аталған. Ол және оның екінші ұлы Патрик Вильсон Эдинбург Корольдік қоғамының (RSE) негізін қалаушы мүшелері болды. Патрик әкесі туралы өмірбаяндық мақала жазды, ол RSE мәмілелері мен Эдинбург ғылым журналында жарияланды. 1783 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамын құрушылардың бірі болды. Ол 1786 жылдың 16 қазанында Эдинбургте қайтыс болды.

Жеке өмір

1740 жылы Уилсон Сент-Эндрюс қаласындағы саудагер Уильям Шарптың қызы Жанға үйленді. Олардың кем дегенде үш ұлы болды. 1752 жылы ол екінші рет үйленді.