Кіріспе

Сонипат – Үндістанның Харьяна штатындағы Сонипат ауданының жоспарланған өнеркәсіптік қаласы және әкімшілік орталығы. Ол Ұлттық астаналық аймаққа кіреді және Нью-Делиден шамамен арақашықтықта орналасқан. Штаттың астанасы Чандигархтан оңтүстік-батысқа қарай 214 км (128 миль) қашықтықта жатыр. Оның шығыс шекарасымен Ямуна өзені ағып өтеді. 1972 жылдың 22 желтоқсанында Сонипат толық құқықты аудан ретінде бекітілді. Сонипат теміржол станциясы – Дели-Калка бағытындағы маңызды теміржол торабы. Сонипат Делидің батыс айналма автожолы, шығыс айналма автожолы (NE II) және Гранд-Транк-роуд (NH 44) қатарлы, жоспарланған Дели-Сонипат-Панипат аймақтық жылдам транзиттік жүйесінде де орналасқан.

Этимология

Аңыз бойынша, Сонипат бұрын Сонпраста деп аталған, кейін ол Сварнпраста (ол "Алтын қала" деген мағынаны білдіреді) аталды. Соңынан Сварнпраста атауы Сварнпатқа, ал одан кейін қазіргі Сонипатқа өзгерді.

Тарих

Қалаға сілтеме эпостық «Махабхаратада» Сварнапраста деп келтірілген. Бұл Пандавалар Дурйодханнан Хастинапур мемлекетінің орнына бейбітшілік құны ретінде талап еткен бес ауылдың бірі еді. Қалған төрт ауыл – Пандупраста (Панипат), Вяграпраста (Багпат), Тилапраста (Тилпат) және Индрапраста (Дели). Сонипат «Айн-и Акбариде» Дели саркарының құрамындағы паргана ретінде тізімделген, ол императорлық қазынаға 7 727 323 дам салық түсірген және 1000 жаяу әскер мен 70 атты әскермен қамтамасыз еткен. Ол кезде қалада кірпіштен салынған қамал болған, осы туралы да мәлімделген. 1193 жылы Тарайн шайқасының екіншісінен кейін Сонипат ислам үкімшілігіне қарады. 1709 жылы Банда Сингх Бахадур бастаған сикхтер моғолдарға қарсы Сонипат шайқасын өткізді. Ханда, Сонипат ауылы Сонипат шайқасына куә болды және Банда Сингх Бахадурдың әскери басшылығымен моғолдарға қарсы шайқаста жеңіске жетті.

Сонипат шайқасы

Сонипат қаласында өткен жалғыз шайқас – Сонипат шайқасы болды. Гуру Гобинд Сингхтің батасын алғаннан кейін, Баба Банда Сингх Бахадур алдымен Сонипаттың Ханда ауылында орналасып, Дахия Жаттарымен бірге әскер жинады. Ханда, Сонипат ауылында Моғолдарға қарсы Сонипат шайқасы өтті, және бұл шайқас Банда Сингх Бахадурдың әскери басшылығымен жеңіліспен аяқталды.

География және топография

Сонипат қаласында орналасқан. Аудан орталығы Сонипат қаласында орналасқан. Басқа да кішігірім қалалар: Гохана, Ганаур, Мундлана, Хархода және Рай. Сонипат ауданының жалпы ауданы 2,260 км² және халқы 1,064,000 адамды құрайды. Сонипат Дели және Уттар-Прадеш штаттарымен, сондай-ақ Рохтак, Джинд және Панипат аудандарымен шектеседі. Ауданның шығыс шекарасымен Ямуна өзені ағып өтеді.

Сонипат ауданы төрт кіші ауданға бөлінеді: Ганаур, Сонипат, Хархода және Гохана. Сонымен қатар, сегіз ауылдық округ бар (Ганаур, Сонипат, Рай, Хархода, Гохана, Катхура, Муртал және Мундлана). 1972 жылдың 22 желтоқсанында Рохтак ауданынан бөлініп, дербес аудан құрылды. Сонипат – ең ірі аймақ, одан кейін Гохана келеді. Аудан құрамында бір қалалық әкімшілік – Сонипат қаласы және үш қалалық кеңес – Ганаур, Гохана және Хархода бар. Ауданның негізгі су жүйесі – Ямуна өзені және одан бастау алатын суару каналдары. Аудан аумағында жыл бойы ағып тұратын өзен жоқ. Жер асты су ресурстары әр аймақта әртүрлі. Су деңгейі Ямуна өзені бойындағы Хадер аймағында ең төмен – 10 футтан кем. Ауданның батыс және оңтүстік-шығыс бөлігінде 30-40 футқа дейін көтеріледі. Кейбір аймақтардағы жер асты сулары тұзды және кермек. Жер асты су жағдайы ауданның шығыс бөлігінде кермек су және су толу мәселесіне тап болып отырғанын көрсетеді. Жалпы алғанда, аудан Харьяна және Пенджаб жазығының жалғасы болып табылады, бірақ кейбір бөліктері тегіс емес. Ауданның көп бөлігінде топырақ бай түсті, құнарлы қара топырақ. Дегенмен, кейбір жерлерде құмды топырақ, ал басқалары каллардан тұрады. Жазық оңтүстік және шығысқа қарай біртіндеп төмендейді. Ауданды шамамен үш аймаққа бөлуге болады:

Хадар – Ямуна өзенінің бойындағы, ені үш-алты шақырымға жететін тар су тасқыны жазығы. Бұл аймақ өзеннің ағысымен қалыптасқан. Хадар жазығы жоғарғы жазықтан 20-30 фут төмен жатыр. Ол Ямуна өзенінің су тасқынынан қалған ұсақ балшықтан тұрады. Қазіргі уақытта Хадар аймағында күріш және қант құрабы өсіріледі. Соңғы кезде шаруалар банан, папайя және басқа жеміс ағаштарын отырғыза бастады.

Жоғарғы жазық – Сонипат аймағындағы Хадар батысында жатқан, үш аймақтың ең кеңінен таралғаны. Жоғарғы жазық көне аллювиймен жабылған, дұрыс суарылса, өте құнарлы. Бұл аймақта егін, майлы дақылдар, бау-бақша өсімдіктері, көкөністер мен гүлдер кеңінен өсіріледі. Гохана аймағындағы тізбектер Аравалли тауларының ең солтүстік бөлігін көрсетеді.

Құмды аймақ – Ауданның өте кішкентай бөлігі құм немесе құмды балшықтан тұратын топырақпен жабылған. Бұл аймақтың кейбір бөліктерінде pH деңгейі жоғары, бұл каллорлы топыраққа әкеледі.

Климат

Сонипат климаты құрғақ, жазы ыстық, қысы суық. Жаңбыр маусымында (шілде мен қыркүйек аралығы) ауа райы жұмсақ болады. Қараша мен қазан – қыс басталар алдындағы ауысу кезеңі, жаңбырдан кейінгі мерзім. Желтоқсанда қыс басталады, күндізгі және түнгі температура тез төмендейді. Қаңтар – ең суық ай, орташа тәуліктік ең төменгі температура 6-7°C. Суық толқындар кезінде ең төменгі температура судың қату нүктесіне дейін түсіп, мұз пайда болуы мүмкін. Мамыр және маусым айларында ауа температурасы кейде 47°C-қа жетеді. Маусымда жаңбыр маусымының басталуымен температура айтарлықтай төмендейді. Дегенмен, осы кезеңде түнгі температура жоғары болып қалады. Жылдың көп бөлігінде ылғалдылық төмен. Аудан тек жаңбыр маусымында ғана жоғары ылғалдылыққа ие болады. Ең төменгі ылғалдылық (20%-дан төмен) сәуір мен мамыр аралығында байқалады. Жыл сайын жауын-шашын мөлшері өте өзгеріп тұрады. Бірақ, ең көп жауын-шашын жаңбыр маусымында жауады, шілде айында оның шарына жетеді. Шындығында, жаңбыр маусымы аудандағы жылдық жауын-шашынның 75%-ын құрайды. Орташа есеп бойынша, Сонепат ауданында жылына 24 күн 2,5 мм (немесе одан да көп) жауын-шашын жауады. Жаңбыр маусымында аспан бұлтты, жел күшті болады. Жаңбырдан кейінгі және қысқы айларда жел әдетте жеңіл соғады. Сонепатта сәуір мен маусым аралығында күркіреуін және шаңды дауылдар жиі болады, олар көбінесе қатты желге (анды) ұласады. Кейде күркіреуінмен бірге қатты жаңбыр жауады, ал сирек жағдайда – градус жауады. Қыс айларында ауданда тұман пайда болуы мүмкін.

Демография

Сонипат қаласы Сонипат қалалық аймағына қарасты муниципалдық корпорациямен басқарылады. Сонипат қаласы Үндістанның Харьяна штатында орналасқан.
Ауданы – 2260 км²
Дивизиясы – Рохтак
Бөлімшелер 4: Гохана, Хархода, Сонипат, Ганаур
Тәуелсіз аудандар 4: Гохана, Хархода, Сонипат, Ганаур
Кіші аудандар 2: Ханпур Калан, Рай
Блоктар 8: Сонипат, Гохана, Ганаур, Хархода, Катхура, Мундлана, Рай, Муртал
Есептік ауылдар 349
Муниципалдық кеңестер/комитеттер/бірлестіктер 4: Гохана, Хархода, Сонипат, Ганаур
Парламенттік округ саны 1: Сонипат
Заң шығарушы округтер саны 6: Рай, Хархода, Сонипат, Гохана, Ганаур, Барода

2021 жылғы Үндістан халық санағына сәйкес, 2023 жылғы Сонипат қаласының ағымдағы шамамен халқы 382 000 адамды құрайды, ал Сонипат метрополитенінің халқы 402 000 адамға бағаланған. Соңғы халық санағы 2011 жылы өткізілген, ал 2021 жылғы Сонипат қаласы бойынша жоспарланған халық санағы Covid-19 пандемиясының салдарынан кейінге жылдырылды. Сонипат қаласының ағымдағы көрсеткіштері өткен өсім қарқынына негізделген. Үкімет Сонипат қаласы бойынша халық санағын жүргізгеннен кейін, 2023 жылы осы мәліметтер жаңартылады. Үндістан халық санағының алдын ала есебіне сәйкес, 2011 жылы Сонипаттың халқы 278 149 адамды құрады. Сонипат қаласының халқы 278 149 адамды құраса, оның қалалық/метрополитендік халқы 293 025 адамды құрайды.

Сонипат сауаттылық деңгейі мен жыныстық қатынас

Білім беру саласында Сонипат қаласындағы сауатты адамдардың саны 210 112, оның ішінде 118 281 ер адам, 91 831 әйел адам. Сонипат қаласының орташа сауаттылық деңгейі 85,48 пайызды құрайды, ал ер адамдардың сауаттылық деңгейі 90,82 пайыз, әйел адамдардың сауаттылық деңгейі 79,45 пайызды құрайды. Сонипат қаласындағы жыныс арақатынасы 1000 еркекке 875 әйел шаққанда есептеледі. Балалар арасындағы жыныс арақатынасы 1000 ұлға 784 қызды құрайды.

Сонипат шұңқырлары

Сонипат қаласындағы және оның дамып келе жатқан аймақтарындағы шағын аудандардың саны 19 033-қа жетеді, онда 98 508 адам тұрады. Бұл Сонипат қаласының және оның дамып келе жатқан аймақтарының 289 333 тұрғынының шамамен 34,05 пайызын құрайды.

Қала

+ Дін Сонипат қаласында Дін Халық саны (1911) Пайыз (1911) Халық саны (1941) Пайыз (1941) Халық саны (2023) Пайыз (2023) Индуизм 176,709 81.81 1,584,770 95.87% Ислам 35,275 16.33 51,414 3.11% Джайнизм Белгісіз Белгісіз 6,878 0.41% Сикхизм 613 0.28 5,112 0.30% Христиан діні 724 0.34 1,602 0.09% Басқалары 2,687 1.24 3,226 0.19% Жалпы халық саны 216,008 100.00 1,653,001 100%

Моғол сәулет өнері

Қала шеткерінде бірнеше моғолдық құрылыстар бар, олардың ішінде Иранның Мушидтің ұрпағы Абдулла Насир уд-Дин мешіті де бар.

Британдық уақыт бойынша Техсил

Бұл аудан 1972 жылдың 22 желтоқсанында бұрынғы Рохтак ауданынан бөлініп шықты. Аудан әкімшілік орталығы Сонипаттың атымен аталады. Сонипат бұрын Сонпраста деп аталған, кейін Сварнапраста (Алтын қала) болып өзгерген. Бұл атау санскрит тіліндегі "сварна" (алтын) және "прастха" (жер, орын) деген екі сөзден құралған. Уақыт өте келе, классикалық Сварнапраста аталымы Сварнпат болып, содан кейін қазіргі түріне, Сонипатқа айналды. Бұл қала туралы ең ертегі дерек "Махабхарата" дастанында кездеседі, сол кезде ол Пандавалардың Хастинапур мемлекетінің орнына талап еткен бес ауылдың бірі болған.

Ямуна өзені

Ауданның негізгі су жүйесі – Ямуна өзені және оның суару каналдары. Өзен ауданның шығыс жағындағы ауылдық аймақтардың қасында ағып өтеді. Бұл өзен сонымен қатар Харьяна және Уттар-Прадеш штаттары арасындағы табиғи шекара болып табылады.

Өнеркәсіптік кешендер

Алты HSIIDC өндірістік аймағы бар, атап айтқанда: Сонепат қаласы, Бархи, Кундли, Муртал және Раи. Қаладағы Сонепат индустриалды аймағының дамуы 1950 жылдары «Атлас цикл» компаниясымен басталды. Одан бері мұнда көптеген шағын және ірі өнеркәсіп орындары құрылды. «Атлас», ECE немесе «Бирла Фабрикасы», «OSRAM India» (бұрын ECE бөлігі, бірақ 1998 жылдың қазанында «OSRAM» компаниясы сатып алды). «Rail Coach Naveenikaran Karkhana» Сонипат теміржол вагондары зауыты – RVNL қарауындағы зауыт, ол 2021 жылдың қазан айында сәтті іске қосылды. Сонипаттағы «Rail Coach Naveenikaran Karkhana» вагондардың орта өмірін жаңарту және күрделі жөндеуге арналған алғашқы мұндай кешен болып табылады. Жылжымалы құрам кешені Индустрия 4.0 стандартына сәйкес келетін және тұрақты дамуға бағытталған құрастыру желісімен жобаланған.

Спорт

1973 жылғы шілдеде үкімет спортқа айрықша назар бөліп, білім беру мүмкіндіктерін ұсыну мақсатында Мотилал Неру атындағы спорт мектебін Раи, Сонипат қаласында құрды. Онда спортшылар хоккей, баскетбол, теннис, ат спорты, гимнастика, жүзу, ату спорты, волейбол, бокс, крикет және футболдан жаттығып, дамытылады.

Автобус порты

Жол көлігі және автомобиль жолдары министрлігі 7-ші сектордағы Сонипат қаласындағы GT жолында әуежай үлгісіндегі алғашқы автобус портын салуды ұсынды. Бұл Харьяна үкіметі мен NHAI-дың бірлескен жобасы болады. "Жобалау, салу, қаржыландыру, пайдалану және беру" моделі бойынша салынатын жаңа автобус порттарында цифрлық дисплейлер, өзгермелі хабарлама тақталары, бейнекамералар, бақылау жүйесі, жайлы күту бөлмесі, туристік ақпарат орталығы, сақтау бөлмесі, мейрамхана, тамақ алаңы, алаң, бюджеттік қонақ үй, мультиплекс, әкімшілік кеңсе, жүктерді сақтау бөлмесі, техникалық қызмет көрсету шеберханасы, жанармай құю станциясы және тағы да басқалары болады.

Сонипат аудандық мәслихаты

Сонипат (Лок Сабха сайлау округі) — Солтүстік Үндістанның Харьяна штатындағы 10 Лок Сабха (парламент) сайлау округінің бірі. Рамеш Чандр Каушик – Сонипат округінен сайланган депутат.