Фиджидегі алтын кеніші: Ватукула тарихы

Кіріспе

Фиджидегі алтын өндірісімен айналысатын Ватукула қалымы (фиджи тілінде "алтын тасы" деген мағынаны білдіреді) – Вити-Леву аралындағы Тавуа қаласынан 9 км ішке қарай орналасқан.

Отарлау тарихы

Ватукула Фиджидегі қазіргі заманғы алтын өндіру өнеркәсібінің алғашқы ошағы ретінде тарихи тұрғыдан қарастырылуы мүмкін. Таууа ауданында алтынның табылуы 1872 жылы Насиви өзенінде алтын тапқан Барон де Эстеге байланысты. 20 жылдан кейін Жаңа Зеландиялық алтын іздеуші Филдлинг Насиви өзенінің бойында жүйелі іздеу жұмыстарын бастады. Дегенмен, 1932 жылы Ватукуладан коммерциялық көлемде алтын табу шотландтық алтын іздеуші Билл Бортвикке тиесілі. Содан кейін "алтынға деген құштарлық" басталды – "талаптарды білдіретін ілгектер барлық жерде көтерілді" – Фиджи аралдарының бәрінен "жүздеген адамдар – ауыл тұрғындары, дүкен иелері және қала тұрғындары – қазбаларға келді". 1934 жылы британдық отаршылдық әкімшілігі жаңадан пайда болған өнеркәсіпті реттеу үшін жаңа Тау-кен туралы жарлық енгізді. Сол жылы Emperor Gold Mining Company Ltd. компаниясы Ватукулада өз қызметін бастады, содан кейін 1935 жылы Loloma (Фижи) Gold Mines, N. L., ал одан кейін Fiji Mines Development Ltd. (кейіннен Dolphin Mines Ltd.) құрылды. Бұл оқиғалар Фиджи үшін "кен өндірудің гүлденуіне" әкелді, ал алтын өндіру жүз еседен астамға өсті, 1934 жылы 931,4 унциядан 1939 жылы 107 788,5 унцияға дейін, бұл көрсеткіш сол кезде Жаңа Зеландия мен Шығыс Австралия штаттарының өндірісімен салыстыруға болатын шамада болды. Жарлық сонымен қатар Тау-кен инспекциясын құрды, Оның Ұлылықтарының отарлық тау-кен қызметі австралиялық Франк Т. М. Уайтты Сувада Тау-кен департаментін құруға шақырды. 1939 жылы Уайт (кен инспекторы ретінде) Вити-Левудің геологиялық зерттеуін бастады, нәтижесінде Фиджидің 1943 жылы жарияланған алғашқы геологиялық картасы пайда болды. Осы жұмысты пайдаланып және оған сүйене отырып, Фиджидің минерализациясы (геологиясы) 1953 жылы оның ізбасары, кен инспекторы Джеймс Ф.А. Тейлор жүйелі түрде зерттелді. Сол жылы Emperor Gold Mining Company Ltd. геологы А. Блатчфорд Ватукула алтын кен орнының (Таууа алтын кен орны деп те аталады) геологиясының егжей-тегжейлі шолуын жариялады; тау-кен және фрезерлеу операцияларын тиісті компанияның бас инженерлері егжей-тегжейлі қарады. Ватукулада ашық және жер асты кен өндіру жұмыстары жүргізілді. 1952 жылы Ватукула халқы шамамен 4500 адамға жетіп, Фиджи колониясының екінші ірі қаласы болды. Олардың арасында ең көп саны – Фиджидің жергілікті тұрғындары, ал қалғандары Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары, үндістер, қытайлар, еуропалықтар және аралас нәсілді адамдарды құрады. Жалпы халықтың шамамен үштен бірі тікелей тау-кен өндірісінде жұмыс істеді (кеншілер, жүк көлігі жүргізушілер, жабдықтар мен локомотив операторлары, жүргізушілер, монтаждаушылар мен бұраушылар, дәнекерлеушілер, теміршілер, ағаш ұсталары, электриктер, диірмен операторлары, бригадирлер, алғашқы көмек көрсетушілер, кеңсе қызметкерлері және т.б.). Қалғандары олардың отбасы мүшелерінен, сондай-ақ саудагерлерден, дүкен иелерінен, мұғалімдерден, полициядан және мемлекеттік қызметкерлерден тұрды. Көптеген қызметкерлер үшін қарапайым тұрғын үйлер, ішуге жарамды сумен және санитарлық жағдайлармен қамтамасыз етілді. Компаниялар өндірістік қауіпсіздікті қамтамасыз етті, ал медициналық қызметтер (үкіметтің қолдауымен) қоғамдастықта ұсынылды. Білім берудің бастауыш және орта буындары үкімет, өнеркәсіп және діни ұйымдар тарапынан қолдау көрсетілді. Британдық отаршылдық мәдениетінің көрінісі ретінде барлық қызметтердің сапасы әртүрлі болды және нәсілдік, мәдени және діни факторларға байланысты айырмашылықтар байқалды. Осы үміттендіретін бастамаларға қарамастан, Ватукуланың кейінгі тарихы қиындықтарға толы болды, әсіресе жергілікті халық үшін, олардың өмір көзі осы бір ғана өнеркәсіптік қалаға тәуелді болды. Жылдар бойы жалақы, қауіпсіздік шаралары, тұрғын үй жағдайы, гендерлік теңсіздік, әлеуметтік проблемалар және шахтаның қоршаған ортаға тигізетін әсері, әсіресе күкірт шығарылымдарынан туындаған ауаның ластануы сияқты мәселелер бойынша алаңдаушылық пен келіспеушіліктер күшейді.

Vatukoula may be viewed historically as the cradle of the modern gold mining industry in Fiji. The discovery of gold in the Tavua district is attributed to Baron de Este, who found it in the Nasivi River in 1872. Some 20 years later, New Zealand prospector Fielding, began a systematic search along the Nasivi river. However, discovery of gold in commercial quantities in 1932 at Vatukoula, is attributed to Scottish prospector Bill Borthwick. A "gold rush" ensued – "pegs denoting claims went up everywhere" – from all the Fiji islands, "hundreds of people – villagers, shopkeepers and city dwellers – arrived at the diggings". In 1934, a new Mining Ordinance to regulate the fledgling industry was introduced by the British colonial administration. In the same year, the Emperor Gold Mining Company Ltd. established its operations in Vatukoula, followed in 1935 by the Loloma (Fiji) Gold Mines, N. L., and then by Fiji Mines Development Ltd. (later to become Dolphin Mines. Ltd.). These developments ushered in a "mining boom" for Fiji, with gold production rising more than a hundred fold, from 931.4 oz in 1934 to 107,788.5 oz in 1939, an order of magnitude then comparable to the output of New Zealand and the eastern Australian states. The Ordinance also gave rise to a Mines Inspectorate, His Majesty's Colonial Mines Service recruiting Australian Frank T. M. White to set up a Mines Department in Suva. By 1939 White (as Inspector of Mines) initiated a geological survey of Viti Levu, resulting in Fiji's first geological survey map, published in 1943. Citing and building on this work, the mineralization (geology) of Fiji was systematically reviewed by a successor, Mines Inspector James FA Taylor, in 1953. And in the same year, a more detailed review of the geology of the Vatukoula Goldfield (also known as the Tavua Goldfield) was published by A Blatchford, geologist for the Emperor Gold Mining Company Ltd.; mining and milling operations were also reviewed in detail by their respective company superintendents. Both open pit and underground mining were carried out in Vatukoula. By 1952, the population of Vatukoula had reached approximately 4,500 people, second largest in the Colony of Fiji. The largest group was indigenous Fijian, while other groups included Pacific Islanders, Indian, Chinese, European, and people of mixed origins. About a third were employed directly in mining (as miners, truckers, equipment and locomotive operators, drivers, fitters and turners, welders, blacksmiths, carpenters, electricians, mill operators, foremen, first aid attendants, clerks etc.). The remainder comprised their dependents, as well as tradespeople, storekeepers, teachers, police and public service officials. Housing at a basic level was available for most employees, emphasizing potable water and sanitation. Industrial safety was promoted by the companies, while medical services (with government support) were provided in the community. Primary and secondary educational services were supported variously by government, industry and religious groups. Reflecting the culture of British colonialism, all services were of an uneven standard and aligned along racial, cultural and religious lines. Despite these seemingly auspicious beginnings, the subsequent history of Vatukoula has been fraught with challenges, especially for the local population dependent on this single industry town for their source of livelihood. Over the years, there have been accumulating concerns and periodic conflicts regarding: wages, safety practices, housing conditions, gender inequities, associated social problems, and the mine's environmental impact, particularly the air pollution caused by sulphur emissions.