Кіріспе
Американдық философ Эллиотт Р. Собер (6 маусым 1948 жылы туған) – Висконсин университеті – Мэдисонның Философия кафедрасындағы Ханс Райхенбах атындағы профессор және зейнеткерлік William F. Vilas ғылыми-зерттеу профессоры. Собер биология философиясы және жалпы ғылым философиясы салаларындағы жұмыстарымен белгілі.
Elliott R. Sober (born 6 June 1948) is Hans Reichenbach Professor and William F. Vilas Research Professor Emeritus in the Department of Philosophy at University of Wisconsin–Madison. Sober is noted for his work in philosophy of biology and general philosophy of science.
Білім және мансап
Асыл Гарвард университетінен Хилари Путнамның жетекшілігімен философия ғылымдарының докторы (Ph.D.) дәрежесін алды, ал бұрын Кеймбридж университетінде Мэри Гессеннің жетекшілігімен аспирантураны бітірген. Оның жұмысына биолог Ричард Левонтиннің ықпалы зор болды, сондай-ақ ол Дэвид Слоан Уилсон, Стивен Орзак және Майк Стил сияқты биологтармен бірлесіп жұмыс істеді. Собер 1974 жылы Висконсин университетінің құрамына қосылды және 2023 жылы зейнеткерлікке шықты. Ол 2003-2004 жылдары Стэнфорд университетінде философия профессоры болды, содан кейін Висконсинге оралды. 2023-2026 жылдары Стэнфорд университетінде қонақ профессор болады. Собер Америка философиялық қауымдастығының Орталық бөлімінің және Ғылым философиясы қауымдастығының президенті қызметін атқарды. 2012 жылдан 2015 жылға дейін Халықаралық ғылым тарихы және философиясы одағының (Логика, әдіснама және ғылым философиясы бөлімі) президенті болды. Ол Стэнфорд университетінде бір жыл оқытты және Лондон экономика мектебінде тұрақты қонақ профессор болып жұмыс істеді. 2013 жылдан бері Собер Ұлттық ғылым білім беру орталығының кеңесшілер кеңесінің мүшесі болып тіркелген.
(Division of Logic, Methodology, and Philosophy of Science) from 2012 until 2015. He taught for one year at Stanford University and has been a regular visiting professor at the London School of Economics. Since 2013, Sober has been listed on the Advisory Council of the National Center for Science Education.
Философиялық еңбектері
Собердің негізгі зерттеу салаларының бірі – ғылымдағы теорияларды бағалаумен байланысты қарапайымдық немесе тиімділік мәселесі болды. Собер альтруизмге де қызығушылық танытты, бұл ұғым эволюциялық биологияда да, адам психологиясымен байланысты қолданыста да бар. Ол Дэвид Слоан Уилсонмен бірлесіп жазған «Басқаларға: өзімшілдік емес мінез-құлықтың эволюциясы мен психологиясы» (1998) кітабында осы екі тақырып та жан-жақты қарастырылған. Собер интеллектуалды дизайнды (ақылды жаратылысты) қатаң сынға алды. Ол сонымен қатар дәлелдер мен ықтималдық, ғылыми реализм және инструментализм, табиғат заңдары, сана-дене проблемасы және натурализм туралы да жазған.
Биология философиясы
Собердің "Таңдаудың табиғаты: философиялық назардағы эволюциялық теория" (1984) еңбегі биология философиясын философияның маңызды зерттеу саласы ретінде орнатуда шешуші рөл атқарды. Стэнфорд философиялық энциклопедиясының мәліметінше, "Таңдаудың табиғаты" көптеген философтардың биология философиясы туралы білуге бастаған сәтін көрсетеді. Осы кітапқа жазған рецензиясында биолог Эрнст Майр: "Собер бізге, бәлкім, табиғи іріктеудің эволюция процесіне қатысы туралы ең мұқият және терең талдауды ұсынды" деп жазды. Собер топтық таңдау идеясын нақтылау және қорғау жөнінде жұмыс істеді; мысалы, оның Дэвид Слоан Уилсонмен бірлескен "Басқалар үшін" кітабын қараңыз, ол эволюция және өзімшілдік емес мінез-құлықтың психологиясын зерттейді (1998). Собер сондай-ақ биолог Майк Стилмен бірге жұмыс істеді, ортақ ата-тектің идеясы туралы түсініктерді зерттеді. Сонымен қатар, Собер биолог Стивен Орзакпен бірлесіп Ричард Левинстің 1966 жылғы "Популяциялық биологияда модель құру стратегиясы" мақаласын түсіндіріп, сынға алды; олар адаптационизм тұжырымдамасы бойынша да жұмыс істеді және екі түрдің белгілі бір қасиетке ие болу себебі олардың ортақ ата-тегі болуында емес, табиғи іріктеудің нәтижесінде дамуында екенін тексеру үшін әдістеме әзірледі.
Ақшаға арналмау
Собердің сақтық туралы алғашқы жарияланымы 1975 жылы шыққан «Жайлылық» атты кітабы болды. Онда ол гипотезаның қарапайымдылығын салыстырмалы мәселелік ақпараттылық тұжырымдамасы арқылы түсіну керек деп атап көрсетті. 1980 жылдары эволюциялық биологияда қолданылатын кладистік сақтық туралы ойлана бастағанда Собер бұл теориядан бас тартты. Бұл оны 1988 жылы жарық көрген «Өткенді қайта құру: сақтық, эволюция және шешім шығару» кітабында дамытқан ықтималдылық тұжырымдамасы тұрғысынан сақтық туралы ойлауға жетеледі. 1990 жылдары ол модельді таңдау теориясындағы сақтықтың рөлі туралы ойлана бастады, мысалы, Акайке ақпараттық критерийінде. Ол бұл салада Малкольм Форстермен бірге бірнеше мақала жариялады, олардың біріншісі 1994 жылы «Қарапайым, біріктірілген немесе аз реттелетін теориялардың дәлірек болжамдар беретінін қалай анықтауға болады» деген мақала еді. 2002 жылы ол «Инструментализм, сақтық және Акайке негіздемесі» атты жаңа мақала жариялады, онда Акайке критерийі мен негіздемесі және олардың артындағы идеялар инструментализмнің эпистемологиясымен қалай байланысатынын түсіндірді. Оның сақтық туралы соңғы жарияланымы, 2015 жылы шыққан «Оккамның қырғыштары: Пайдаланушы нұсқаулығы» кітабында ықтималдылық шеңбері де, модельді таңдау шеңбері де екі тиімді «сақтық парадигмасы» ретінде сипатталған.