Кіріспе

Гидрологиялық модельдердің болжау қабілетін бағалау үшін қолданылады. Нэш–Сатклиф модельінің тиімділік коэффициенті (NSE) гидрологиялық модельдердің болжау қабілетін бағалау үшін қолданылады. Ол былай анықталады:

мұнда – байқалатын төгілімдердің орташа мәні, ал – модельдік төгілім. – t уақытында байқалатын разряд.

Нэш–Сатклиф тиімділігі модельденген уақыт сериясының қателік дисперсиясының арақатынасын байқалған уақыт сериясының дисперсиясына бөлгенде бірден кем етіп есептеледі. Егер модельдің қателік дисперсиясы нөлге тең болса (кемелді модель), онда алынған Нэш–Сатклиф тиімділігі 1-ге тең болады (NSE = 1). Керісінше, егер модельдің қателік дисперсиясы байқалған уақыт сериясының дисперсиясына тең болса, онда Нэш–Сатклиф тиімділігі 0,0-ге тең болады (NSE = 0). Шын мәнінде, NSE = 0 модельдің болжау қабілеті уақыт сериясының орташа мәнімен бірдей екенін көрсетеді. Егер модельденген уақыт сериясының қателік дисперсиясы байқаулардың дисперсиясынан әлдеқайда үлкен болса, NSE теріс болады. Тиімділік 0-ден төмен болса (NSE < 0), байқалған орташа мән модельден жақсы болжаушы болып табылады. NSE-нің 1-ге жақын мәндері модельдің жоғары болжау қабілетін көрсетеді. Бірнеше авторлар жеткіліктілік шегі ретінде әртүрлі NSE мәндерін субъективті түрде қолдануды ұсынды. Ескеріңіз, NSE = 1 NNSE = 1, NSE = 0 NNSE = 0,5 және NSE = −∞ NNSE = 0 сәйкес келеді. NSE-нің оңайлы түрлендірілуі өлшемді модельді калибрлеуде қолданылатын параметрлерді бағалау схемаларында оңай түсіндіруге және пайдалануға мүмкіндік береді. NSE коэффициенті экстремалды мәндерге сезімтал және деректер жиынтығында үлкен аномалиялар болса, оңтайлы нәтижелер бермеуі мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін NSE-нің өзгертілген нұсқасы ұсынылды, онда NSE-нің алымы мен бөліміндегі квадраттардың қосындысы 2 орнына 1-ге көтеріледі, ал алынған өзгертілген NSE мәндері бастапқы NSE мәндерімен салыстырылады, бұл экстремалды мәндердің ықтимал әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл өзгерту квадраттың орнына абсолюттік мәнді пайдалануға негізделген: көптеген ғалымдар NSE-ді есептеуден бұрын байқалған және модельдеу деректеріне логарифмдік түрлендіруді қолданады, бұл LNSE деп аталады. Бұл төменгі ағындыларды модельдеуге басымдық берілген кезде пайдалы, өйткені ол кішігірім байқаулардың салыстырмалы салмағын арттырады. Логарифмдік түрлендіруді Клинг–Гупта тиімділігімен (KGE) бірге пайдалануға болмайды, өйткені нәтижелер өлшем бірліктеріне байланысты болады және мағынасыз болады. NSE-нің беріктігін бағалау үшін сынақ мәні ұсынылды, онда модельді субъективті шектен жоғары NSE-ні алу ықтималдығына сүйене отырып, объективті түрде қабылдауға немесе қабылдамауға болады. Нэш–Сатклиф тиімділігі шығарудан басқа модель нәтижелерінің дәлдігін сандық сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл индикаторды модель нәтижелерін салыстыру үшін байқалған деректер болған жағдайда, басқа модельдердің болжау қабілетін сипаттау үшін де пайдалануға болады. Мысалы, ғылыми әдебиетте суды шығарудың модельдік симуляциялары, сондай-ақ шөгінді, азот және фосфор жүктемесі сияқты су сапасының компоненттері үшін Нэш–Сатклиф тиімділігі туралы мәліметтер келтірілген. Басқа қолданбалар – геофизикалық модельдердің параметрлік мәндерін оңтайландыру үшін Нэш–Сатклиф коэффициенттерін пайдалану, мысалы, изотоптық мінез-құлық пен топырақ эволюциясы арасындағы байланысты модельдеу.

Сын

Нэш-Сатклифф коэффициенті маңызды үлгілерді жасырады, оларды қайта қарастырсақ, бұл модельдің қателік, кездейсоқтық және басқа да компоненттер тұрғысынан әртүрлі көздерін түсінуге көмектеседі. Клинг-Гупта тиімділігінің баламалы нұсқасы, қателік пен дисперсияны ескере отырып, NSE-ні жақсартуға бағытталған.