Кіріспе

Тоңк немесе Тунк – карточкалы ойын, ол нок-рми және конкьян ерекшеліктерін біріктіреді. Тоңк – салыстырмалы түрде жылдам темпте өтетін, 2-ден 4-ке дейін ойыншы ойнай алатын ойын. Оны ұпай үшін немесе ақшаға тікелей ставка қойып ойнауға болады. 1930 жылдары Луизиананың оңтүстігіндегі блюз және джаз музыканттары арасында, соның ішінде Дьюк Эллингтон оркестрі де осы ойынды танымал еткен. Олар барлар мен салондардың артқы бөлмелерінде демалыс кезінде ойнаған. Бұл ойын әскери казармаларда, тіпті майдан даласында да ойналған, ал көптеген басқа да жерлерде жұмысшылардың түскі үзілісінде танымал ойын-сауыққа айналды.

Сипаттама

Тоңк көбінесе ақшаға ойналады (әр ойын басталар алдында келісілген ставкамен). Әр ойыншы жеңімпазға өз ставкасын төлейді. Ойындарға әдетте екі-төрт ойыншы қатысады. Ставкалар кез келген сомада болуы мүмкін. Ойын бірнеше қолдан тұрады. Ойыншылар кезекпен береді. Стандартты 52 картадан тұратын колода (және екі жокер) қолданылады. Жокерлер кез келген картаның орнына қолданыла береді, егер ойыншыға жокер тисе, ол үшін өте пайдалы.

Ойнаңыз

Ойыншылар кезекпен, ойыншылар санына байланысты бес, жеті немесе тоғыз карта алады. Дилер тастау қалыбының басталуы үшін таралмаған карталардың біріншесін ашады. Кейбір нұсқаларда дилер бірінші картаны ашпайды; тастау қалыбы бірінші ойыншы карта алғаннан кейін басталады. Қалған таралмаған карталар тастау қалыбының жанында төңкерілген күйде қойылады. Бұл – қойма. Ойынның мақсаты – карталарды жинап, өз карталарынан құтылу. Жинақ – үш немесе төрт бірдей карта (мысалы, үш бесеу немесе төрт ханым) немесе бір түстің үш немесе одан көп картасы тізбектей орналасқан. Ойыншы өз жинағына немесе басқа ойыншының жинағына карта қоса алады. Жеңімпаз – барлық карталарынан құтылған бірінші ойыншы немесе ойын тоқтағанда ең аз ұпай жинаған ойыншы. Ойын ойыншы барлық карталарынан құтылғанда немесе ойыншы карталарын үстелге ашық жайып, тізе бүгіп бергенде тоқтатылады. Нұсқасына байланысты ойыншы ойынның кез келген сәтінде, тіпті карталар үлестірілгеннен кейін де немесе тек карта алмас бұрын ғана тізе бүгіп бере алады. Ойыншы тізе бүгіп берсе, барлық ойыншылар өз карталарын ашық жайып қояды. Ең аз ұпай жинаған ойыншы жеңімпаз болады. Егер тізе бүгіп берген ойыншының ұпайы ең аз болмаса, ол аз ұпай жинаған әр ойыншыға ставка төлеуі керек: бұл – қағылу деп аталады. Сонымен қатар, әр ойыншы жеңімпазға ставка төлейді. Егер тең түссе, екі ойыншыға да төленеді. Егер теңдік тізе бүгіп берген ойыншы мен басқа ойыншы арасында болса, тізе бүгіп берген ойыншы қағылған деп есептеледі және екі есе төлеуі керек, ал екінші ойыншы жалғыз жеңімпаз болады. Егер ойыншы тізе бүгіп бермесе, ол тастау қалыбынан жоғарғы картаны алуы немесе қоймадан карта тартуы керек. Ойыншы кез келген жинақты ашық жая алады немесе үстелдегі кез келген жинаққа карта қоса алады. Егер осыдан кейін ойыншының картасы қалмаса, ол «тонк» деп айтады және жеңіске жетеді, әр ойыншы оған екі есе көп ставка төлейді. Кейбір ойыншылар тонк жасау үшін алты картамен жинақ жасау керек дейді, әйтпесе ойыншы тиімді түрде ойыннан шығып, тек бір ставка жеңеді. Егер ойыншының бір немесе бірнеше картасы қалса, ол бір картаны тастау қалыбына тастауы керек. Егер бұл оның соңғы картасы болса, ойын аяқталады: ол жеңімпаз болады, және әр ойыншы оған ставка төлейді. Егер ойыншы тастағаннан кейін қолында бір немесе бірнеше карта қалса, оның кезегі аяқталады. Егер қойма бітсе, ойын тоқтатылады. Қолында ең аз ұпай жинаған ойыншы жеңіп шығады және оған әр ойыншы ставка төлейді. Егер екі немесе одан көп ойыншы тең ұпай жинаса, ойын тең түседі және жаңа қол үлестіріледі. Ойынның көптеген түрлерін ойнауға болады.

Жарықтау

Ойыншылар жинақтарды (бірдей номиналдағы үш карта) немесе тізбектерді (бір түстегі үш қатарынан келетін карта, мысалы) құра алады. Төрттіктер ең төменгі санаты болып есептеледі.

Соққы

Шабу – бұл қарсыластың жинағын (комбинациясын) толықтырудың бір түрі (мысалы, қарсыластың үш 10-дығын тағы бір 10-дықпен толықтыру). Карта соққы алған ойыншының жинағына қосылады. Бірақ, егер бір ойыншы басқа ойыншыны «шапса», соққы алған ойыншы келесі бір жүрісте (ходта) жинақ жасай алмайды. Егер бірнеше рет шабу орын алса, ойыншы келесі жүрістерде жинақ жасау мүмкіндігінен айырылады. Ойыншы қарсыласын шапқаннан кейін, қолынан бір картаны тастауға құқылы. Егер ойыншының жинағы шабылып, сол номиналдағы төрт карта жиналса, оларды қосымша қағаздарға (скитке) салуға болады. Ойыншылар жинақтарын жаюға болмайды.

Тонерлеу (қос)

Ойынды жеңудің ең тиімді тәсілі – тонақтау. Ол ойыншының қолында карта қалмайынша біріктіру немесе соғу арқылы қол жеткізіледі. Тонақтау мен «раннинг аут» (қолдан картаны тастау) арасындағы айырмашылық – ойыншы тонақтағанда, ол алты картаның барлығын бірдей қолданады, яғни бір комбинацияға біріктіреді немесе бірнеше рет соғады. Ойыншы «раннинг аут» жасағанда, бес карта қолданып, біреуін тастайды. Ойын ақшаға ойналғанда, тонақтау көбінесе екі есе көп төлемақы әкеледі. Тонақтаудың қос есесі: Кейбір нұсқаларда, әсіресе екі ойыншы ойнағанда, егер бір ойыншы тонақтағаннан кейін екінші ойыншыға сол карталардың арқасында тонақтау мүмкіндігі туса, онда «қос қос» жағдайы туындайды. Мысалы, бір ойыншы қолында және карталары бар, содан кейін картаны тартып алып тонақтайды, ал екінші ойыншының қолында және карталары бар және бірінші ойыншының қолынан туындаған жағдайға байланысты тонақтайды, нәтижесінде «қос қос» болады, яғни салым төрт есеге артады. Демек, «раннинг аут» үшін 1 доллар салым болса, тонақтау үшін 2 доллар, ал «қос қос» үшін 4 доллар төленеді.

Жоғары немесе төмен сан

Кейбір үй ережелерінде ойыншыға 49 немесе 50 саны түскен жағдайда ойынды автоматты түрде жеңіп алатыны қарастырылған. Тағы бір нұсқада 50 автоматты жеңіс әкелсе, 49 ойнау кезегімен ойналуы керек. Яғни, егер 49 саны бар ойыншының кезек келмей тұрып, басқа ойыншы жеңіліп қалса, онда ол 49 саны бар ойыншы жеңіске жете алмайды. Тағы бір ережеде, егер ойыншыға туз келсе, ол 10 ұпайға бағаланады делінген. Кейбір үй ережелерінде ойыншыға 13 немесе одан аз саны түскен жағдайда ойынды автоматты түрде жеңіп алады және сыйлық ақшасы екі еселенеді. Ал кейбір үй ережелері бойынша, 9 немесе одан аз саны бар қол автоматты түрде жеңіске ие болады және сыйлық ақшасы үш еселенеді.

Тек қана жүгіру

Басқа бір үй ережесіне сәйкес, ойыншылар қолындағы картаны үш бірдейге емес, тек үстелде жатқан тізбектерге ғана қоса алады. Бұл ереже Джон П. Спеноға тиесілі, оған жазушы Глен Куктың "Қара компаниясы" романы шабыт берген.

Қалқан

Ойыншылар ең жоғары сопақты кімге табыстағанын ойнай алады. Қатысуды қалаған ойыншылар өздерінің ставкаларын қосымша қорапқа (міндетті емес) салады. Қатысуды таңдаған әр ойыншы карталар бөлінген ретімен ең жоғары қазығын көрсетеді. Егер пидаға қатысатын ойыншының пидасы болмаса, ол оны көрсетпейді, бірақ басқа ойыншы өздерін көрсеткен болса да, пиданы ашу құрмет мәселесі болып табылады. Егер ойыншы қатыспауды шешсе, онда оның қазығын ашудың қажеті жоқ. Бұл стратегияның қосымша элементін жасайды, өйткені кейбір ойыншыларға өздерінің қорының бір бөлігін ашу қажет болады.