Кіріспе
Ағылшын физиологы, британдық кәсіподақ өкілі сэр Уильям Мэддок Бейлис (2 мамыр 1860 – 27 тамыз 1924) – ағылшын физиологы.
the British trade unionist
Sir William Maddock Bayliss (2 May 1860 – 27 August 1924) was an English physiologist.
Өмір
Ол Стаффордширдің Веднесбери қаласында дүниеге келді, бірақ көп ұзамай әшекейлік темір бұйымдарының табысты саудагері болған әкесі отбасын Солтүстік Лондонның Хэмпстед қаласындағы Вест-Хит-роудқа салған үйге көшірді, оны ол Сент-Кутбертс деп атады. Үй төрт акр бақ арасында орналасқан. Вильям – оның жалғыз мұрагері болды. 1880 жылы ол Лондон университетінің колледжінде медицинаны оқыды, бірақ анатомиядан емтиханды сүре алмағандықтан оқуын тастады. Физиологияға қызығушылық танытып, ол Оксфордтың Уадхэм колледжінде Джон Бердон Сандерсонның басшылығымен оқыды, сөйлеу безіндегі электрлік өзгерістерді зерттеп, бірінші сынып диплом алды. 1888 жылы ол Лондон университетінің колледжіне Эдвард Шарпи Шафердің ассистенты ретінде оралды. 1890 жылы ол Гай ауруханасындағы Эрнест Старлингпен жүректің электрлік белсенділігін зерттеу бойынша ынтымақтастыққа кірісті. Олар бір-бірін көптеген жағынан толықтырды: мысалы, Бейлисс жазба аппаратын пайдаланды, ал Старлинг дайындықты жүзеге асырды. Бейлисс 1893 жылы Старлингтің әпкесі Гертрудаға үйленді, олардың үш ұлы мен бір қызы болды. Олар Лондондағы үйлерінде қонақтарды жақсы қарсы алып, Физиологиялық қоғамның Лондон жиналыстарына келгендердің барлығын қабылдады. Ол төрт акр бағындағы темір сарайшада зертхана салды. Ол Старлингпен бірге алғаш рет тамырлар мен капиллярлардағы қысымды зерттеді, бірақ 1897 жылы ішек қозғалысын бақылауға қатысты зерттеулерге бағытталды. 1899 жылы Старлинг Лондон университетінің колледжіне Жодрелл физиология кафедрасының профессоры болып тағайындалғанда, ынтымақтастық оңайырақ болды. Ішек қуысына тұз қышқылы инъекциялау асқазан асты безінің секрециясын тудыратыны, ал қанға инъекциялаудың әсері жоқ екені белгілі болды. Олар қай жүйкелер қатысты екенін анықтауға тырысты, бірақ жүйкелерді жою реакцияны тоқтатпады. Олар ішек қабығының бір үлгісін тұз қышқылы бар құммен ұнтақтады, сүзгіленген экстрактты инъекциялағанда, панкреатикалық секреция көп мөлшерде бөлінді. Олар бұл затты секретин деп атады және мұндай хабаршы заттарды гормондар деп атады. "Менің ойымша, физиологияның маңызды жаңалықтарының бірі – жаңа нәрсені ғана емес, сонымен қатар өмірдің жаңа процесін ашу болып табылады". 1903 жылы ол медицина студенттеріне анестезия жасалған итке тәжірибе көрсетіп жатқанда, екі швед қызы анестезияның жеткіліксіз екенін айтып, бұл туралы вивисекцияға қарсы қоғамның хатшысы Стивен Колриджге хабарлады: оның азаптау туралы айыптаулары газеттерде кеңінен жарияланды. Бейлисс бай болғандықтан, кешірім сұрауға құқылы болды, ал ол бас тартқан жағдайда, жала жабу үшін сотқа жүгінуге дайын болды. "Қара иттің ісі" бойынша сот процесі газеттерді толтырды, ал қазылар алқасы Бейлистің пайдасына шешім шығарды. Кейін Бейлисс мидың қан айналымын және ферменттердің әрекетін зерттеді, ол Биохимиялық қоғамның негізін қалаушылардың бірі болды. 1912 жылы Лондон университетінің колледжінде жалпы физиология бойынша профессорлық қызмет құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдары Старлинг армияда болғандықтан, Бейлисс физиологиядан сабақ берді және Корольдік қоғамның азық-түлік (соғыс) комитетіне мүше болып кірді. 1916 жылы ол жаралы шок туралы мақала жариялады. Шок кезінде қанның көлемі азаятыны белгілі, тіпті науқас қан құймаған жағдайда да. Қанның жоғалуы артериялық қысымның төмендеуіне әкеледі, өйткені жүрек қанды аз айдайды. Қан қысымының төмендеуі шок белгілеріне себеп болады. Егер қан көлемін тұз ерітіндісін инъекциялау арқылы қалпына келтірсе, қан қысымы көтеріледі, бірақ тек уақытша. Сомме шайқасында шок алған ерлерге ішекке құйылған тұз ерітіндісі көмектеспеді. Мысықтарды пайдалану арқылы Бейлисс тұз ерітіндісінде 5% желатин немесе арабика желімі бар болса, қан қысымының жоғарылауы ұзаққа созылады және шок жеңілдейді деп көрсетті. Бұл құбылысты Старлинг бұрын-соңда түсіндірген: қан плазмасы капиллярлар арқылы өтетін кезде, одан шыға алмайтын үлкен молекулалар жасушадан тыс сұйықтықтан сұйықтықты айналымға қайтару үшін қажетті осмостық қысымды тудырады (дегенмен Бейлисс олардың қанның тұтқырлығын арттыру арқылы әрекет етуі мүмкін екенін ұсынды). 1917 жылдың қараша айында жарақат алған ерлерге құрттық тұз ерітіндісі құйылды, содан кейін олар қалпына келді. Алайда, жауынгерлерге дәмдеуіштің тұзды сұйықтығы 1918 жылдың наурыз айында ғана жеткізілді. Қанша адам емделді деген дерек сақталмаған. Немістер де өздерінің нәтижелерін тіркеместен, құрттық тұзды дәмдеуішті қолданды. Бейлисс бұл жұмысты кітапқа жинақтады. 1919 жылы ол "Жалпы физиология принциптерін" жариялады, ол оны барлық тірі организмдерге ортақ процестер ретінде анықтады. Бұл ықпалды кітап "автордың тұлғасының ашылуы" болды. Ол төрт басылымнан өтті және оның өлімінен кейін ұлы Леонард және А.В. Хилл қайта жаңартып, бесінші басылымы 1959-1960 жылдары жарық көрді. Некрологта "Оның тыныш кеңпейілділігі, мейірімділігі, өзіне сенбеушілігі және қарапайым жақсылығы барлық физиологтарға ұнады" деп жазылған. Тағы бірі Бейлисс жас физиологтарды өзіне шақырып, олар оның компаниясын жақсы көретінін айтты, өйткені "Оның білімі толық болғанымен, ешқашан жоғарыдан қарамайтын, ал гениальдылығы қорқытпайтын, мүмкін, өйткені оның санасы жылдам жұмыс істемейтін".
Құрметтер мен марапаттар
Бейлис 1903 жылғы маусымда Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1904 жылы ол олардың Крониян лекциясын бірлесіп оқыды және 1911 жылы Корольдік медалімен, ал 1919 жылы Копли медалімен марапатталды. 1922 жылы медицина саласына қосқан үлесі үшін ол рыцарь дәрежесіне ие болды.
Өлім
Бейлис 1924 жылы Лондонда қайтыс болды. Бейлис және Старлинг қоғамы 1979 жылы орталық және вегетативтік пептидтердің қызметін зерттейтін ғалымдардың пікір алмасу алареті ретінде құрылды.
Отбасы
Оның ұлы, доктор Леонард Эрнест Бейлисс ФРСЭ (1901-1964) де физиолог болған. Ол физиология оқулықтарын жазу отбасылық дәстүрін жалғастырды.