Кіріспе

Солтүстік Тонаванда – Нью-Йорк штатының Ниагара округіне қарасты қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 31 568 адамды құрады. Бұл қала Буффало-Ниагара-Фоллс қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі. Қаланың аты оның оңтүстік шекарасы – Тонаванда өзенінен алынған. Тонаванда сенека тілінде «Қатты ағыс су» деген мағынаны білдіреді. Ниагара өзеніне құятын Тонаванда өзенінің бір кезде үлкен тасылдары болған (Нью-Йорк штатындағы Репидтер), бірақ Эри каналы салынысымен бұл тасылдар басылды. Қала сонымен қатар өзінің бұрынғы негізгі өнеркәсібіне байланысты «Ағаш қаласы» деп те аталады және Эри каналының өркендеген кезінде Ұлы көлдердегі ең ірі порт болған. Гундри көшесі бойында ағаш саудагерлері үшін салынған сарайлар орналасқан, оның ішінде Стэнфорд Уайт жобалаған «Кент Плейс» деп аталатын 208 Гундри көшесі де бар. Көптеген жергілікті тұрғындар Ниагара өзені мен Эри каналы арасындағы географиялық орналасуына байланысты қаланы «Ниагара округінің маржаны» деп атайды. Бұл қала сонымен қатар 2009 жылғы AA классы бойынша NYS футбол чемпионы – «Ламберджакс» командасының да туған жері. Қала шекарасындағы жол белгілері келушілерді «Карусельдің үйіне» шақырып құттықтайды.

Тарих

1809 жылы алғашқы қоныс тебушілер келгеннен кейін, Солтүстік Тонаванда 1836 жылдың мамыр айынан бастап Ниагара округіне қарасты Нью-Йорк штатының Уитфилд қаласының құрамына кірді. 1854 жылдың қаңтарынан 1857 жылдың сәуіріне дейін екі округ пен екі қаланың аумағында орналасқан ауыл құруға жасалған сәтсіз әрекет, Ниагара округі/Уитфилд қаласы бөлігі болды, ал қалған бөлігі Эри округі мен Тонаванда қаласында орналасқан. Нью-Йорк штаты ауылдың Солтүстік Тонаванда бөлігін жойғаннан кейін бұл тәжірибе тоқтатылды. Ауызша тарих бойынша, мұның себебі саудагерлер арасындағы дау болған, бірақ екі округ пен екі қаланың бірігуі қиындық тудырды. 1865 жылдың 8 мамырында ауыл статусын алғаннан кейін (әлі де Уитфилд қаласының құрамында, бірақ Нью-Йорк штатының Мартинсвилл қаласының бөлігі ретінде), Солтүстік Тонаванда 1897 жылдың 24 сәуірінде қала болып құрылды. Солтүстік Тонаванда "Ағаш қаласы" деп белгілі, себебі ол 19-ғасырдың ортасынан 1970 жылдарға дейін маңызды ағаш тасымалдау және жеткізу орталығы болды, себебі ағаш көптеп қолжетімді болды. Америкадағы карусельдерді өндірушілердің бірі – Гершель Спилман компаниясы/Аллан Гершель Компанисы осы қалада туды және қазір Гершель Карусель фабрикасы мұражайының орны болып табылады. 1888 жылы Гершель елден шығарылған бельгиялық Эжен де Клейсті Солтүстік Тонавандаға шақырды, ол оркестрлік аспаптар шығару үшін Солтүстік Тонаванда баррель орган фабрикасын ашты. 1909 жылы Рудольф Вурлитцер компаниясы иелігіне өткеннен кейін, Де Клейст 1906 жылы Солтүстік Тонаванданың мэрі болғаннан кейін Вурлитцер әлемдегі ең ірі музыкалық аспаптар өндіретін зауыттардың біріне айналды. Солтүстік Тонавандада орналасқан 150-ден астам ағаш өндіруші компаниялардың бірі – Ray H. Bennett Lumber Co. 70 жыл бойы бүкіл елде және Канадада сатылатын жинақталған үйлерді өндірді. Ричардсон Боут, Буффало Болт, Дюрез Химикаль, Ұлттық майдалау дөңгелегі, Тейлор Девайс, Халықаралық қағаз, Тонаванда темір және болат, Риверсайд Химикаль және тағы да жүздеген табысты өндіріс кәсіпорындары Солтүстік Тонаванданы мекен етті. Ниагара шекарасының теміржол мұражайы Оливер көшесіндегі 1923 жылы салынған Эри теміржол станциясында орналасқан. Вебстер көшесіндегі Ривьера театры мен сахналық өнер орталығы итальяндық Ренессанс стилінде қайта жаңартылған ғимаратта пьесалар, концерттер, фильмдер және басқа да шараларды ұсынады, ал оның 1926 жылғы "Mighty Wurlitzer" органы ай сайынғы орган концерттерінде орындалады. Бұл театр АҚШ-та 1951 жылға дейін қолданылған нитратты пленкаларды көрсетуге қабілетті проекторлары бар санаулы театрлардың бірі. "Адамзаттың көңілі" театры – ғасырлық шіркеудегі қоғамдық театр. Бұрынғы Карнеги кітапханасы Карнеги өнер орталығына ие. Э.Б. Грин жобалаған ғимаратта Буффало Сузуки Струнс Музыкалық өнер орталығы орналасқан. Қала орталығында да белсенді өнер қауымдастығы қалыптасты. Солтүстік Тонаванда тарих мұражайы енді бұрынғы G. C. Murphy Co. дүкен ғимаратын иеленбейді, ол Вебстер көшесіндегі Downtown тарихи ауданының ортасында орналасқан. Солтүстік Тонавандадағы саябақтарға АҚШ теңізшілеріне, АҚШ теңіз жаяу әскерлеріне арналған ескерткіштері бар, сондай-ақ Вьетнам соғысы ардагерлеріне арналған ескерткіш салынуда; Эри каналы бойындағы Gateway Harbor Park, шілде айында жыл сайынғы Canal Fest және тегін концерттер мен басқа да іс-шаралар өткізілетін орын; Ниагара өзені бойындағы Gratwick Riverside Park; және Pine Woods паркі, Мэр паркі және қайық жүзуге арналған Солтүстік Тонаванда ботаникалық бағы. Эри каналы қаланың оңтүстік және шығыс шекарасының көп бөлігін анықтайды, ал шығыс шекарасының қалған бөлігі Суини көшесінен және Олд Фоллс бульварынан тұрады. Ниагара шарлауығы бульвары (АҚШ 62-ші жолы) қаланың солтүстік-шығыс шекарасын анықтайды. Қаланың солтүстік шекарасының басым бөлігі Форбс Террасасының үстінен шығыс-батысқа қарай созылатын сызықтан тұрады, көбінесе Руи Роудқа параллель, ал солтүстік шекараның қалған бөлігі Уорд Роудтан Витмер Роудқа дейін созылатын қысқа солтүстік-батыс сызығынан тұрады. Қаланың батыс шетін Ниагара өзені және Витмер жолының батысына қарай және оған параллель жүретін сызық анықтайды. Сондай-ақ, қаланың оңтүстік-батыс бұрышында Тонаванда аралы орналасқан, ол материктен Кіші өзен (Ниагара өзенінің Шығыс тармағының бөлігі) арқылы бөлінген және қаланың бір бөлігі болып табылады. Солтүстік Тонаванданың шетін табу кейде қиын, себебі Уитфилд және Пендлтон қалаларының оңтүстік бөліктері Солтүстік Тонавандамен бірдей пошталық кодты қолданады, 14120.

Ғимараттар

Бұл жерде көптеген тарихи үйлер мен тарихи зират орналасқан. 1908 жылы құрылған Солтүстік Тонаванда қалалық базары Ниагара округындағы ең көне шаруалар базары болып табылады. Ол жыл бойы аптасына үш күн жұмыс істейді, бірақ жаз және күздің басында ең көп қызығушылыққа ие, сол кезде 70-тен астам жергілікті шаруалар онда өнім сатады. Ескі Вурлицер орган фабрикасы қазір әртүрлі жеңіл өнеркәсіптік, жоғары технологиялық және коммерциялық бизнеске жалға берілген.

Тарихи орындар

Төменде Солтүстік Тонавандадағы ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне енген тарихи орындар көрсетілген. Сайт атауы Сурет Орналасқан жері Ескермелер1 Ривиера театры67 Вебстер көшесі 1980 жылғы 20 наурызда Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды. 2 Гершель карусель фабрикасы мұражайы180 Томпсон көшесі 1985 жылғы 18 сәуірде Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды. 3 АҚШ пошта бөлімі141 Goundry көшесі 1989 жылғы 11 мамырда Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды. 4 Карнеги кітапханасы249 Goundry көшесі 1995 жылғы 14 шілдеде Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды. 5 Дик Блок62 Вебстер көшесі 2012 жылғы 21 қарашада Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды. 6 Гершель–Спилман мотор компаниясы кешені184 Суини көшесі 2013 жылғы 5 маусымда Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне қосылды.

Демография

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 33 262 адам, 13 671 үй шаруашылығы және 8981 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 14 425 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,86% ақ нәсілді, 0,29% афроамерикандық, 0,34% американдық үндістер, 0,53% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,29% басқа нәсілдерден және 0,68% екі немесе одан көп нәсілділерден тұрды. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,09% құрады. 13 671 үй шаруашылығының 30,2% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,8% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,1% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 34,3% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,5% жеке тұлғалардан тұрды, ал 12,8% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,43 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,03 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер 23,7% құрады, 18-24 жас аралығындағылар 8,6%, 25-44 жас аралығындағылар 28,9%, 45-64 жас аралығындағылар 23,1%, ал 65 жасқа толған немесе одан асқандар 15,6% болды. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 94,6 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 90,6 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 39 154 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 50 219 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 36 551 доллар, ал әйелдердің 25 129 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 264 долларға тең. Халықтың 7,2% және отбасылардың 5,4% кедейлік шегінен төмен тұрды. Кедейлікте тұратын адамдардың 9,1% -ы 18 жасқа дейінгі балалар, ал 6,1% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады.

Мектептер

Солтүстік Тонаванда қаласының мемлекеттік мектептеріне Солтүстік Тонаванда орта мектебі, Солтүстік Тонаванда орта мектебі, Дрейк бастауыш мектебі, Солтүстік Тонаванда аралық мектебі, Спрауц бастауыш мектебі және Огайо бастауыш мектебі жатады.