"Ситизен Кейн" фильміндегі "Ксанаду" сарайы

Кіріспе

Citizen Kane фильміндегі ойдан шығарылған мүлік – Citizen Kane (1941) фильмінің басты кейіпкері Чарльз Фостер Кейннің ойдан шығарылған иелігі. "Ксанаду" атауын сән-салтанатымен әйгілі ежелгі Ксанаду қаласынан алған. Фильм жарық көргеннен кейін қызу дау тудырған Уильям Рэндольф Херст пен Кейн арасындағы ұқсастықтарға байланысты, Калифорния штатындағы Сан-Симеонда орналасқан Херст сарайы "Ксанадуға" басты шабыт берген деп есептеледі.

Фильмдегі рөлі

Флоридадағы "Мексика шығанағының жағалауындағы шөлдерде" орналасқан алып "жеке таудың" үстіне салынған Ксанаду әлемдегі ең үлкен жеке меншік мүлік ретінде сипатталады; фильмнің басындағы жаңалықтарда "Бағасы: ешкім айта алмайды" делінеді. Жаңалықтар тікелей Сэмюэл Тейлор Колридждің "Кубла Хан" поэмасынан үзінді келтіреді, онда тайтұл кейіпкері Ксанаду қаласында "ұлы сән-салтанат күмбезін" орнатуы туралы айтылады. Сондай-ақ, кинофильмде Кейн бұл мүлікті екінші әйелі Сьюзан Александр үшін ойлап тапқаны айтылады. Бірақ Сьюзан Ксанадуды жек көреді, оны "жеңілген 76 шаршы километр (200 км²) жер, тек көрікті жерлер мен мүсіндер" деп сипаттайды. The News on the March Ксанадуды былай сипаттайды – сол кезде театрларда жиі көрсетілетін The March of Time жаңалықтарының стилінде жасалған пастиш:

Мұнда, Мексика шығанағының жағалауындағы шөлдерде жеке тау тапсырылып, сәтті салынды. Жүз мың ағаш, жиырма мың тонна мәрмәр – Ксанаду тауының құрамдас бөлігі. Ксанаду сарайының ішінде: картиналар, суреттер, мүсіндер, тағы да басқа сарайлардың тастары – соншалықты үлкен жиынтық, оны ешқашан тізімдеуге немесе бағалауға болмайды; он мұражайға жетеді; әлемнің тонауы. Ксанадудағы мал: құстар, балықтар, дала мен орманның жануарлары. Әрқайсысынан екі-екіден, Нұх заманынан бері ең үлкен жеке зообақ. Фараондар сияқты, Ксанадудың иесі өзінің қабірін белгілеу үшін көптеген тастар қалдырады. Пирамидалардан бері Ксанаду – адам өзіне салған ең қымбат ескерткіш. Мүлікте сонымен қатар чемпионаттық гольф алаңы және гондолалары бар венециялық канал бар. Үлкен зообақ пен аквариум маймылдар, жылқылар, жирафтар, құстар, сегізқалқандар, пілдер мен есектер сияқты жануарлармен толтырылған. Мүлік темір қоршаумен қоршалған, кіреберісінде үлкен "К" әрпі бар қақпа орналасқан. Мүліктің ортасында Ксанаду орналасқан – Кейннің ескіліктер мен өнер туындыларының үлкен жинағы үшін үй және қойма ретінде қызмет еткен сарай. Ксанадуда үй шаруашылығын жүргізуші және кем дегенде бірнеше ондаған қызметшілер мен үй қыздары бар, олар Кейн әйелі оны тастап кеткеннен кейін оның пәтерін қиратып жіберген көріністің соңында көрсетіледі. Нью-Йорктегі Хантингтон қаласындағы Охека қамалы Ксанадудың кейбір сыртқы кадрларына (әсіресе ресми бақтарға) түсірілді, олар ашылу жаңалықтарында көрінеді. Бірақ Ксанадудың көп бөлігі сюрреалистік, өте стильдік маттты суреттерден тұрады. Ксанаду готикалық сәулеттің шебері және фильмде, ашылу жаңалықтарынан басқа, әрқашан түнде тұманмен оранып тұрады, оған қорқынышты түр береді; Кейн үшін Ксанаду баспана емес, түрмеге айналады. Ксанадудың ішкі көрінісі үйлі немесе жайлы емес, Кейннің кейінгі өмірінің бос екенін көрсетеді. Мүлік фильмнің басында және соңында көрсетіледі, және Кейн сол жерде, дерлік жалғыз қалған күйі қайтыс болады. Ол қайтыс болған кезде әлі де өте бай болса да, жаңалықтарда айтылғандай, әлі де аяқталмаған Ксанаду, көрінеу күйзеліске ұшыраған, мүмкін, назарсыздықтан және оның үлкен өлшемдерінен. Ол қайтыс болғаннан кейін Ксанаду тасталып, оның мазмұны тізімделіп, аукционға шығарылады. Кейннің жеке заттары, соның ішінде "Роза буынының" мағынасын ашатын сана да жағылып жіберіледі.

Here, on the deserts of the Gulf Coast, a private mountain was commissioned and successfully built. One hundred thousand trees, twenty thousand tons of marble are the ingredients of Xanadu's mountain. Contents of Xanadu's palace: paintings, pictures, statues, the very stones of many another palace — a collection of everything so big it can never be cataloged or appraised; enough for ten museums; the loot of the world. Xanadu's livestock: the fowl of the air, the fish of the sea, the beast of the field and jungle. Two of each; the biggest private zoo since Noah. Like the Pharaohs, Xanadu's landlord leaves many stones to mark his grave. Since the Pyramids, Xanadu is the costliest monument a man has built to himself. The estate also boasts a championship golf course and a Venetian style canal with gondolas. The extensive zoo and aquarium were stocked with a menagerie of animals including monkeys, horses, giraffes, birds, octopuses, elephants and donkeys. The estate is enclosed by an iron fence that is entered through a gateway with a giant letter "K" above it. Central to the estate is Xanadu proper, the castle like mansion that served as Kane's home and repository for his enormous collection of antiquities and objets d'art. Xanadu has a butler and at least a few dozen footmen and maidservants, who are shown at the end of the scene where Kane wrecks his wife's suite after she leaves him. Oheka Castle in Huntington, New York, was used for some exterior shots of Xanadu (particularly of the formal gardens) seen in the opening newsreel. However, most shots of Xanadu were surrealistic, highly stylized matte paintings. Xanadu makes great use of Gothic architecture and, except in the opening newsreel, it always appears in the film at night with fog surrounding it, giving it an ominous look; for Kane, Xanadu becomes more of a prison than a refuge. Xanadu's interior especially does not appear at all homey or cozy, symbolizing the emptiness of Kane's later life. The estate is featured in the opening and closing shots of the film, and is where Kane dies, virtually alone. Though he is still fabulously wealthy at the time of his death, Xanadu, still unfinished according to the newsreel, has already fallen into visible disrepair, presumably from neglect and its impractical size. After his death, Xanadu is abandoned and its contents are cataloged and auctioned. Kane's personal effects, including a sled that reveals the meaning of "Rosebud", are incinerated.

Мәдениеттің әсері

Соңғы кездері Ксанаду Кейн сияқты зәулім өмір салтының артық шектен шығуының символы ретінде қолданылып келеді. Мысалы, Майкл Джексон мен оның Neverland Ranch және Джордж Лукас пен Skywalker Ranch сияқты әйгілі адамдар Кейнмен салыстырылып жүр. Ксанадудың өзіңді-өзің қамау үшін салған түрме ретіндегі символдық мағынасы бүгінге дейін де әсерлі. Билл Гейтстің үйіне "Xanadu 2.0" деген лақап ат қойылды. Егер фильмдерде осыған ұқсас готикалық стильдегі ғимараттар пайда болса, Ксанаду оларға шабыт көзі деп есептеледі және сыншылар бұл ұқсастықты жиі атап өтеді.