Кіріспе

Жоқ. Оңтүстік Африкадағы темір жол көлігі елдің көлік инфрақұрылымының маңызды бөлігі болып табылады. Барлық ірі қалалар темір жолмен байланысқан, ал Оңтүстік Африканың темір жол жүйесі Африкадағы ең дамыған жүйе. Оңтүстік Африканың темір жол индустриясы мемлекеттік меншікте.

Тарих

Бірінші темір жол 1859 жылы Кейптауннан Веллингтонға дейін шағын локомотивпен салынды. Алғашқы жолаушы тасымалдау қызметі – 1860 жылғы 26 маусымда ашылған, Дурбан қаласын Харбор-Пойнтпен байланыстыратын, Натал теміржол компаниясы салған 3 километрлік шағын желі. Кейптаунда 1859 жылы Кейптаун мен Веллингтонды байланыстыратын 72 километрлік жолдың құрылысы басталды, бірақ кешігулер болды. Жолаушылар тасымалын тек 1862 жылғы 13 ақпандағы Ерсте өзеніне дейінгі жолдың бірінші бөлігінде бастады. Алайда, Кейп теміржолы 1872 жылы Кейп үкіметтік теміржолы құрылғаннан кейін үлкен кеңейіске ұшырады. Солтүстікте, тәуелсіз Оңтүстік Африка Республикасында Нидерланд Оңтүстік Африка теміржол компаниясы (NZASM) теміржолдар салды: біреуі – Преториядан Португалияның Шығыс Африка колониясындағы Лоуренсу-Маркеске дейін, екіншісі – Претория мен Йоханнесбургті байланыстыратын қысқа желі. Кейінгі теміржол дамуын Сесил Родс бастады, оның бастапқы ниеті – Африканың барлық британдық территорияларын байланыстыратын үлкен Кейп-Каир теміржолы ретінде Африканы кесіп өтетін теміржол құру болатын. Алайда, Родс көреген ғалым болғанмен, мотивациясы капиталистік еді. Оңтүстік Родезияның Машоналенд аймағында алтынның аз табылуына байланысты, ол Танганьика көліне жету жобасының экономикалық негізі жоқ екенін мойындады. Жеке компаниялардың мемлекеттік субсидиясыз салған теміржолдарына жоғары жүк тасымалы тарифтерін төлеу және құрылыс шығындарын өтеу үшін жеткілікті трафик қажет болды. Родезияның алғашқы экономикалық өсуіне үлкен үлес қоскан ауылшаруашылық өнімдері осы трафикті қамтамасыз ете алмады, бірақ минералдар оны қамтамасыз ете алатын. Африкадағы алғашқы теміржолдардың көпшілігін британ үкіметі салдырды, компаниялар емес. Капитал жинау және дивидендтер төлеу қажеттілігі көптеген компаниялардың мұндай инфрақұрылымдық инвестициялар жасауына кедергі келтірді. Алайда, теміржол құрылысының алғашқы кезеңінде BSAC Оңтүстік Африка компанияларынан, соның ішінде Родстың үлкен ықпалына ие болған Consolidated Gold Fields және De Beers компанияларынан қаржы алды. BSAC сондай-ақ Родстың өлімінен бұрын оның байлығынан пайдаланды. 1897 жылғы қазан айында Мафекингте тоқтаған теміржол Булавайоға дейін созылды. 1904 жылы Замбезидегі Виктория шаршымына алғашқы пойызды екі әйел жүргізіп жеткізді. 1898 жылы ұлттық "байланыс" құрылып, ұлттық көлік желісі құрылды. Бұл ұлттық желі 1910 жылы толыққанды аяқталды. Сесил Джон Родстың "Кейптен Каирге" дейінгі теміржол жүйесі туралы арманы ешқашан іске аспады. 1910 жылы Оңтүстік Африканың қазіргі мемлекетін құру үшін төрт провинция біріктірілген кезде, елдегі теміржол желілері де біріктірілді. Оңтүстік Африка теміржолдары мен порты (SAR & H) – елдің теміржол жүйесіне жауапты мемлекеттік мекеме болды. Теміржолдарды электрлендіру 1920 жылдары Гленко-Питермарицбург бағыты үшін Коленсо электр станциясының құрылысымен және Оңтүстік Африканың 1E класын енгізумен басталды. 1980 жылдары көлік саласы қайта ұйымдастырылды. Ол тікелей мемлекеттік мекеме болмай, бизнес үлгісі бойынша "Транснет" деп аталатын мемлекеттік корпорацияға айналдырылды. Transnet Freight Rail (бұрын Spoornet деп аталған) – теміржол жүйесін басқаратын Transnet бөлімшесі. Ұлттық теміржол желісінің мемлекеттік меншігін тоқтату жоспарланбағанымен, теміржол жүйесінің шағын бөліктері жекешелендірілді. Оңтүстік Африкада COVID-19 пандемиясы кезінде теміржол жүйесі тонаудан зардап шекті.

Желілік

Екі мемлекеттік компания жүк және жолаушылар тасымалын жүзеге асырады: тиісінше Transnet Freight Rail және PRASA. Transnet Freight Rail – Оңтүстік Африка Республикасы Үкіметіне толыққанды тиесілі және темір жол, порттар мен құбыржолдардың қорғаушысы болып табылатын мемлекеттік компания (SOC) Transnet компаниясының ең ірі бөлімшесі. Жолаушылар желісі қалалық және қашықтық бағыттарына бөлінеді. Гаутенг, Батыс Кейп, Квазулу-Натал және Шығыс Кейп аймақтарында қызмет ететін Metrorail – қалалық жолаушылар тасымалы қызметі, күніне 2 миллионға дейін жолаушыны тасымалдайды. Shosholoza Meyl бұрын елдің ірі қалаларын – Йоханнесбург, Кейптаун, Дурбан, Порт-Элизабет және Шығыс Лондонды қамтитын қашықтық бағыттарында жұмыс істеген. Алайда, 2020 жылдың 12 ақпанында Йоханнесбургтің батысындағы Horizon View аймағында болған пойыз соқтығысынан бір адам қаза болғаннан кейін, Темір жол қауіпсіздігін реттеуші орган Shosholoza Meyl пойыздарының барлық рейсін мерзімсіз тоқтатты. The Blue Train – Оңтүстік Африканың сәнді жолаушылар пойзы және танымал туристік тартымдылығы.

Сипаттамалар

Оңтүстік Африканың көбісінде 1067 мм енді (Кап шкаласы) рельстік жолдар қолданылады. Бұл таңдау 19 ғасырда елдің бірнеше аймағындағы таулар арқылы теміржол салу құнын төмендету мақсатымен жасалған.