Кіріспе

Америкалық зоолог және орнитолог Дин Конант Ворстер, Д. Sc., FRGS (1 қазан 1866 – 2 мамыр 1924) – американдық зоолог, мемлекеттік қызметкер және Филиппин сарапашысы. Ол Вермонт штатының Тетфорд қаласында дүниеге келді және Мичиган университетін бітірді (A. B., 1889). Ворстердің Филиппинмен байланысы 1887 жылы аймаққа ғылыми экспедицияға қатысқан кезде басталды. Бұл тәжірибе 1899 жылы басталған Американың алғашқы отаршылдық үкіметіндегі оның даулы мансабының негізін қалады. Ол отарлау миссиясына берілгендігін жеткізді және Филиппиннің тәуелсіздігіне қарсы күресті. Ворстердің ықпалы 1913 жылға дейін Филиппин аралдарының ішкі істер министрі қызметін атқарған кезде арта түсті. Соңынан ол бизнеске, әсіресе кокос плантацияларын және оларды өңдеуді, мал шаруашылығын және теңіз тасымалдау қызметін дамытуға көшті. Ол Филиппинде қайтыс болды, мемлекеттік қызмет пен кәсіпкерліктегі жетістіктерінің мұрасын қалдырды.

Ерте өмір және білім

Диан Конант Ворчестер 1866 жылдың 1 қазанында Вермонт штатының Тетфорд қаласында Езра Картер Ворчестер (1816–1887) және Эллен Хант (Конант) Ворчестердің (1826–1902) отбасында, тоғыз баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Ол Вермонт штатындағы мемлекеттік мектептерде білім алды. Ньютон қаласындағы (Массачусетс штаты) орта мектепке қатысты. Ворчестер 1884 жылдың қазан айында Мичиган университетіне түсті және Джозеф Бил Стир ұйымдастырған 1887–1888 жылдарғы Филиппинге жасалған зоологиялық экспедицияға қатысты. Олар 300-ден астам зоологиялық үлгілерді жинады, олардың 53-і ғылым үшін жаңа деп есептелді. 1889 жылы зоология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.

Филиппин аралдарының аралдық үкіметіндегі мемлекеттік қызмет

1898 жылы испан-американ соғысы басталғанда, Вустер Филиппин туралы алғашқы білімін дереу пайдаланып, қоғамдық лекциялар оқып, өзін елдегі маңызды сарапшы ретінде таныстырды. Оның «Филиппин аралдары және олардың халқы» атты еңбегі 1898 жылдың қазан айында жарық көрді. 1899 жылдың 20 қаңтарында президент Уильям Маккинли Вустерді Шурман комиссиясының (Бірінші филиппин комиссиясы) мүшесі етіп тағайындады. Комиссияның міндеті – Филиппиннің егемендігі Испаниядан Париж келісімі (1898) арқылы АҚШ-қа өткеннен кейін АҚШ-тың қалай әрекет етуі керектігі жөнінде ұсыныстар жасау болды. 1900 жылдың 16 наурызында Маккинли оны Шурман комиссиясынан Тафт комиссиясына (Екінші филиппин комиссиясы) ауыстырды, ол 1913 жылға дейін қызмет етті. Филиппин комиссиясының мүшесі ретінде ол Аралдық үкіметте Ішкі істер министрінің өте ықпалды лауазымын да бір уақытта атқарды. Осы лауазымда ол Ауыл шаруашылығы бюросы, Ғылым бюросы, Үкіметтік зертханалар бюросы және Денсаулық сақтау бюросы сияқты бірқатар мекемелердің құрылуын қадағалады. 1907 жылы Филиппин медициналық мектебін құрды, ал 1908 жылы Филиппин жалпы ауруханасының іргетасын салды. Аурухана 1910 жылы ашылды және қазір Филиппин университетінің Медицина факультеті үшін негізгі оқу және емдеу орталығына, сондай-ақ кедейлерге арналған ауруханаға айналды. Вустер халық денсаулығына қызығушылық танытқанмен, 1902-1904 жылдары Манила және басқа филиппин қалаларында болған холера эпидемиясына берген жауабы қатты сынға ұшырады. Эпидемия Маниланың Фарола ауданында (қазіргі Сан-Николасқа жақын) әсіресе ауыр болды, онда қаланың ең мұқтаж халқы тұрды. Вустер жүздеген үйлерді өртеп, көптеген қорқып, үйсіз қалған филиппиндіктерді карантинге алуға бұйрық берді. Монографиясында ол Фарола ауданындағы үйлерді өртеп жіберуге бұйрық бергенімен шамадан тыс кеткенін мойындады.

Рапинья құстары

1908 жылдың 30 қазанында испан тіліндегі «El Renacimiento» күнделікті газеті, оның қалалық редакторы Фидель А. Рейес (1878–1967) жазған «Aves de Rapiña» («Жыртқыш құстар») атты редакциондық мақаласын жариялады. Мақалада отарлық үкіметтегі жемқорлыққа қатысты айтылған. Ворчестердің антропологиялық зерттеулерін Бенгетте алтын іздеуге, ал Миндоро мен Минданаодағы қолданылмаған табиғи ресурстарды игеруге пайдаланғаны айтылды. Сондай-ақ, ол ауру мал етін заңсыз сатудан және мемлекеттік жерлерді артық бағамен беруден пайда тапқаны да айыпталды. Тарихшы Амбет Окампоның сөзіне сәйкес, Ворчестер «өзгені тонаған жыртқыш бүркіт сияқты» екені туралы айыптауларға наразы болды. Ол «құсқұйрық, сұңқар және вампир сипаттарына» ие екені туралы сөздерге ренжіді. Бұл мәселе АҚШ Жоғарғы Сотында да қаралып, Филиппин соттарының шешімі қолдау тапты. Генерал-губернатор Фрэнсис Бертон Харрисон 1913 жылдың қыркүйегінде Ворчестер мемлекеттік қызметтен кеткеннен кейін 1914 жылы Окампо мен Калауды кешірді. 1914 жылға қарай бұл басылым кокос өнімдеріне қызығушылық танытқан инвесторлар үшін маңызды анықтамалыққа айналды. «Payne–Aldrich Tariff Act» (1909) заңының қабылдануы және Панама каналының ашылуы (1914) Филиппин өнімдерін, соның ішінде кокос майын, АҚШ-тың Шығыс жағалауындағы өнеркәсіптік орталықтарға импорттау үшін жағдай жасады. 1908 жылдан бастап, ішкі істер министрі ретінде Ворчестер Букиднондағы кең аумақты жерлерді ірі агробизнес үшін сатып алды. Мемлекеттік қызметтен кеткеннен кейін ол «American Philippine Company» (AMPHILCO) және оның үш еншілес компаниясының жұмысына белсенді қатысты, олардың инвесторы болды: «Insular Transportation Company», «Bukidnon Plantation Company» және «Visayan Refining Company». Бұл компанияларға американдықтар көп инвестиция салды. Калаудың айтуынша, мәселе Ворчестердің 1914 жылы жарық көрген «The Philippines Past and Present» еңбегінде туды, онда ол фотосуреттерінің күшін пайдаланып, «примитивті» филиппиндіктерді американдықтар әкелген заманауи инфрақұрылыммен салыстырды, әсіресе ішкі істер министрі қызмет еткен кезінде. Бірақ Ворчестерге қарсы наразылықтар 1916 жылдың соңында «Jones Act» заңға айналғаннан кейін және кокос майын экспорттау Себудегі жергілікті экономиканы дамытуға көмектескеннен кейін басылды. 1914 жылы Ворчестер Букидон платосындағы Маноло Фортич қаласының жанында, Кагаян-де-Оро портының жанында орналасқан 10 000 гектарлық «Diklum Ranch» (AMPHILCO-ның еншілес компаниясы) мал шаруашылығымен де айналысты. Бірақ Ворчестер Ауыл шаруашылығы бюросы жүргізген тәжірибелерден алынған білімін пайдаланып, тропиктік аймақта жақсы өнімділік пен ауруға төзімділік үшін әртүрлі елдерден әкелінген малдарды, соның ішінде Үндістанның зебу малын будандастырды. Сонымен қатар, 1920 жылдардың басында ол Филиппинге Оңтүстік Техастан әкелінген жаңа «Santa Gertrudis» тұқымын енгізуді ұсынды. Ворчестердің Филиппин Ауыл шаруашылығы бюросының бас ветеринариялық патологы доктор Уильям Хатчинс Бойнтонмен (1881–1959) жақын қарым-қатынасы болды, ол 1918 жылы ірі қара малдың қоршау ауруына қарсы алғашқы вакцинаны жасады. «Diklum Ranch» корпорациясынан басқа, Ворчестер Валенсиядағы Барангай Луруган ауылында орналасқан жеке ранчосын да басқарды, ол одан кейін оның ұлы Фредерик басқарды.