Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
футболшы Маркос Хименес де ла Эспада (1831–1898) – испан зоологы, герпетологы, саяхатшы және жазушы, Испанияның Картахена қаласында дүниеге келген, бірақ өмірінің көп бөлігін Мадридте өткізіп, сонда қайтыс болды. Ол 1862–1865 жылдар аралығында Американы зерттеген Тынық мұхиты ғылыми комиссиясына қатысқанымен танымал. Ол сонымен қатар Америка құрлығының географиясы және тарихы туралы бірнеше еңбек жариялаған.
the footballer
Marcos Jiménez de la Espada (1831–1898) was a Spanish zoologist, herpetologist, explorer and writer, born in Cartagena, Spain, although he spent most of his life in Madrid, where he died. He is known for participating in the Pacific Scientific Commission, with whom he traveled America from 1862 to 1865. He also published several works on geography and history of the American continent.
Өмірбаян
Саясатшының ұлы Хименес де ла Эспада балалық шағы мен жастық кезеңінде бірнеше рет көшіп-қонып, Вальядолид, Барселона және Севилья қалаларында оқыды. 1850 жылы Мадрид Комплутенсе университетінде табиғат ғылымдары саласында оқуын бастады және бес жылдан кейін "Блейнвилл амфибиялары мен Кювье батрахтары жеке класс құрайды" деген жұмысымен аяқтады. Амфибияларды зерттеу және таксономиясы оның ғылыми еңбектерінде жиі кездесетін тақырыпқа айналды. Диплом алғаннан кейін екі жыл өткен соң, ол университеттегі табиғи тарих кафедрасында ассистент болып жұмысқа орналасты. 1857 жылы ол тағы бір жұмысқа ие болды, ол да соттың табиғи ғылымдар мұражайында (қазір Мадридтің табиғи ғылымдар мұражайы) ассистент болып жұмыс істеді. Екі жағдайда да оның ғылыми-зерттеу жұмысы (жеті жылға созылған) зоология мен салыстырмалы анатомияға бағытталды. Дегенмен, оның мұражайдағы лауазымы өмірінің соңына дейін маңызды болған жоқ, себебі 1867 жылы оның ұстазы және кеңесшісі Мариано де ла Паз Грейлс ықпалынан айырылды.
The son of a politician, Jiménez de la Espada had to move several times during his childhood and youth, studying in Valladolid, Barcelona and Sevilla. In 1850, he started a career in Natural Sciences in the Universidad Complutense de Madrid, finishing five years later with the work "The Blainville Amphibians and the Cuvier Batracians form a class apart". The study and taxonomy of the amphibians would be a recurring theme in his scientific work afterwards. Two years after earning his degree, he got his first job as an assistant in the Natural history department of the university. He also got another job in 1857, also as an assistant, in the Natural Science Museum of the Court (now Natural Science Museum of Madrid.) In both cases, his research work (which lasted 7 years) centered on zoology and comparative anatomy. However, it must be said that his positions at the museum were never very important (except at the end of his life), due to the fall from grace of his teacher and advisor, Mariano de la Paz Graells, in 1867.
Зоология
Америкадағы саяхатының барлық кезеңінде Хименес де ла Эспада түрлі-түрлі жануарларды жинап қана қоймай, оларды зерттеп, тірі күйінде Мадридке жіберді. Экспедицияға аттанғанға дейін ол бірнеше жыл Мадрид ботаникалық бағында шетелдік жануарларды дайындаумен айналысты, әрқашан Грейлстің жетекшілігімен. Осы тәжірибесінің арқасында, ол бұрын Еуропаға әкелінген ешқандай сүтқоректілердің, құстардың және бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлерін де алып келуді жеңілдікпен істеді. (Олардың ішінде Патагонияның марасы, Оңтүстік Американың кондоры және гуанако бар.) Осы жануарлардың көптеген ұрпақтары кейіннен Еуропа зообақтарына сыйға берілді, бұл Хименеске 1866 жылдың 23 наурызында Францияның Императорлық зоологиялық акклиматизация қоғамынан сүтқоректілер бөлімінің бірінші дәрежелі медалін сыйлады. Ол экспедиция кезінде жиналған материалдарды зерттеуге және ретке келтіруге тоғыз жыл уақытын арнады, оларды болашақ еңбектеріне қосты. 1870 жылы ол Мадрид университетінің бюллетенінде «Амазония фаунасы туралы жаңа және қызықты деректер» деген мақала жариялады. Бұл жұмысында ол, басқалармен қатар, Thyroptera albiventer жабырқасының сыртқы түрі мен мінез-құлқын сипаттады. 1871 жылы ол Лиссабон Ғылым академиясының журналында «Неотропикалық фаунаның белгісіз түрлері» атты есеп жариялады және сол жылы басқа әріптестерімен бірге Испанияның Табиғаттану қоғамын құрды, онда ол көптеген келесі жұмыстарын жариялады. Ол зоология саласындағы ең маңызды еңбегін – «Тынық мұхиты саяхатынан алынған омыртқалы жануарлар. Батрахилер» (Vertebrados del viaje al Pacífico. Batracios) жариялаған кезде Еуропада танымал автор болған. Бұл еңбек сапары кезінде жиналған 786 түрді жан-жақты зерттегеннен кейін жазылған. 1875 жылы жарық көрген және 1978 жылы қайта басылған жұмысында ол барлығы 18 туыс және түрді, сондай-ақ 2 туыс, 12 түр және 3 қосалқы түрді сипаттады. Мақалада түрлер анатомиялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар олардың биологиясы мен мінез-құлқы да қарастырылған. Оның ең танымал қорытындысы Rhinoderma darwinii бақасы туралы, ол оның жүктілік процесі аузында жүретін деген қате пікірді жоққа шығарды, оның орнына ол жұмыртқа салып, оларды аузында инкубациялайтынын дәлелдеді. Бұл күрделі зерттеу қазіргі таңда зоологиялық әдебиеттегі классикалық туынды саналады.
During all his American adventure, Jiménez de la Espada collected many kinds of animals that he not only studied, but also sent alive to Madrid. Before going on the expedition he worked several years in the preparation of foreign animals in the Botanical Garden of Madrid, always under Graells's tutelage. With the acquired experience, it was not hard for him to do the same with the many species of mammals, birds, and reptiles that, until then, had never been taken to Europe. (These include mara of Patagonia, the South American condor, and the guanaco.) Many descendants of this animals would later be given to European zoos, which would garner Jiménez the First Class Medal of Mammal Division by the Société impériale zoologique d'acclimatation of France, on 23 March 1866. He spent six years dedicated exclusively to the study and re ordering of materials collected during the expedition, which he would include in his future works. In 1870, he published the article Some new and curious facts about the Amazonian fauna in a bulletin of the Universidad de Madrid. In this work, he described, among other things, the appearance and behavior of the Thyroptera albiventer bat. In 1871, he published the report Unknown Species of Neo tropical Fauna in the Lisbon Science Academy Journal, and that same year he founded, along with other colleagues, the Spanish Society of Natural History, where he would publish most of his further works. He was already a well known author in Europe when he published his greatest work in the field of zoology: Vertebrados del viaje al Pacifico. Batracios (Batrachians: Vertebrates from the trip to the Pacific), written after the exhaustive study of 786 species collected during his trip. In the work, published in 1875 and re printed in 1978, he described a total of 18 genera and species already known, as well as 2 genera, 12 species and 3 subspecies previously unknown at that time. The article not only described the species from an anatomical point of view, but also covered their biology and behavior. Most known is his conclusion about the frog Rhinoderma darwinii, for which he debated the erroneous idea that its gestation process occurred in its mouth, as opposed to laying eggs which it later incubated in its mouth, as he proved. This complex study is considered, nowadays, a classic in zoological literature.
География, тарих және антропология
Жануарлар дүниесін зерттеуші ретінде беделінің шыңына жеткеніне қарамастан, Хименес де ла Эспада ғылыми жұмысын тоқтата тұрып, география мен Америка тарихын зерттеуге берілді. 1876 жылы ол Мадрид географиялық қоғамын құрды, ал 1883 жылы Тарих академиясына қабылданды. Ол Перо Тафур және иезуит Бернабе Кобо сияқты көрнекті ортағасырлық және жаңа заманғы саяхатшылардың, сондай-ақ Педро Сиеза де Леон мен Бартоломе де лас Касастың Испандық Перуға қатысты еңбектерін қайта басып шығаруға жетекшілік етті. 1881 жылдан 1897 жылға дейін ол «Үнділердің географиялық қарым-қатынастары» атты төрт томдық еңбегін жариялады, ол оған Тарих академиясының Лубат сыйлығын әкелді. 1882 жылы ол Америкалық ежелгі заттар қоғамының мүшесі болып сайланды. Брюссель, Мадрид, Турин, Берлин және Париж қалаларында өткен конгрестерге қатысты. Инка мәдениетін таратудағы еңбегі үшін Перу үкіметінен алтын медаль алды. Ол сонымен қатар түрлі халықаралық қоғамдардың мүшесі болды. 1895 жылы ол өзі құрған Испания Табиғаттану қоғамының президенті болып тағайындалды. Қызығы, ол докторлық диссертациясын 1898 жылдың сәуір айында ғана қорғады, бұл салыстырмалы анатомия кафедрасының профессоры болып тағайындалғанға дейін үш ай бұрын және қайтыс болғанға дейін алты ай бұрын болды. Оның өлімі 18 ғасырда Алессандро Маласпинаның теңіз экспедициясы туралы дайындап жатқан ауқымды зерттеуін тоқтатты. Франсиско Гинер де лос Риос және басқа да достары оны Испания ғылымының жаңаруының символы ретінде оның құрметіне өткен еске алу рәсімінде ұсынды.
Despite being at the climax of his zoologist prestige, Jiménez de la Espada put his scientific work at hold and devoted himself to the study of geography and American history. In 1876, he founded the Geographic Society of Madrid, and in 1883, he entered the History Academy. From there, he directed the re edition of works of great medieval and modern travelers like Pero Tafur and the Jesuit, Bernabé Cobo, and the works of pre Hispanic Perú from Pedro Cieza de León and Bartolomé de las Casas. From 1881 to 1897 he published four volumes of his work Geographic Relations of the Indies, which garnered him the Loubat prize from the History Academy. In 1882 he was elected a member of the American Antiquarian Society. He participated in congresses in Brussels, Madrid, Turín, Berlin and Paris. His work in favor of the divulgation of the Inca culture won him the Gold Medal from the Government of Perú. He was also made a member of various international societies. In 1895, he was named president of the Spanish Society of Natural History, which he founded. Curiously, he did not present his doctoral thesis until April 1898, three months before he was named cathedratic of comparative anatomy and six months before his death. His death truncated the ample study that he was preparing about the maritime expedition of Alessandro Malaspina in the 18th century. Francisco Giner de los Ríos and other friends presented him as a symbol of Spanish scientific regenerationism during a posthumous ceremony in his honor.