Кіріспе

Нью-Джерси штатындағы латын католик шіркеуінің юрисдикциясы, АҚШ.

Трентон епархиясы – Америка Құрама Штаттарының Нью-Джерси штатының орталық бөлігіндегі католик шіркеуінің латын дініндегі шіркеулік аумағы, яки епархия. Ол Ньюарк митрополиясының шіркеулік провинциясындағы суфраган епархия болып табылады. Трентон епархиясының бас шіркеуі – Трентон қаласындағы Успеніе соборы. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Трентонның қазіргі епископы – Дэвид М. О'Коннелл.

Аумағы

Трентон епархиясы Бурлингтон, Мерсер, Монмут және Оушен округтерін қамтиды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, ол 107 приходта 774 000 адамға қызмет етеді.

1700 жылдан 1800 жылға дейін

Британдық провинциялар Шығыс Нью-Джерси мен Батыс Нью-Джерси католиктерді ресми түрде қабылдамаса да, олардың болуын көз жұмып қараған. Батыс Джерсидегі тұрақты дін қызметкерінің алғашқысы иезуит Джозеф Грейтон болды, ол шамамен 1732 жылы келді. 1744 жылы Теодор Шнайдер аумақтың оңтүстік бөлігіндегі католик темір жұмысшыларының отбасыларын аралады.

1800 жылдан 1881 жылға дейін

Трентондағы алғашқы католиктік әдет 1804 жыл шамасында Исаак Коллинстің баспаханасында өткізілді. 1811 жылы құлшылықтар АҚШ-тағы Папалық штаттардың коммерциялық мүдделерін өкілдік еткен консулдық шенеунік Джон Баптист Сарторидің үйіне көшірілді. Қауымның саны артып келе жатқанда, Филадельфия епископы Майкл Иган жергілікті демеушілермен бірге 1814 жылы Нью-Джерсидегі алғашқы католик приходтық шіркеуін – Иоанн Евангелист шіркеуін салуға кірісті. Бірақ, 1853 жылы Папа Пий IX Ньюарк діни округін құрғанда, Нью-Джерси штатын оның бастапқы аумағы ретінде біріктірді. Трентон аймағы келесі 28 жыл бойы Ньюарк діни округінің құрамында болып қала берді. 1865 жылы Энтони Смит қазіргі Әзіретті Марияның аспанға көтерілу соборының орнын сатып алды. Бұл жер бұрын 1776 жылдың желтоқсан айындағы Трентон шайқасында гессен әскерлерінің штабы болып қызмет еткен. Шіркеудің құрылысы 1866 жылы басталды, ал Ньюарк епископы Джеймс Бейли жаңа соборды 1871 жылы киялады. Нью-Джерсидегі католик халқы 1860 жылы 25 000-нан 1880 жылы 130 000-ға дейін жылдам өсті. Папа Әзіретті Мария шіркеуін собор деп жариялады және Нью-Йорктік Майкл Дж. О'Фарреллді Трентонның алғашқы епископы етіп тағайындады. Осы діни округта 68 шіркеу, 23 приходтық мектеп және 51 діни қызметкер болды. Діни округтағы алғашқы католик шіркеуі болған Иоанн Евангелист шіркеуі 1883 жылы өртенді. Өзінің қызметінің барысында О'Фаррелл бірнеше жаңа приходтар мен миссияларды құрды, сондай-ақ Нью-Брансуикте жетімдер үйін және Беверлиде қарттар үйін ашты. О'Фаррелл 1884 жылы қайтыс болғанда, діни округта 92 діни қызметкер, 101 шіркеу және 82 приходтық мектеп болды. 1894 жылы Папа Лео XIII Ньюарктық Джеймс Макфолды Трентонның екінші епископы етіп тағайындады. Нью-Джерсидегі католик халқы Италия мен Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың есебінен өсуін жалғастырды. Өзінің қызметінің кезеңінде Макфол Хопвеллде жетімдер үйін, Лоуренсвиллде қарттар үйін және Плейнфилдтегі Маунт-Сент-Мэри колледжін, сондай-ақ көптеген приходтар мен мектептерді құрды.

1900 жылдан 1950 жылға дейін

1909 жылы Макфол американдық колледждер мен университеттердің профессорларын "цинизм мен адалсыз идеяларға құштарлықты қалыптастыруда" айыптап, жанжал тудырды. Ол 1913 жылы Трентонда Католик қайырымдылық қорының құрылтайшысы болды. 1917 жылы Макфол қайтыс болғаннан кейін, Папа Бенедикт XV Буффало епархиясынан Томас Уолшты Трентонның үшінші епископы етіп тағайындады. 1910 жылы Уолш Филиппини діни ұстаздарын Оңтүстік Трентондағы Сент-Жоахим приходында итальяндық иммигранттар арасында жұмыс істеу үшін епархияға шақырды. Ол олар үшін Юинг қаласында ана үй салды. Уолш 1927 жылы Монмут округіндегі жаңа Сент-Джеймс орта мектебін ашты. 1927 жылы Уолш Ньюарк епископы болды. Джон Дж. Макмахон Буффалодан 1928 жылы Папа Пий XI тағайындаған Трентонның келесі епископы болды. Ол төрт жылдан кейін, 1932 жылы қайтыс болды. 1933 жылы Филиппини діни ұстаздары Вилла Виктория академиясын құрды, ол қыздарға арналған орта және жоғары мектеп. Оның Трентондағы ең маңызды жетістігі – шіркеудің 10 миллион долларлық қарызын қайта қаржыландыру болды. Макмахон 1932 жылы қайтыс болды. 1934 жылы Кили Папа Пий XI-нің тағайындауымен Трентонның бесінші епископы болды. Оның Трентондағы ең маңызды жетістігі – шіркеудің 10 миллион долларлық міндеттемелерін қайта қаржыландыру болды. 1937 жылы Папа Пий XI Камден епархиясын құрды, оның аумағын алып, Оңтүстік Джерсиді Трентон епархиясынан бөліп алды. Трентон епархиясында қазіргі күні сегіз округте 210 114 католик тұрғыны, 212 епархиялық дін қызметкері, 121 приход және 70 приходтық мектеп бар. Кили 1940 жылы Милуоки архиепископы болды. Трентон епархиясындағы католиктердің санының өсуінің көп бөлігі епископ Джордж В. Ахрдың 1952 жылы Папа Пий XII тағайындағаннан бастап 1979 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейінгі кезеңде болды. Осы уақыт ішінде католиктердің саны 800 000-нан асты. Ахр 50-ден астам жаңа приходтар құрды және 100 жаңа шіркеу мен приход орталығы және 90 мектеп пен мектепке қосымша ғимараттарды қамтитын 250-ден астам жаңа ғимараттарды ашты. Трентонның көмекші епископы Уильям А. Гриффин 1940 жылы Папа Пий XII-нің тағайындауымен епархия епископы болды.

1950 жылдан 1997 жылға дейін

Он жыл епископ болған соң, 1950 жылы Гриффин қайтыс болды. Трентонның келесі епископы – 1950 жылы Пий XII тағайындаған Ньюарктан келген Джордж В. Арх. Архтың қызмет ету кезеңінде діоцездегі католиктердің саны 300 мыңнан 850 мыңға дейін өсті. Ол 50 приход құрып, 100 жаңа шіркеу, 90 мектеп және 60-тан астам ғимаратты қадірледі. 1956 жылы өрт салдарынан Әйегі Сент-Мэри соборы қирады, соның нәтижесінде собордың ректоры Ричард Т. Крен және екі үй шаруасы қызметкері қаза тапты. Епископ Арх 1965 жылдан кейін Екінші Ватикан соборының литургиялық реформаларын іске асыруға жетекшілік етті. Ол 1979 жылы 29 жыл Трентон епископы болып қызмет еткеннен кейін зейнетке шықты. 1980 жылы Папа Иоанн Павел II Трентонның көмекші епискобы Джон С. Рейсті Архтың орнына епископ ретінде таңдады. Сол жылы Папа Трентон діоцезінен төрт округті алып, Метучен діоцезін құрды. Осы кезде Трентон діоцезінде 119 приходта 447 915 жамағат болды, оларға 193 діоцездік священник және 105 діни священник қызмет көрсетті. 1982 жылы епископтық қызметін атқару кезінде Рейс священниктердің рухани жаңғыру бағдарламасын құрды және 1985-1987 жылдар аралығында жамағаттың рухани жаңғыру процесін іске қосты. 1986 жылы Рейсс діоцезді басқару үшін жаңа викариат құрылымын бекітті. Ол 1991 жылы төртінші діоцездік синодты басқарды және 1992-1995 жылдар аралығында «Қызметтегі Сенім» атты діоцездік капиталдық және қайырымдылық қор кампаниясы арқылы 38 миллион доллар жинады. 1994 жылы Рейсс жаңа Моррис залын, Сент-Джозеф Холл білікті медбикелер орталығын және Сент-Мэри Холл резиденциясын қадірледі. 1995 жылы Иоанн Павел II Пенсакола-Таллахасси діоцезінің епископы Джон М. Смиттиді Рейске көмектесу үшін Трентонға қосымша епископ ретінде тағайындады. Зейнеткерлікке шыққан священниктерге арналған Вилла Вианни 1995 жылы, ал жаңа діоцездік пасторальдық орталық 1997 жылы аяқталды. 1997 жылы Рейс зейнетке шыққаннан кейін Смит автоматты түрде оның орнын басып, Трентон епископы болды. 2002 жылы діоцез Фрихолд қалашығындағы Әйегі Роберт Беллармин шіркеуінің құрылысын аяқтады. Діоцез осы шіркеуді діоцездік іс-шаралар үшін пайдалана бастады, өйткені ол соборға қарағанда діоцездің орталық жерін ұсынды. 2006 жылы Смит «Үлкендікке ұмтылыс» бастамасы мен іс-қимыл жоспарын жариялады. Ол католик мектептері үшін жаңа өлшемдер мен стандарттарды белгіледі. 2009 жылы Епископ «Рухпен жетекшілік» жоспарын іске қосты, ол басымдықтарды жақсырақ қолдайтын діоцездік әкімшілік құрылымын қайта құруды көздейді. 2017 жылы Ватикан О'Коннеллдің өтініші бойынша Әйегі Роберт Беллармин шіркеуін собор мәртебесіне көтерді. 2023 жылдан бастап О'Коннелл Трентонның қазіргі епископы.

Жыныстық зорлық-зомбылық

Трентон епархиясы Рон Беккерді жыныстық зорлық-зомбылық туралы шағымдар түскеннен кейін Трентондағы Әулие Франциск Рим-католик шіркеуіндегі қызметінен шеттетіп алды. 2002 жылы Ватикан оны діннен шығарды. 2007 жылдың наурыз айында ол жыныстық шабуыл жасады деген айыппен тұтқындалды. Оны айыптаған жеңішкесі – оның қызы Дженни Франц, ол Беккердің 5 жасынан 11 жасқа дейін оны зорлағанын айтты. Франц 2004 жылы епархияға оның жасаған зорлық-зомбылығы туралы хабарлады. Беккер 2007 жылдың маусымында екінші дәрежелі жыныстық шабуыл жасағаны үшін өзінің кінәсін мойындады, бірақ сот шешімі шығарылмас бұрын қайтыс болды. 2009 жылы епархия Францқа 325 000 доллар төледі. 2011 жылы епархия 1970 және 1980 жылдары Беккердің жыныстық зорлық-зомбылығына ұшыраған бес бұрынғы алтарь қызметкеріне 1 миллион доллардан астам сомада екінші төлем жасады. 2005 жылдың ақпан айында Трентон епархиясы, Ньюарк және Метучен архиепископтықтарымен бірге бұрынғы кардинал Теодор МакКарриктың жыныстық зорлық-зомбылығының құрбандарымен келісімге келді. 2012 жылдың тамызында Католик университетінің түлегі Тимоти Шмалц Мэтью Ридлингерді әшкерелеу жоспарын жасады, ол оны және бірнеше адамды бірнеше жыл бойы жыныстық қысымға ұшыратқан. Шмалц бұрын епископ О'Коннеллге Ридлингер туралы шағымданған, бірақ О'Коннелл оның алаңдаушылығын ескермеді. Шмалц, өзін 16 жасар бала ретінде көрсетіп, Ридлингермен жыныстық сипаттағы хабар алмасып, содан кейін әңгімелердің көшірмесін епархияға жіберді. О'Коннелл Ридлингерді дереу шіркеуінен шеттетіп алды, бірақ оның шеттетілуінің нақты себебін бір жылдан кейін ғана жұртқа хабарлады. Романнило Апура 2014 жылдың тамызында баланың қауіпсіздігіне қауіп келтіргені, үшінші дәрежелі ауыр жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны және төртінші дәрежелі жыныстық зорлық-зомбылық жасауға тырысқаны үшін тұтқындалды. Ол 2014 жылдың басында 16 жасар баланы қолымен ұстап, жыныстық қоздырған деп айыпталды. Жәбірленуші осы қылмысты епархияға хабарлағаннан кейін, епархия полицияға хабарлады. Апура 2015 жылдың тамызында ауыр жыныстық зорлық-зомбылық жасағанын мойындады және үш жылға бас бостандығынан айырылды. 2019 жылдың ақпан айында епархия 1940 жылдан бері балаларды жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыратқан деген айыппен 30 дін қызметкерінің есімдерін жариялады. 2022 жылдың сәуір айында епархия дін қызметкерлерінің жыныстық зорлық-зомбылығының 300 құрбанына 87,5 миллион доллар төлеуге келісті.

Трентон епископтары

Майкл Дж. О'Фаррелл (1881–1894)
Джеймс А. Макфол (1894–1917)
Томас Дж. Уолш (1917–1928), Ньюарк епискобы және кейіннен архиепискобы болып тағайындалған
Джон Дж. Макмахон (1928–1932)
Мозес Э. Кайли (1934–1940), Милуоки архиепискобы болып тағайындалған
Уильям А. Гриффин (1940–1950)
Джордж В. Ахр (1950–1979)
Джон С. Рейс (1980–1997)
Джон М. Смит (1997–2010; 1995–1997 жылдары көмекші епископ)
Дэвид М. О'Коннелл (2010 – қазіргі уақыт; 2010 жылы көмекші епископ)