Кіріспе

Румму Юри (туған жылы Юри Руммо; 2 тамыз 1856 [ескі стиль бойынша 21 шілде 1856] Кехтна қауымында – қазасы белгісіз) – эстондық саяхатшы, ұры және қарақшы. Ол эстондық халық қаһарманының архетипіне айналды, байлардан ұрлап кедейлерге таратып, заңнан тыс өмір сүрген адам. Көбінесе материалдық теңдігімен танымал болғанымен, әңгімелерде ол басқа да теңдік пен әділдік түрлерін де қуып жетеді.

Жас шағы мен қылмыстық мансап

Юри Кехтна округінде ферма жалға алушы Жан Руммо мен оның әйелі Аннның тұңғыш баласы болып дүниеге келді. Жасөспірім кезінде Юри Кехтна мызасында (немісше: Kechtel) интернатта оқыды, онда ол неміс тілін аздап үйренді. Бірде ол ауру әкесі үшін еттен бір кесекті (басқа деректер бойынша, шараптың бір бөтелкесін) ұрлап алды, соның салдарынан мырза оны дене жазасына кесті. Кейін Харжу округінің соты оны орыс керуен саудагерінен тауар ұрлағаны үшін 6 айға түрмеге отырғызды. Одан құтылғаннан кейін, ол мызаларды тонауға кірісті. Оның шабуылдағы ең жақын серіктері Мац Салм мен Адо Антреп болды, олар көп ұзамай қолға түсті. Оны бірнеше рет қуды, бірақ ол әрқашан қашуға үлкерді. Тіпті Таллин қамалының түрмесінен де ол төбеден шығып, соңында қамал мұнарасынан арқанмен түсті. Сол кездегі неміс және эстон тіліндегі газеттер (Tallinna Sõber) "халықтың оны құрметтеуіне" наразылық білдірді, себебі "осы алаяқтың айналасындағы сәуле" оны "Эстонияның Ринальдо Ринальдиниі", "біздің провинциямыздың Фра Диаволосы", "Эстонияның Дон Жуаны" деп атады және "әйелдер оған қашу кезінде түрлі жерлерде көмектесіп, жасырды" деді. Сол газеттерде оның "абыройлылығын" көрсетіп, кедейлерге көмектескен жағдайлар келтірілген.

Тұтқындау және соңынан

27 желтоқсан (15 желтоқсан 1879) күні Юри Кехтнаға жақын жердегі туған ауылында Жан Сейманмен ақыры қолға түсті. Ол 23 жаста болған. Бұрынғыдай, сотталушымен бірге тұтқын болғанда, ол кісендерін ашып, қабырғадағы ағаш бөренелерді кесіп тастаған. Осының үшін және "қарсылық көрсеткені үшін" оған 30 соққы салынды. Оны Таллинге темірмен, екі байланысшының арасында отырғызып, санасыз күйде әкелді. Таллин қалалық түрмесінде оған екі қабат едені және темір есігі бар арнайы камера дайындалды, кілті түрме инспекторының өзінде болды. Бастапқыда Юридің темір кісендері темір таяққа бекітілген еді, сондықтан ол өзі тамақтана алмады, бірақ күзетшілер оны "кішкентай бала сияқты" тамақтандырды, деп Revalsche Zeitung газеті қуанышпен хабарлады. Юри аштық жариялады. Содан кейін түрме инспекторы сол газетте камера дайын болғанша ғана таяқ болғанын, енді Юридің тек қолына ғана кісен салынғанын жазды. Темірді күндізгі күзетшіге Юриден 9 күзетші, соның ішінде бір атты әкелді. Осы оқиғаның суреті Аарне Винкельдің "Эстондық қоғамдық кітабында" (1966) жарияланған. Суретте жас жігіт, достық бірақ нық қадаммен және сәл ирониямен қарап тұрған. Харью округінің соты Юриді 6 жылға зауытта мәжбүрлі еңбекке кесті, бірақ Жоғарғы сот Саусти поместьесіндегі қарақшылықты ескере отырып, барлық эстон поместьелерін тонаумен қорқытқаны үшін жазаны 15 жылға ұзартты. Юриді Сібірге жібергеннен кейін, кейбір газеттерде оның жолда қашқандығы туралы хабар пайда болды, содан кейін эстон поместьелерінде үрей туды. Бірақ хабардың жалған екені анықталды, Юриге жол бойы ерекше күтім жасалған сықпалы. Тек мәжбүрлі еңбек лагерінің инспекторы Альфред Кейзерлинг өзінің естеліктерінде Сібірдегі жұмысы туралы сенімді ақпарат келтірді. Ол Руммомен Александровск түрмесінде (қазіргі Иркутск облысы) кездесті, онда ол оны сыбызғымен тартып, массаж жасады. "Мен байлардан алып, кедейлерге бердім", - деді тұтқын. "Егер мен кім екенімді айтсам, кез келген жерге бара аламын. Мені барлық жерде жақсы қарсы алды, алдыма жақсы тамақ пен сусын қойды, әйелдер мойнымнан асылды. Эстония Юриді ұмытпайды". 1894 жылы 38 жасында Юри 15 жылға түрмеге кесілді.

Фильмдер

Румму Юри туралы "Юри Рюм" (1929) және "Юри Рюм" (1994) фильмдері жасалған.