Кіріспе

Құрып кеткен бауырымен жорғалаушылар туысы

Goniopholis (мәнісі "бұрышты қабық") – Еуропа мен Солтүстік Америкада Кейінгі Юра және Ерте Креда кезеңдерінде өмір сүрген гониофолидид крокодиллиформдардың құрып кеткен туысы. Басқа гониофолидидтер сияқты, ол қазіргі крокодилдерге ұқсас және жартылай сулық, тығып тұрып шабуылдайтын жыртқыш сияқты экологиялық ортаға ие болған болуы мүмкін.

Ашық жерлер мен түрлер

Бұл туыстың типтік түрі – Англияның берриаз қабатынан белгілі *G. crassidens*, ал Германияның солтүстік-батысынан табылган *G. simus* түрі осы түрмен бірдей болуы мүмкін. *Goniopholis* туысына жататын басқа түрлерге Англияның берриаз қабатынан *G. kiplingi* және Португалияның соңғы юра (киммеридж) кезеңінен *G. baryglyphaeus* жатады, бұл оны ең ерте белгілі *Goniopholis* түрі етеді. Бас сүйегінің ұзындығына сүйенсек, *G. kiplingi*-нің жалпы дене ұзындығы шамамен A құрайды. Франциядағы берриаз жастағы Анжеак-Шаренте сүйек қабатынан *Goniopholis*-тің анықталмаған түрінің жартылай қаңқасы табылды. Сүйек гистологиясы және тұрақты изотоптарды талдау негізінде *Goniopholis*-тің эктотермиялық болғаны болжамдалды.

Бұрын тағайындалған түрлер

Бразилиядан Goniopholis туысына екі түр жатқызылған. Бразилияның төменгі креда кезеңінен табылған Goniopholis hartti, шындығында Sarcosuchus туысына жатады. Солтүстік Америкадағы G. lucasii және G. kirtlandicus түрлері қазіргі уақытта Amphicotylus және Denazinosuchus туыстарына жатқызылған. G. phuwiangensis Таиландтың солтүстік-шығысынан белгілі, бірақ бұл түр фрагментті және жақында Sunosuchus туысына қайта жатқызылды. Англия мен Испанияның ерте креда дәуіріндегі (Бериазиялық кезең) Nannosuchus, қазіргі уақытта жарамды түр деп есептеледі, ал кейбір авторлар оны G. gracilidens деп атаған. Доллоның гониофолидиді Anteophthalmosuchus туысына да жатқызған. Англиядан табылған Koumpiodontosuchus aprosdokiti бастапқыда жас Goniopholis ретінде сипатталған.

Сипаттама

Басқа гониофолидтер сияқты, Гониофолис те қазіргі крокодилдерге сырттай ұқсайды. Дегенмен, қазіргі крокодилдерден және басқа гониофолидтерден өзгеше, арқаны жабатын терілік қабықша екі қатар ірі тікбұрышты қалқаншадан тұрады, олар орта сызықтың екі жағынан параллель түсіп, жиынтықтарын "тістік және ойық" механизмімен біріктіреді, ал қалқаншалардың сыртқы жиегі төмен қарай иілген.

Экология

Гониофолидтер қазіргі крокодилдер сияқты, жартылай сулық, тықсыру арқылы аң аулайтын жануарлар болған деп саналады.