Кіріспе

Спораға ұқсас жасушалар жануарлар тіндерінде ұйықтап жатқан, стресс немесе жарақаттану кезінде ересек дің жасушалары ретінде белсенді болып, спораларға тән мінез-құлық көрсететін көпқабілетті жасушалар деп ұсынылды. Олар 2001 жылы Чарльз және Мартин Ваканти ағайындары мен әріптестері ұсынған. Жапондық зерттеушілермен бірлесіп жүргізілген жұмыстың нәтижесінде STAP жасушаларының табылуына әкелді, онда көпқабілетті жасушалар стресс немесе жарақат салдарынан жаңадан пайда болды. Бұл жұмыс 2014 жылы жарияланды, бірақ көп ұзамай Харуко Обокатаның жалған деректерге негістелген жұмысы екені анықталды.

Сипаттамалары

Спора тәрізді жасушалар – ересек ағзаларда, соның ішінде адамдарда кездесетін дербес сая жасушалар класы. Олар кішкентай, әмбебап және организмнің қалған жасушалары бөлініп, өсіп, өлген кезде көбінесе «спора тәрізді» күйде ұйықтап жатады. Ұйықтап жатқандарына қарамастан, олар сыртқы факторлардың ықпалымен белсендірілген жағдайда, бастапқыда алынған тіндерге тән қасиеттерді көрсететін басқа жасуша түрлеріне айналып, өсуге, бөлінуге және дифференциалдануға қабілетті. Кейбір жануарларда, әсіресе суыққа ұшырағаннан кейін өлгендерде, барлық басқа жасушалар өлген жағдайда in vitro жағдайларында жаңа жасушаларды жаңарту қабілеті көрсетілді. Спора тәрізді жасушалар ерекше сақтау тәсілдерін қолданбастан, дайындалмаған тіндерде де тірі қалуға қабілетті, 86 °C температурада мұздатылып, содан кейін ерітіледі немесе 85 °C температурада 30 минуттан астам уақыт бойы қыздырылады. Бұл зерттеушілерді ондаған жылдар бойы мұздатылған өлекселердің тіндерінен (100 жылдан астам мұздатылған морж еті, сондай-ақ Аляскадағы 50 000 жылға жуық жасы бар мамонт пен бизон) спора тәрізді жасушаларды қайта жандандыруға талпындырды. Vacanti және әріптестері бұл ерекше жасушалар жарақат немесе ауру кезінде белсендіріліп, ауру немесе зақымдану салдарынан жоғалған тіндерді жаңартуға қабілетті деп санайды. Жасушаның 5 микрометрден кішкентай мөлшеріне қарағанда, оның ішінде толық адам геномын сақтау мүмкін емес сияқты көрінетіндіктен, авторлар осы жасушалар үшін «минималды геном» тұжырымдамасы туралы пікір білдіреді.

Кейінгі жұмыстар

Чарльз Ваканти Гарвардқа ауысқаннан кейін де осы жасушалар бойынша жұмысын жалғастырды, оның ішінде өкпе тіндерінде оларды анықтаған көкірек хирургы Кодзи Кодзимамен бірге. 2014 жылдың қаңтар айында Nature журналында екі мақала жарияланды, онда қарапайым қышқылмен өңдеу тышқанның қан жасушаларын көпқабілетті етуі мүмкін екендігі көрсетілді. Екі STAP мақаласы да 2014 жылдың шілдесінде RIKEN жүргізген тергеу нәтижесінде деректердің жалған екені анықталғаннан кейін қайтарып алынды. Зерттеуші Мариуш Ратайчак спораға ұқсас жасушаларды өзінің өте кішкентай эмбрионға ұқсас сабақтық жасушалар туралы идеясымен байланыстырды, бұл жасушалар ересек ағзадағы да өте кішкентай сабақтық жасушалар деп саналады.