Александр Вильсон: Хирург, астроном, типограф және метеоролог ғалымның өмірі мен еңбектері
Alexander Wilson (astronomer)
Александр Уилсон (1714-1786) – шотланд ағылшыны, астроном, математик, метеоролог. Метеорологияда әуе шары қолданған тұңғыш ғалым, Глазго университетінің профессоры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Александр Уилсон (1714 жылдың 16 қазаны – 1786 жыл) – шотланд хирургі, шрифт құюшы, астроном, математик және метеоролог. Ол метеорологиялық зерттеулерде үйірмектерді пайдаланған алғашқы ғалым болды. Глазго университетінде практикалық астрономияның алғашқы Regius профессоры болды.
Alexander Wilson (171416 October 1786) was a Scottish surgeon, type founder, astronomer, mathematician and meteorologist. He was the first scientist to use kites in meteorological investigations. He was the first Regius Professor of Practical Astronomy at the University of Glasgow.
Ерте өмір
Уилсон Файф графтығының Сент-Эндрюс қаласында Клара Фэрфул мен Сент-Эндрюс қаласының кеңсе меңгерушісі Патрик Уилсонның ұлы болып дүниеге келді. Ол Сент-Эндрюс университетінде білім алып, 1733 жылы магистр дәрежесін алды. Алғаш рет Сент-Эндрюс қаласындағы дәрігердің жанында оқушы болып жұмыс істеді, онда шыныдан сынап термометрлерін жасау өнерін меңгерді. 1737 жылы ол Лондонға бақыт іздеу үшін кетті, француз хирург-дәрігерінің көмекшісі болып жұмысқа орналасты, ол пациенттерге күтім жасауды да қамтыды. Осы кезеңде ол Лорд Исламен танысты, ол да Уилсон сияқты астрономияға қызығушылық танытты, және Уилсон 1738 жылы Исла үшін құралдар жасады. Лондонға досымен бірге қаріп құю шеберханасына барғаннан кейін, ол жақсырақ қаріптер жасау туралы ойға келді. Ол және оның досы Джон Бэйн 1739 жылы Сент-Эндрюске қайтып оралды, онда 1742 жылы қаріп құю бизнесін бастады. Мысалы, 1756 жылы грек әдебиетінің классикалық туындыларын басып шығару үшін Уилсонның грек қаріптері пайдаланылды.
Wilson was born in St Andrews, Fife, the son of Clara Fairfoul and Patrick Wilson, the town clerk of St Andrews. He was educated at the University of St Andrews, graduating in 1733 with an MA. He was first apprenticed to a physician in St Andrews where he became skilled in constructing mercury thermometers in glass. In 1737, he left for London to make his fortune, He found work as assistant to a French surgeon apothecary, which included caring for his patients. During this time he was introduced to Lord Isla who like Wilson was interested in astronomy, and Wilson constructed instruments for Isla during 1738. After visiting a type foundry with a friend in London, he had an idea for making better typefaces. He and his friend John Baine returned to St Andrews in 1739, where they started a type foundry business in 1742. For example, in 1756 Wilson Greek typefaces were used to print classics of Greek literature.
Глазго университеті
1744 жылы оның қаріп құю шеберханасы Глазго қаласына жақын Камалахиге көшірілді, ал 1748 жылы Глазго университетінің қаріп жасаушысы болып тағайындалды. Келесі жылы Бэйнмен жасасқан серіктестік бұзылды. Кейін оның ұлдары серіктес болды. Ол Foulis баспаханасына әдемі әрі көркем басылымдар жасауға мүмкіндік беретін қаріптерді жеткізді. Қазіргі заманғы қаріптердің ішінде Фонтана, Шотландиялық рим және Вильсон грек қаріптері Вильсон жасаған қаріп үлгілеріне негізделген. 1749 жылы Вильсон метеорологияда алғаш рет 23 жастағы Глазго университетінің студенті Томас Мелвиллмен бірге перзент қолданысын жасады. Олар бір уақытта желкендер тізбегі арқылы жер бетінен әртүрлі биіктіктегі ауа температурасын өлшеді. Мелвилл содан кейін натрий шағылысын ашты. 1757 жылы Вильсон гидрометрдің бір түрі – гидростатикалық көпіршіктерді ойлап тапты. 1760 жылы досы лорд Исланың, Аргайлдың 3-ші герцогының қолдауымен Вильсон Глазго университетіндегі практикалық астрономия кафедрасына тағайындалды, себебі университет жақында Макфарлейн обсерваториясын аяқтаған еді. Вильсон негізінен астрономия және метеорология саласына үлес қосты және "тұрақты жұлдыздардың бір-біріне құлауына не кедергі келтіреді?" деген сұраққа жауап іздеді. Бұл сұрақ Ньютонның 1704 жылғы "Оптика" еңбегінде қойылған болатын. Вильсон Күннің көрінетін дискісінің шетінен қарағанда Күн дақтары Күн бетінен төменгі орналасқандай көрінетінін, бұл құбылысты Вильсон эффектісі деп аталатынын байқады. Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясы күн дақтарының табиғаты туралы үздік эссе үшін сыйлық жариялағанда, Вильсон өтініш берді. 1772 жылдың 18 ақпанында Академия Вильсонға Күн дақтары жөніндегі жұмысы үшін алтын медаль табыс етті. Ай бетіндегі Вильсон кратері оның және Ральф Элмер Вильсон мен К. Т. Р. Вильсоннің құрметіне аталған. Ол және оның екінші ұлы Патрик Вильсон Эдинбург Корольдік қоғамының (RSE) негізін қалаушы мүшелері болды. Патрик әкесі туралы өмірбаяндық мақала жазды, ол RSE мәмілелері мен Эдинбург ғылым журналында жарияланды. 1783 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамын құрушылардың бірі болды. Ол 1786 жылдың 16 қазанында Эдинбургте қайтыс болды.
In 1744, his type foundry moved to Camlachie, near Glasgow and in 1748 he was appointed type founder to the University of Glasgow. In the following year the partnership with Baine was dissolved. Later his sons became partners. He supplied types to the Foulis press making possible beautiful and artistic publications. Among modern typefaces, Fontana, Scotch Roman, and Wilson Greek are based on types cut by Wilson. In 1749, Wilson made the first recorded use of kites in meteorology with his lodger, a 23 year old University of Glasgow student Thomas Melvill. They simultaneously measured air temperature at various levels above the ground with a train of kites. Melvill went on to discover sodium light. In 1757, Wilson invented hydrostatic bubbles, a form of hydrometer. In 1760, wiith the support of his friend Lord Isla, the 3rd Duke of Argyle, Wilson was appointed to the new chair of practical astronomy at the University of Glasgow, as the University has recently completed the Macfarlane Observatory. Wilson primarily made contributions to astronomy and meteorology, and posited that "what hinders the fixed stars from falling upon one another", the question that Newton had posed in his Opticks (1704), was that the entire universe rotated around its centre. Wilson noted that sunspots viewed near the edge of the Sun's visible disk appear depressed below the solar surface, a phenomenon referred to as the Wilson effect. When the Royal Danish Academy of Sciences and Letters announced a prize to be awarded for the best essay on the nature of solar spots, Wilson submitted an entry. On 18 February 1772 the Academy presented Wilson with a gold medal for his work on sunspots. The crater Wilson on the Moon is named for him, Ralph Elmer Wilson and C. T. R. Wilson. He, and his second son Patrick Wilson, were two of the founding members of the Royal Society of Edinburgh (RSE). Patrick wrote a biographical article of his father which was published both in the Transactions of the RSE and Edinburgh Journal of Science. In 1783 he was a joint founder of the Royal Society of Edinburgh. He died in Edinburgh on 16 October 1786.
Жеке өмір
1740 жылы Уилсон Сент-Эндрюс қаласындағы саудагер Уильям Шарптың қызы Жанға үйленді. Олардың кем дегенде үш ұлы болды. 1752 жылы ол екінші рет үйленді.
In 1740 Wilson married Jean, the daughter of William Sharp, a merchant in St Andrews. Together they had at least three sons. He married for a second time in 1752.