1950 жылдардағы шведтік Хайбю дауы: корольді қаралау әрекеті

Кіріспе

1950 жылдары Швециядағы саяси дау

Хайбби даусы (Haijbyaffären) – 1950 жылдары Швецияда болған саяси оқиға. Оқиғаның мәні король Густав V-тің шантаждалуына қатысты, осы айыппен ресторан иесі Курт Хайбби сотталып, түрмеге қамалды. Хайбби 1930 жылдары корольмен құпия гомосексуалдық қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді.

Өмірбаян

Курт Хайжби 1897 жылы Стокгольмде Курт Йоханссон ретінде дүниеге келді және 1965 жылы сол жерде қайтыс болды. Оның әкесі шарап сатушы және патша сарайында балық сатушы болған. 1912 жылы "маджбломма" қайырымдылық шыналарын сату кезінде Курт пен басқа да скаут Швеция королі Густав V-ге аудиенция берді. Кейіннен Йоханссон официант, клерк, актер және иллюзионист болып жұмыс істеді. Ол 1915-1925 жылдар аралығында бірнеше рет ұрлық пен алаяқтық үшін алты рет ауыр еңбекке сотталды. 1923 жылы түрмеден қашып құтылу үшін полиция қызметкерін атып өлтірді. Ол сотқа өзін өлтіруге тырысқанын және полиция қызметкерін кездейсоқ ұрып-соққанын жеткізгеннен кейін адам өлтірген деп айыпталды. Бостандыққа шыққаннан кейін Йоханссон өзінің атын Хайбби деп өзгертіп, Франция мен АҚШ-та көшпелі өмір сүрді. 1931 жылы Хайбби өзінің екінші әйелі Аннамен бірге ресторан ашқан. Қылмысқа сотталған ол шарап пен арақ сату үшін қажетті лицензия ала алмады, бұл оның бизнесіне қатты әсер етті. Ол корольге қазір жойылған патшалық абсолютизмнен туындайтын архаикалық мүмкіндікті қолданды, бірақ соңғы шағымның заңды мүмкіндігі (Коммуналдағы құпия кеңеске шағымдануға ұқсас) және 1933 жылы өзінің ісіне қатысуға рұқсат алды. Бұл патшалық аудиенция кезінде 75 жастағы жесір Густав V Хайжбиді азғырыпты. 1936 жылы Хайббидің әйелі қайталанатын кездесулер туралы білгеннен кейін, күйеуінің корольмен гомосексуалды қарым-қатынасын ажырасу себебі ретінде келтіріп, ажырасу туралы өтініш берді. Бұл айыптаулар көпшілікке мәлім болады деп қорқып, король сотының қызметкерлері ерлі-зайыптыларды Анна Хайжбиге 15 000 крон төлеп, ешқандай кінәсіз ажырасу мен бөлінуді келісуге көндірді. Олар заң жүзінде ажырасып кеткенімен, ол қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Бір дерекке сүйенсек, патша өзінің сарай бастығы: "Аққылдылық жасамаңыз, бірақ мүмкіндігінше аз ақшаға жасаңыз", - деп айтқан. Хайжбиге Корольдік соттың заңгерлері 1500 крон берді және оны Америка Құрама Штаттарына көшіп кетуге шақырды, онда оған жаңа өмір бастау үшін қосымша 3000 крон берілді. Хайбби АҚШ-қа келгеннен кейін оған ақша жоқ екенін мәлімдеді. Ол Швецияға оралып, тағы да корольдік соттың қолдауын сұрады. Бірнеше жыл бойы сот қаражаты Хайббидің бірнеше сәтсіз кәсіпорындарын, соның ішінде Trystorp иелігіндегі кофехана мен пансионатты қаржыландырады. Хайббидің тікелей шантажына ешқандай дәлел жоқ, бірақ Сот оның үндемеуін сатып алуға тырысты деп дәлелдеуге болады. Барлығы, Хайбби 170 000 швед кронасын алды (1936 жылы 170000,0 тең, соңғы жылдары 2009 жылы шамамен <есептелген сома> тең) соттың және, мүмкін, одан да көп корольдің жеке қаражатынан. Хайбби 1936-1947 жылдар аралығында король Густафтың сүйіктісі болғанын айтады. 1938 жылы Хайжби 11 және 13 жасар балаларды жыныстық қорлау үшін тұтқындалып, Бекомберга психикалық ауруханасына қамауға алынды. Бұл Стокгольм губернаторы Торстен Нотиннің саяси қысымының нәтижесі болды. Психиатриялық аурухананың психиатры Хайббиге психиатриялық көмек қажет деп ойламады және ақырында оны үйден шығарды. Балаларды зорлау туралы іс қылмыстық сотқа ешқашан берілмеген. 1939 жылы жаңа келісім жасалды, онда Хайжби Германияға көшіп кетуге мәжбүр болды, ол кезде нацистердің билігі астында болды, олар гомосексуалистік мінез-құлықты қатаң қысымға алды. Берлинде аз уақыт болғаннан кейін, оны гестапо түрмеге қамап қойды, мүмкін швед сотының өтініші бойынша, ресми түрде қонақ үйдің қақпашысын қорлағаннан кейін. Гестапоның көптеген тұтқындарынан айырмашылығы, Хайббиді азаптаған жоқ, және көбінесе ол лайықты жағдайда ұсталды. Содан кейін оған 175 бап бойынша екі жас жігітпен жыныстық қатынаста болғаны үшін айып тағылды, ол түрмеге қамалды және 1940 жылы жазасын өтегеннен кейін Швецияға айдалды. Бұрынғы әйелімен қайта қосылғаннан кейін, ол полиция қызметкерін де аралас ретінде қолдана отырып, оған грант берді, Хайджбиге ақша соттың тарапынан келген деп сендірді. 1941 жылы Хайжби соттың қысымымен психикалық ауруханаға жіберілді. Осы аралықта тағы бір жанжал, Кейнн оқиғасы, баспасөзде жарылып, белгілі жазушы және журналист Вильгельм Моберг швед шенеуніктерінің арасындағы гомосексуалистік құпиялары туралы ұзақ мақалалар жазды. 1947 жылы Хайжби өзінің жеке ақшасын корольмен қарым-қатынасын егжей-тегжейлі баяндаған роман-а-ключты жариялауға жұмсады. 1000 дананың алғашқы басылымының жартысын Король соты қаржыландырып, Бас констебль сатып алды. Қалғанын Хайббидің бұрынғы әйелі Анна сатып алды.

Kurt Haijby was born in Stockholm in 1897 as Kurt Johansson, and died there in 1965. His father was a wine merchant and a fishmonger by appointment to the Royal Court. In 1912, while selling "majblomma" charity pins, Kurt and another boy scout were granted an audience with King Gustaf V of Sweden. Johansson later worked as a waiter, clerk, actor, and illusionist. He was convicted to hard labour six times for several cases of theft and fraud between 1915 and 1925. While trying to escape prison in 1923 he fatally shot a police officer, being convicted of manslaughter after successfully convincing the court he was about to commit suicide and hit the policeman by accident. Once released, Johansson changed his name to Haijby and spent a nomadic life in France and the United States. In 1931, Haijby opened a restaurant with his second wife Anna, a widow ten years his senior. Being a convicted criminal, he could not acquire a license needed to sell wine and liquor, which severely set back his business. He applied to the King an archaic possibility stemming from now defunct royal absolutism, but a legal possibility of last appeal (akin to an appeal to the privy council in the Commonwealth) and was granted an audience in 1933 to put forward his case. During this royal audience, King Gustav V, a 75 year old widower, allegedly seduced Haijby. Haijby's wife, on learning about the recurrent meetings in 1936, filed for divorce, citing her husband's homosexual relationship with the King as cause for divorce. Fearing the allegations would become public knowledge, officials of the Royal Court convinced the couple to settle for an amicable no fault divorce and separation by paying Anna Haijby 15,000 kronor. Despite their legal separation, the couple continued to live together until her death. According to a report, the King said to his Court Superintendent: "There must not be a scandal, but do it with as little money as possible". Haijby was given 1,500 kronor by the Royal Court lawyers and encouraged to emigrate to the United States, where he was promised an additional 3,000 kronor to start a new life. Haijby claimed that, upon arrival in the US, there was no money for him. He eventually returned to Sweden where he once again asked for support from the Royal Court. For several years, money from the Court financed a number of Haijby's failed enterprises, including a coffee store and a boarding house at the Trystorp estate. There is no evidence of outright blackmail on Haijby's part, but it can be argued that the Court was attempting to buy his silence. In all, Haijby received 170,000 Swedish kronor (equivalent to 170000.0 in 1936 is equivalent to about <calculated amount> in recent years kronor in 2009) from the Court and perhaps much more from the King's private funds. Haijby would ultimately claim that he was King Gustaf's lover in the years between 1936 and 1947. In 1938 Haijby was arrested for child sexual abuse of an 11 year old and a 13 year old boy and put in custody at the asylum of Beckomberga. This was the result of political pressure from the Governor of Stockholm, Torsten Nothin. The psychiatrist in charge of the asylum did not believe that Haijby was in need of psychiatric care and he was eventually discharged. The child abuse case was never brought to a criminal court. In 1939, a new deal was arranged in which Haijby was forced to emigrate to Germany, then under rule by the Nazis, who engaged in intense suppression of homosexual conduct. After a short while in Berlin, he was put in prison by the Gestapo, probably by request of the Swedish Court, officially after molesting a hotel bellboy. Unlike most Gestapo prisoners, Haijby was not tortured and, most of the time, kept in decent conditions. Charges were then brought against him for sexual relations with two young boys under Paragraph 175, and he was sentenced to prison and banished to Sweden in 1940, having served his sentence. Once reunited with his ex wife, who gave him a grant using a police officer as a middleman, Haijby was made to believe that the money came from the Court. Haijby was, allegedly because of pressure from the court, committed to an asylum in 1941. In the meantime, another scandal, the Kejne affair, had broken in the press where celebrity author and journalist Vilhelm Moberg wrote lengthy articles about homosexual conspiracies among Swedish officials. In 1947, Haijby used his own money to publish a roman à clef, detailing his ostensible relationship with the King. Half of the first printing of 1,000 copies was bought by the Chief Constable, funded by the Royal Court. Haijby's ex wife Anna bought the remainder.

Ашулы оқиға

Хайбби Бекомбергадағы психиатриялық ауруханада күштеп ұсталғаны туралы Швеция Бас прокурорына хабарлады. Бұл құжаттар дереу құпияға алынды, бірақ Вильгельм Моберг оларды Бас прокурор кеңсесінен жасырын шығарып алып, осылайша оқиға жұртшылыққа белгілі болды. Лауазымды тұлғалардың шағымдарды жою әрекеттері парламент пен БАҚ-тағы пікір таласына әкелді. Соның салдарынан қылмыстық сот Хайббиді шантаж жасау айыбымен сотқа тартылды. 1952 жылы күмәнді сот процесінен кейін Хайбби ауыр жағдайдағы шантаж жасағаны үшін сегіз жылға қатаң еңбекке кесілді, бірақ 1953 жылы Свеа апелляциялық соты оның жазасын алты жылға қысқартты. 1950 жылы король Густав V қайтыс болғаннан кейін, тәркіленген «roman à clef» 1952 жылы қайта таратылып, 1979 жылы қайта басылды. Хайбби өзіне жасалған қатысу туралы Швецияның Әділет канцлеріне хабарлаған. Тергеу қорытындыларының көп бөлігі 2002 жылға дейін құпия сақталды, нәтижесінде монархия кінәсіз деп танылды. Хайббиді король 14 жасында азғырды деген мәлімдемені қолдайтын ешқандай дәлел жоқ, бірақ көптеген сарапшылар оның 1930 жылдары корольмен сексуалдық қарым-қатынаста болғанына сендіреді. Хайбби 1965 жылы, Анна Хайбби қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң, өзіне-өзі қол жұмсады. Дегенмен, швед соты Хайббидің айыптауларын жасыру үшін оған мұндай үлкен сома төлеуге дайын болғаны кейбіреулер үшін олардың шындық екенінің дәлелі болды. Кейіннен король сарайындағы бірнеше қызметшілер, олардың ішінде ер адамдар да болды, корольмен жеке қарым-қатынастарын жасыру үшін оларға ақша берілгенін мәлімдеді.