Кіріспе

Тірі оқтарды қолданатын әскери жаттығу

Тірі оқтармен жаттығу (LFX) – бұл жарыс оқтары немесе макеттердің орнына, нағыз оқ-дәрілер мен қару-жарақтар қолданылатын әскери жаттығу. Бұл термин әскери емес салаларда да қолданылуы мүмкін.

Әскери

Әскерилер әдетте тікелей оқтарды қолдануға шынайы жауынгерлік жағдайды жасап, оқ-дәрілерді пайдалану мүмкіндігі ретінде қарастырады. Мұндай жаттығулар өткізілетін аймақ адамдардан бос болуы тиіс, зардапты болдырмау үшін, және әдетте бұл сынаққа рұқсат берген мемлекеттің меншігінде болады. Тікелей оқтармен жаттығулардың көп бөлігі қолданыстан шығарылған техникаға (мысалы, танктер мен кемелерге) немесе қашықтан басқарылатын дрондарға қарсы жүргізіледі. Бұл типтегі жаттығудың екі мақсаты бар: біріншіден, жаңа ғана келген сарбаздарға қару-жарақпен танысып, оны дұрыс пайдалануға мүмкіндік беру. Екіншіден, бұл сарбаздарға нақты жаудан оқ алатындай уайымдамай, тікелей оқтарды атуға мүмкіндік береді. Бұл сарбаздарға жаттығуды көрінеу ғана емес, оқ-дәріні пайдалану мен жұмсау сезімін және уақытын қайта басып алуға көмектеседі. Мұндай тікелей оқтармен жаттығуларды қашықтан басқарылатын камералар немесе бинокль сияқты ұзақ көріспен қарауға болатын телескоптар арқылы бақылауға болады.

Әскер

Армия – құрлық және әуе шайқасына жауапты негізгі бөлім және тікелей оқ ату жаттығуларын жүргізетін ең танымал ұйым болып табылады. Тікелей оқ ату жаттығуларының көп бөлігі жаттығу жүргізілетін бөлімшелер орналасқан әскери базада өтеді. Кейде бір нысан басқа бөлімшелерге ірі жаттығулар үшін үйіндіретін орын болады. Мұндай жағдайларда тексерілетін жабдықтар шағын қарудан бастап, гранататардан, зымырандық жүйелерге және артиллерияға дейін алуан түрлі. Шағын қарулар бойынша сынақтар көбінесе біліктілік деңгейін бағауға бағытталған және әскери қызметшінің тағайындалған қаруын тиімді қолдана білуін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Ал зымырандық жүйелерді қашықтан басқарылатын дрондарға сынап, жаудың зымырандары мен авиациясы одақтас күштерге шабуыл жасаған жағдайын модельдеуге болады. Артиллерия бөлімшелері жаңа оқ-дәрілерді сынақтан өткізуге немесе артиллериялық құралдардың жағдайға қалай төтеп беретінін анықтау үшін қолайсыз ауа райында оқ атуға мүмкіндік алады.

Әуе күштері

Әуе күштері, өзінің ерекшелігіне байланысты, тікелей атыс жаттығуларын көбінесе ауада жүргізеді, бірақ бомбалау жаттығулары да өткізілуі мүмкін. Ауадан ауаға шайқас бойынша тікелей атыс жаттығулары кезінде, жау ұшақтарын имитациялау үшін көбінесе қашықтан басқарылатын ұшқышсыз аппараттар қолданылады. Қазіргі заманда, ұшқышсыз аппараттарға әуеден әуеге зымырандармен жабдықталған ұшақтармен оқ атылады, жаттығудың мақсаты – ұшқышсыз аппаратты жою болып табылады. Бұл сынақтар зымырандардағы басқару жүйелерінің жұмыс істейтініне көз жеткізу үшін жүргізіледі, бірақ зымыранның бұзуға сезімталдығын немесе жаңа түрдегі шалғындыру техникасының зымыранға қарсы тиімділігін тексеру үшін де қолданылуы мүмкін. Ауадан жерге шабуыл бойынша тікелей атыс жаттығулары көбінесе дәлдікпен басқарылатын оқ-дәрілерге бағытталған. Кейде бомбаларды сынау үшін құлаған ғимараттар немесе, одан да көп жағдайда, көліктер пайдаланылады. Тікелей атыспен бомбалау жаттығулары әдетте дәлдікпен басқарылатын оқ-дәрілермен жүргізіледі, олардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ жаңа және тәжірибелік қарулардың жобаланғандай жұмыс істейтінін тексеру үшін қолданылады. Мұндай сынақтарды көбінесе тікелей ұшақтар және камералар бақылайды, барлық нәрсенің жоспарланғандай жұмыс істегенін анықтау үшін. Тікелей атыс жаттығулары ұшақтың зениттік-ракеталық кешендерге (ЗРК) сезімталдығын немесе ұшақтың жасырын қасиеттерін сынау мақсатында да жүргізілуі мүмкін.

Әскери-теңіз күштері

Теңіздік нақты оқпен жаттығуларда кемеге қарсы зымырандар мен торпедалар қолданылуы мүмкін, бірақ әуеден-әуеге және әуеден-жерге зымырандар, қарулар мен бомбаларды сынау да жиі кездеседі. Әскери-теңіз күштері жаудың кемеге қарсы зымырандарын анықтап жою қабілеті бар АҚШ-тың «Эгис» сияқты біріктірілген қорғаныс жүйесінің элементтерін сынау үшін нақты оқпен жаттығулар жүргізеді. Сынақтарға жаңа зымырандарды немесе сол зымыранның жаңа түрлерін атуға қабілеттілігін тексеру де кіруі мүмкін. Нақты оқпен сынақтар CIWS жүйесімен де жүргізіледі, ол кеменің соңғы қорғаныс шебі ретінде құрастырылған. Су үстіндегі кемелер кемеде сақталатын және күтіліп тұратын түрлі қаруларды сынақтан өткізеді; бұл қарулар жеке қарудан бастап мылтықтарға дейін, тіпті қолданыстан шығарылған АҚШ-тың 16 дюймдік қаруларына дейін жетеді. Мұның мақсаты – қаруды пайдалану үшін қажетті дағды мен білімді сақтау. Әуе тасымалдағыш кемелердің жағдайында, кемеге бекітілген ұшқыштар әуе күштеріне ұқсас әуеден-әуеге және әуеден-жерге зымырандармен жаттығулар өткізе алады; сонымен қатар, бұл ұшқыштар қолданыстан шығарылған кемелерге қарсы нақты оқпен жаттығулар жүргізе алады. Жақындағы әуе тасымалдағыш кемелер зымырандарды ұшыру жүйелерімен жабдықталды және зымырандарды қолданып нақты оқпен жаттығуларға қатысты. Су асты кемелері үшін, шабуылдық және баллистикалық зымырандар (немесе «бумерлер») үшін нақты оқпен сынақтар жағалаудағы нысаналарға теңізден жерге зымырандарды атуды немесе макеттік баллистикалық зымырандарды ұшыруды қамтиды; алайда, су асты кемелері жүргізетін ең көп таралған нақты оқпен жаттығулар торпедаларды нысанаға атудан тұрады. Торпедаларды сынаудың ең танымал мысалы – қолданыстан шығарылған кемеге қарсы сынақ, әдетте, әскери-теңіз күштерінің өзінің ескірген кемелер паркінен алынған кемеге қарсы жүргізіледі. Бұл сынақтардың мақсаты торпеданың жауынгерлік жағдайда жұмыс істейтініне көз жеткізу болып табылады, және олар дыбыс шығару құрылғыларының немесе басқа да алдау құралдарының торпедаға тигізетін әсерін анықтау үшін де қолданылуы мүмкін.

Әскерлерді оқыту үшін қолдану

Кейбір күштер, әсіресе элиталық күштер, әскери жаттығуларда өз күштеріне қарсы тікелей оқтарды қолданумен белгілі, бұл салдарттардың "жаттығуды жеке қабылдауына" және нақты жаулармен кездеспес бұрын оқ атуға дағдылануына мүмкіндік береді. Мұндай атыстың мақсаты ешкімді өлтіру емес, бірақ кедергілерден өтетін салдарттың жанына жерге ату сияқты тәжірибелер анық қауіп тудырады. Немец Вафен-СС-інің жаттығулары салдарттарды қалыпты салдарттардан мықты ету үшін тікелей оқ-дәрілерді пайдалануды қамтыды. 1955 жылы Невада сынақ алаңында "Teapot" (Desert Rock VI) жаттығуы кезінде АҚШ Теңізшілер корпусының сынақ бөлімі және АҚШ Армиясының "Razor" броньды тобы ұқсас тікелей ядролық сынақ жүргізді. Британдық SAS және Корольдік теңізшілер де тікелей оқтарды қолданады, біріншісі жаңғыл оқу кезеңінде, екіншісі – соңғы жаттығуларында. SAS тұрақты жақын арадағы шайқас жаттығуларында да тікелей атысты қолданады.

Әскери емес

Қару-жарақтарды сынақтан өткізу әдетте әскери емес мекемелер тарапынан жүргізілмейді; алайда, кейбір азаматтық ұйымдар жабдықтың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін немесе жаңа әдістерді тексеру мақсатында тікелей оқ ату сынақтарын жүргізеді. Мұндай мысалдарға құқық қорғау органдарының (атыс полигондары) және жарылыс мамандарының бақылаудағы жарылыстарын жатқызуға болады. Кейде, Геттисбург шайқасы сияқты тарихи оқиғаларды қайта жаңғырту шараларында, халыққа тарихи қару-жарақтардың қолданылуын көрсету үшін тікелей оқ ату демонстрациялары ұйымдастырылады.

Басқа түрлері

Оқу-жаттығудың басқа түрлеріне әлемнің ядролық державалары жүргізген түрлі ядролық сынақтар кіреді. Сондай-ақ, осы топқа жаңа және ерекше қару-жарақтарды сынау да жатады, мысалы, "Барлық бомбалардың анасы" немесе "Массивті ординанс әуелік жарылысы" бомбасы. Бірегей қару сынақтарының қатарында континентаралық баллистикалық зымырандарды (ICBM) және көп мақсатты жеке-жеке басқарылатын қайта кіру аппараттарын сынау да бар. Жақында осы салада "Жұлдызды соғыс" деп аталған АҚШ Стратегиялық қорғаныс жобасының оқиғалық сынақтары басталды, бұл жаңалық қосылды. Бұл сынақтардың мақсаты – жаудың баллистикалық зымырандарын белгіленген нысанаға жетпей тұрып, жою.

Қауіптері

Қауіпті материалдармен байланысты кез келген жағдайда жазабау мүмкіндігі бар, ал мұндай жазабаулар орын алғанда, олардың салдары қаншалықты әдемі болса, соншалықты қауіпті де болуы мүмкін. Барлық қару-жарақ түрлерінде оларды іске қосу және көбінесе жарыту үшін қандай да бір жарылғыш заряд болады. Егер осы зарядтар тиісінше сақталмаса немесе дұрыс қолданылмаса, адам және оның жанындағылар ауыр жарақат алған немесе қаза тапқан болуы мүмкін. Басқа қауіптерге бұрыс бағыттау және сенсорлық ақпарат жатады, бұл басқарылатын қару-жарақтардың қасақана емес түрде дос немесе бейтарап бөлімдерді нысанаға алуына әкелуі мүмкін. Технологияның жетістіктері осы материалдармен байланысты мәселелерді азайтуға, кейбір жағдайларда жоюға көмектесті, дегенмен оларды пайдаланғанда немесе енгізгенде ең жоғары сақтық қажет. Мысалы, ұнтақпен жұмыс істеу кезінде қолғаптарды қолдану және ұнтақты тұтандыруға болатын статикалық электр және басқа да ұшқындардан тазалау керек.