Кіріспе

Тана өзені округі – Кенияның бұрынғы Жағалау провинциясындағы округ. Ол Кениядағы ең ұзын өзен – Тана өзенінің атымен аталған. 2019 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 315 943 адамды құрайды. Округ батысында Китуи округімен, солтүстік-шығысында Гарисса округімен, солтүстігінде Исиоло округімен, оңтүстік-шығысында Ламу округімен және оңтүстігінде Килифи округімен шектеседі. Округтың әкімшілік орталығы – Хола, сондай-ақ Галоле деп те аталады. Округ құрамында бес (5) кіші округ бар: Тана дельтасы, Тана өзені, Тана Солтүстік, Галедиерту және Бангал. Тана өзенінен басқа, округте Китуи және Макуени округтерінен батыстан шығысқа қарай ағып, Тана өзеніне құйылып, соңында Үнді мұхитына жетіп аяқталатын бірнеше маусымдық өзендер бар, олар халық арасында Галан деп белгілі.

Тарихи Унгвана қаласы

Тана өзенінің сағасына жақын орналасқан тарихи Унгвана қаласында Гедидегі үлкен мешіттермен қызықты байланысы бар екі маңызды мешіт орналасқан.

Жұма мешіті: кеңейту және қайта құру

Қаладағы жұма мешіті бастапқыда 17 метр ұзындықта болған, михрабты (намаз оқитын қуыс) огивалық аркамен шеңберленген. Әсем коралл өрнектері және жоғалған шаршы тақтаның (мүмкін керамикалық немесе мраморлық) іздері есік жолағын безендірген. Археологиялық қазбалар нәтижесінде 14 ғасырға жататын керамикалық сынықтар табылған, бұл мешіттің құрылыс мерзімін анықтауға көмектеседі. Мешіттің шығысқа қарай кеңейтілуі 15 ғасырдың басында жасалған. Бұл жаңа тіктөртбұрышты бөлім бастапқы құрылыстың ұзындығымен бірдей, бірақ ені аздап кеңейтілген. Намаз залы үш қатардан алты төртбұрышты бағаналармен бөлінген төрт бөлікке бөлінген. Кеңейтуге қосымша кіреберістер салынған: батысқа қарай төрт кіреберіс ескі бөлімге, ал шығысқа қарай екі огивалық аркалы кіреберіс – кіріспе бөлмеге және михрабтың екі жағындағы бөлмелерге әкелген. Бұл кеңейтудің ерекшелігі – михрабтың тіке қарсысында орналасқан сегізбұрышты бағана және қибла қабырғасына жапсырылған жеті сатылы мінбар. Мінбардың арт жағы күрделі гипстен жасалған ою-өрнектермен әшекейленген, ал кішкентай тесіктер бұрын ағаштан жасалған қоршаудың болғанын көрсетеді. 1400-1450 жылдар аралығында жасалған деп есептелетін бұл өзгерістер мұндай масштабты трансформацияның себептерін анықтауға қызығушылық тудырады.

Гедимен қызықты ұқсастықтар

Жұма мешітінің кеңейтілу уақыты Гедидегі жаңа Ұлы мешіт құрылысымен сәйкес келеді. Бұл үйлесім аймақтық байланыстың болуын көрсетеді, бұл Тана өзенінің сағасы мен Мида шығанағы маңындағы діни немесе саяси өзгерістермен байланысты болуы мүмкін. Атап айтқанда, михрабтың алдына қосылған үшінші бағананың себебі тек қана пайдалылығы болмауы мүмкін, ол қоғамдағы басқа мұсылмандық бағыттың ықпалын көрсетеді.

Екінші мешіт

Унгванада қызықты сәулет элементтері жинақталған екінші мешіт бар. Бұл мешіттің солтүстік бөлігі Үндістаннан әкелінген түпнұсқалық теректен жасалған қаптамаларын сақтап тұр, олар күрделі ұя тәрізді өрнектермен кесілген. Михраб аркасы ерекше дизайнға ие, ол огива пішінін және жоғарғы жағындағы жартылай шеңберді біріктіреді. Құрылыста әсемдеу элементтерінің көптеген түрлері бар, соның ішінде қаптама мен фронтонға енгізілген керамика, балық қабырғасы мотивтерімен безендірілген архитрав және инкрустацияланған панельдері бар монолитті коралл бағаналары бар. Апсида жоспары қалыптыдан өзгеше, үшбұрышты пішіндер мен жиектерімен. Атап айтқанда, михрабтың үстінде жартылай күмбездің орнына Фахр әл-Дин мешітіне ұқсас керамикалық жасыл шыны құтысымен жабылған дөңгелек күмбез орналасқан. Бұл дөңгелек күмбез тұжырымын қабылдау аймақ бойынша стильдердің таралуын көрсетеді. Дегенмен, оның кеңінен таралуы қажетті күрделі құрылыс техникасымен шектелген болуы мүмкін.

Хронология және одан әрі зерттеудің мүмкіндіктері

Екінші мешіттің болуы және ерекше ерекшеліктері қызықты хронологиялық жұмбақ тудырады. Мүмкін бе, бұл "екінші" құрылыс шындығында Унгвананың 13 ғасырда салынған алғашқы үлкен мешіті болған шығар? Одан кейін, 14 ғасырда салынған және 15 ғасырда қайта жаңартылған үлкен жұма мешіті оның орнына келген болуы мүмкін. Унгвана мешіттерінің сәулеттік мұрасы, олардың Гедимен қызықты саякестестіктері және сыртқы ықпалдардың іздері, суахили жағалауының жанды көркемдік және діни ландшафтына бір көз тастау ұсынады. Бұл құрылыстарды қалыптастырған мәдени алмасуды түсіну үшін археологиялық деректерді толыққанды талдау және аймақтық сәулеттік бағыттарды салыстыра зерттеу сияқты қосымша зерттеулер қажет.

Аудандық бөлімшелер

Тана өзені ауданының аумағы үлкен болғанымен, оның жалғыз жергілікті билігі – Тана өзені округі кеңесі. Аудан үш сайлау округінен тұрады: Гарсен, Галоле және Бура, 15 округ, 54 елді мекен және бір жүз тоғыз (109) кіші елді мекен.

Әкімшілік бөлімдер

Бөлім | Халық саны* | Қала халқы* | Халық тығыздығы | Аумағы (км²) | Штаб-пәтері
---|---|---|---|---|---
Бенгале | 14 853 | 0 | 2 | x | Мурарандия
Бура | 28 848 | 0 | 6 | x | Бура
Галоле | 34 948 | 9 383 | 4 | x | Хола
Гарсен | 51 592 | 4 885 | 4 | x | Гарсен
Кипини | 16 243 | 0 | 19 | x | Кипини
Мадого | 21 731 | 0 | 12 | x | Камванги
Венже | 12 686 | 0 | 23 | x | Венже
Жалпы саны | 180 901 | 14 268 | 5 (орташа) | x |

1999 жылғы халық санауы. Көздер:

Дін

Негізгі этникалық топтар – орма, вардей және покомо, орма – ең ірі этникалық қауым. Азшылық топ – вардей халқы. Покомо халқы дәстүрлі түрде егіншілікпен айналысады, ал вардейлер мен орма халықтары мал өсірумен (ірі қара, қой және ешкі) шұғылданады. Аймақ көбінесе құрғақ және құрғақшылыққа ұшырайды. Жауын-шашын болмашы, наурыз-мамыр және қазан-желтоқсан айларында жаңбыр жауады. Суға қол жеткізу мәселесі бойынша егіншілер мен басқа халықтар арасында қақтығыстар болған. Тана өзенінің бастауларындағы аудандардағы қатты жаңбырдың салдарынан су тасқыны да жиі болады. ALMRP ұйымы Тана өзені ауданы бойынша дайындаған және 2004 жылы Тана өзені ауданының басқару тобына ұсынған соңғы сауалнама көрсеткендей, аймақтың 79% азық-түлікпен қамтамасыз етілмеген және 62% кедейлік деңгейінде (Кеңес Кедейлік стратегиясының аралық құжаты (I PSP), 2000–2003, Кения).