Миссисипи штатының бұрынғы бас прокуроры Майкл Кэмерон Мур туралы

Кіріспе

Майкл Камерон Мур (3 сәуір 1952 жылы туған) – американдық заңгер және саясаткер. Демократиялық партия мүшесі, ол 1988 жылдан 2004 жылға дейін Миссисипи штатының бас прокуроры болып қызмет еткен.

Ерте өмір және білім

Майкл Камерон Мур 1952 жылғы 3 сәуірде Миссисипи штатының Джексон қаласында дүниеге келген. Ол Миссисипидің Мексика шығанағы аймағындағы Паскагула қаласында өсті және қаланың Our Lady of Victory орта мектебін бітірді. Ол Миссисипи теңіз жағалауындағы қоғамдық колледжінде екі жыл оқыды, содан кейін Миссисипи университетінде саяси ғылымдарды оқып, 1974 жылы бакалавр дәрежесін алды. 1976 жылы Миссисипи университетінің заң мектебінен заңгерлік диплом алды. 1979 жылы 19-шы сот округінің округтік прокуроры лауазымына сайланды. 26 жасында 1980 жылы Миссисипи штатындағы ең жас сайланған лауазым иесі болып қызметке кірді. Бұл оқиға округ әкімдігінің жеке үйлерге жол салу үшін тым көп мөлшерде теңіз қабықшаларын сатып алуынан туындады, бұл штаттық бұқаралық ақпарат құралдарының кең назарына іліккен. 1983 жылы ол 83 пайыз дауыспен қайта сайланды.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл

1988 жылдың мамырында Мур Миссисипи штатының заң шығарушы органына заң жобасын қабылдау үшін табыс етіп, оны өткізуге қол жеткізді. Бұл заң бас прокурорға мемлекеттік жемқорлықты тергеуге, істер бойынша үлкен жюрилерді шақыруға және жергілікті округ прокурорының алдын ала өтініші болмаса да, құжаттарды сотқа талап етуге мүмкіндік берді. Ол өз кеңсесінде қаржылық қылмыстар бөлімін құрды. 1995 жылдан 1997 жылға дейін кеңсе Клэрборн округіндегі жергілікті биліктегі жемқорлыққа қатысты тергеу жүргізді, нәтижесінде 1998 жылдың басында екі округтік қадағалаушы және тағы бір округтік қызметкер алаяқтық чектерді қолдану фактісі бойынша сотталды. Лауазымында кейінірек ол және штаттық аудитор Фил Брайант екі кеңсе арасында тиімді жұмыс қарым-қатынасын орнатты, осының арқасында бас прокурордың прокурорлары аудиторлар анықтаған алаяқтық пен ұрлық жағдайларын жылдам тергеуге мүмкіндік алды.

Асбест бойынша сотқа шағымдану

1980 жылдары зерттеулер асбест талшықтарының, көбінесе құрылыс жұмыстарында қолданылатынының, оны тыныс алған адамдарда түрлі ауруларды тудыратынын нақтылады. 1982 жылдан бастап Миссисипи штатындағы адвокаттар, асбест өндірушілер мен құрылыс компанияларына қарсы, залал келтірген адамдарға өтемақы алу мақсатында азаматтық талаптарды (tort cases) көтеруді бастады. 1989 жылдың 26 сәуірінде Мур штат атынан 27 компанияға қарсы, 221 мемлекеттік нысанда асбест болуына байланысты 200 миллион долларлық өтемақы талап етіп, аудандық сотқа шағымдануға кірісті. Бұл қаражат ғимараттарды жөндеуге және материалды алып тастауға жұмсалуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ол Ричард Скруггсты – бірнеше асбест ісімен айналысқан, бұрынғы құқық мектебінің сыныптасы – штаттың бас кеңесі ретінде 25 проценттік табысқа байланысты гонорармен (contingency fee) жалдады. Скруггс ақырында келісімге келді және штаттан заңдық қызметтер үшін 6 миллион доллар гонорар алды. Штат аудиторы Стив Паттерсон бұл келісімді этикалық емес деп есептеді, себебі Мурдың кеңсесінің жұмысын жеке адвокаттарға жүктеуге заңдық құқығы болмаған, ал Скруггс 1991 жылғы сайлауалды науқанына 20 000 доллар үлесін қосса. 1992 жылы аудитор Мур мен Скругсқа қарсы қылмыстық іс қозғау үшін Хиндс округінің прокурорымен бірлесіп жұмыс істей бастады. Саяси кеңесші Пресли Блейк араласып, Паттерсон мен Скругстың кездесуін ұйымдастырды, нәтижесінде Паттерсон тергеуді тоқтатты, ал Скруггс штат үшін гонорарын төмендетті. 1994 жылы Скруггстың ұсынысымен штат заңнамасына өзгеріс енгізілді, ол бас прокурорға адвокаттарды табысқа байланысты гонорармен шартқа алуға рұқсат берді. Бұл күш-жігер 1993 жылдың желтоқсан айында жеміс берді, сол кезде судья округтерге сот алқасын құру үшін тіркелген сайлаушылардың тізімін ұсынуға бұйрық берді. 1992 жылы президент Джордж Буш Мурды Президенттің үлгілі штаттық есірткі заңдары жөніндегі комиссиясына тағайындады, бұл комиссия есірткіге байланысты заңсыз мәселелерді зерттеп, есірткіге қарсы заңнаманы әзірлеуге арналған орган еді. Мур ақырында төраға болған комиссия келесі жылы өзінің ұсыныстарын, соның ішінде 44 заң жобасын жариялады.

In the 1980s, research increasingly affirmed that asbestos fibers, commonly used in building construction, caused various illnesses in people who inhaled it. Beginning in 1982, lawyers in Mississippi began filing tort cases against asbestos manufacturers and construction companies in pursuit of damages against adversely impacted individuals. On April 26, 1989, Moore filed a lawsuit in a circuit court on behalf of the state seeking $200 million in compensatory damages against 27 companies for the presence of asbestos in 221 state facilities, stating that the money could be used to renovate the buildings and remove the material. He hired attorney Richard Scruggs—a former law school classmate who had worked on several asbestos cases—on a 25 percent contingency to serve as the state's lead counsel. Scruggs eventually won a settlement and earned $6 million from the state in legal fees. State Auditor Steve Patterson felt the arrangement was unethical, as Moore had no specific legal authority to contract out the work of his office to private attorneys and Scruggs had donated $20,000 to his 1991 campaign fund. In 1992 the auditor began working with the Hinds County district attorney to build a criminal case against Moore and Scruggs. Presley Blake, a political consultant, interceded and arranged for Patterson and Scruggs to meet, which resulted in Patterson dropping the inquiry and Scruggs reducing his fee for the state. At Scruggs' urging, in 1994, state legislation was amended explicitly authorizing the attorney general to contract attorneys on contingency. The effort succeeded in December 1993, when a judge ordered counties to offer names of registered voters to build a jury pool. In 1992, President George H. W. Bush appointed Moore to the President's Commission on Model State Drug Laws, a body designed to study illegal drug related issues and draft drug control legislation. The body, of which Moore eventually became chairman, released its recommendations the following year, including 44 proposed laws.

Темекі өнеркәсібінің ісі

1993 жылдың жазында адвокат Майк Льюис заң факультетінің сыныптасы Мурға ұсыныс жасады: темекі өндіруші компанияларына қарсы сот талабын көтеру, олардың темекі тартумен байланысты аурулардың медициналық шығындарын өтеуі тиіс, мұндай шығындар көбінесе үкімет тарапынан төленіп отырады. Мур бұл идеяға қызығушылық танытып, Льюисті Скруггске ұсынысын жеткізуге бағыттады. Скруггс жеке практикадағы адвокаттар тобын құруды бастағанда, Мурдың кеңсесі сот ісін жүргізу жоспарларын жасады. Ақырында ол Скруггстің командасын жұмысқа алды, оған Health Care Advocates Legal Team деген ат берілді. 1994 жылдың көктемінде ол Скругспен бірге АҚШ Конгресінің кішігірім комитетіне темекі компаниясының ұрланған зерттеу құжаттарын тапсырды, олар темекі компанияларының никотинге тәуелділік тудыратын өнімдерді сатқанын мойындағанын көрсетті. 1994 жылдың 23 мамырында Мур Миссисипи штатының атынан Джексон округінің сот залында 13 темекі өндіруші компанияға қарсы сот ісін қозғады, мақсаты – темекі тартумен байланысты ауруларға шалдыққан адамдарды емдеуге штат жұмсаған медициналық шығындарды өтеу. Бұл істің мәнісін медиаға түсіндірерде ол: «Бұл салық төлеушілердің ісі. Бастысы, [салық төлеушілер] темекіге байланысты ауруларды емдеу үшін жылына жүздеген миллион доллар төлейді», – деді. 1995 жылдың ақпан айында сот судьясы сот процесін бастауға рұқсат берді. Осы уақытта Скруггс темекі индустриясының құпиясын ашқан куәгер Мэррелл Уильямс-тің куәлігін алды, ал Миссисипи губернаторы Кирк Фордисе, темекіге қатысты сот ісіне қарсы болғандықтан, Мурға қарсы сотқа шағымданып, штаттың Жоғарғы Соты бас прокурордың іс-қимылын тоқтатады деп үміттенді. Фордисе Мурдың іс-қимылы жарнамалық трюк екенін және Миссисипиге индустрияны тартуға жасалған күш-жігерге зиян келтіретінін мәлімдеді. Мур губернаторды «жаңа Marlboro адамы» деп қысым жасады. 1996 жылдың соңына қарай тағы 19 штат темекі компанияларына қарсы сот ісіне қосылды. 1997 жылдың наурыз айында штаттың Жоғарғы Соты Фордистің Мурға қарсы ісін қарауға құзыреті жоқ деп шешті және соңғысының ісін жалғастыруға рұқсат берді. Темекі компанияларына қарсы азаматтық сот 1997 жылдың шілдесіне жоспарланған. Олар істі жоғалтып алуы мүмкін деген алаңдаушылықпен компаниялар Мурмен және тағы 39 штаттың бас прокурорларымен келіссөздер жүргізу үшін өкілдерін жіберді. Мур компания басшыларымен жеке кездесуді талап етті, ал компаниялар оның талабына келісті. Вашингтонда темекі басшылары, Мур және басқа да бас прокурорлар арасында бірнеше консультациялардан кейін, Миссисипи штатының бас прокуроры 20 маусымда баспасөз мәслихатында келісімге қол жеткізілгенін жариялады. Темекі компаниялары 40 штатқа 368,5 миллиард доллар төлеуге, жаңа ережелерге бағынуға және жарнамаларын күрт қысқартуға келісті. Ұлттық келісімді АҚШ Конгресінің мақұлдауы қажет болды, және Мур, Скруггс және басқалар келісімді заңға енгізу үшін Конгреске лобби жасауға бір жыл жұмсады, бірақ олардың келісімі берілмеді және келісім орындалмады. Осы уақыт аралығында Мур және басқа штаттың бас прокурорлары өз штаттарындағы істер бойынша келісімге келді. 1997 жылдың 3 шілдесінде Мур темекі компаниялары Миссисипиге 3,4 миллиард доллар төлеуге келіскенін мәлімдеді. Келісім сонымен қатар «ең қолайлы ұлт» ережесін қамтыды, бұл компаниялардан Миссисипиге басқа штаттарда келісілген қосымша жағдайларды ұсынуды талап етті. Мысалы, Флорида штаты компаниялардан спорт стадиондарындағы жарнама тақталарын алып тастауға уәде алғаннан кейін, Миссисипиде де осындай тақталар алынып тасталды. Келісім желтоқсан айында судья бекітті. 1999 жылы Мурдың ұсынысымен заң шығарушы орган мемлекеттік төлемдерден денсаулық сақтау қорын құру үшін қаражат бөлді. 2000 жылдар ішінде штат заң шығарушы органы басқа бюджеттік мәселелерді шешу үшін қордан ақша алды, содан кейін жобаны тоқтатты. 2022 жылы осы нәтижелерді бағалаған Мур, сенім қорының ұзаққа созылмағанына көңілі толмағанын, бірақ темекі тұтынудың төмендеуіне қуанғанын айтты. Мур темекіге қатысты сот ісіндегі рөлі үшін ұлттық назарға ие болды. 1997 жылы «National Law Journal» журналы оны «Жылдың заңгері» деп атады, ал Америка медицина қауымдастығы оған халық денсаулығын жақсартуға қосқан үлесі үшін доктор Нейтан Дэвис сыйлығын табыс етті. 1999 жылы Майкл Манн түсірген «Инсайдер» фильмі осы келісімге әкелген оқиғалардың кейбіреулерін көрсетеді; Мур фильмде өзін ойнады. Фильмге түскені үшін қарсыластары Мурды темекі мәселесін пайдаланып, өзін көрсетуге тырысқан деп айыптады.

In the summer of 1993 attorney Mike Lewis approached law school classmate Moore with the suggestion of plaintiffs seeking damages against cigarette manufacturers to cover the medical costs of smoking related illnesses, which were often incurred by the government. Moore was interested in the idea and directed Lewis to convey his proposition to Scruggs. As Scruggs began forming a team of attorneys in private practice to discuss the idea, Moore's office drafted plans for a lawsuit. He eventually hired Scruggs' team, dubbed Health Care Advocates Legal Team. In the spring of 1994 he and Scruggs turned over stolen tobacco company research documents to a United States congressional subcommittee evidencing tobacco companies' acknowledgment that they were selling addictive nicotine products. On May 23, 1994, Moore filed a lawsuit on behalf of the state of Mississippi in the Jackson County Chancery Court against 13 tobacco manufacturing companies in pursuit of damages to cover the medical costs incurred by the state to treat persons afflicted by smoking related illnesses. He justified his the suit to the media by arguing, "This is a taxpayers' lawsuit. The bottom line is the [taxpayers] are paying hundreds of millions of dollars a year to treat people who have tobacco related disease." The chancery court judge allowed for a trial to proceed in February 1995. Meanwhile, Scruggs secured the testimony of Merrell Williams Jr., a tobacco industry whistleblower, while Mississippi Governor Kirk Fordice—who had expressed this disagreement with the tobacco lawsuit from the start, filed a lawsuit against Moore, hoping the State Supreme Court would block the attorney general's action. Fordice argued that Moore's proceedings were a publicity stunt and would damage efforts to attract industry to Mississippi. Moore countered by deriding the governor as "a new Marlboro Man". By the end of 1996, 19 other states had joined the lawsuit against the tobacco companies. In March 1997, the State Supreme Court ruled that it lacked jurisdiction to try Fordice's case against Moore and allowed the latter's suit to proceed. The civil trial against the tobacco companies was scheduled for July 1997. Increasingly worried that they might lose the case, the companies sent representatives to negotiate a settlement with Moore and the 39 other state attorneys general who had joined the lawsuit. Moore demanded that he meet with the chief executive officers of the companies personally, and the companies acceded to his demands. After a series of consultations in Washington, D. C., between the tobacco executives, Moore, and the other attorneys general, the Mississippi attorney general announced a settlement was reached in a press conference on June 20, with the tobacco companies agreeing to pay $368.5 billion to the 40 states involved, submit to new regulations, and significantly curtail their advertising. The national settlement required the approval of the U. S. Congress, and though Moore, Scruggs, and others spent a year lobbying for the body to codify the agreement, their assent was never given and the deal was not carried out. In the mean time, Moore and other state attorneys general reached settlements for cases in their own respective states. On July 3, 1997, Moore announced that the tobacco companies had agreed to give Mississippi $3.4 billion. The agreement also entailed a "most favored nation" rule which required the companies to offer Mississippi other favorable conditions negotiated in separate states. Thus, after Florida secured the companies' promise to remove billboard advertising in sports stadiums, similar signage was taken down in Mississippi. The settlement was finalized by a judge in December. At Moore's urging, in 1999, the legislature set aside the state's settlement money to form a healthcare trust fund. Over the course of the 2000s the state legislature took money from the fund to cover other budgetary concerns before eventually abolishing the project. Reflecting on the outcome in 2022, Moore expressed disappointment that the trust fund had not lasted long but pointed to declines in tobacco use as worthy of celebration. Moore received national attention for his role in the tobacco lawsuit. In 1997 the National Law Journal named him its Lawyer of the Year and the American Medical Association granted him a Dr. Nathan Davis Award for promoting public health. The 1999 Michael Mann directed film The Insider portrays some of the events leading up to this settlement; Moore played himself in the film. Pointing to his casting in the film, opponents accused Moore of using the tobacco issue to grandstand.

Азаматтық құқықтар және Миссисипидегі өрт оқиғасы

1989 жылдың ақпан айында Мур сот округтерін бөлу мәселесі бойынша штаққа қарсы сот ісін шешті, бұл қара нәсілді сайлаушылардың саяси ықпалын әлсірететін жағдай тудырды. Олардың штаққа қымбатқа түсетінін және сотта жеңілу мүмкіндігі жоғары екенін айта отырып, ол кеңсесінің азаматтық құқықтар жөніндегі сот істерінде штақты қорғауды тоқтататынын мәлімдеді. Сол жылы Мур кеңсесінің екі арнайы прокуроры Миссисипи штатының 1964 жылы Филадельфиядағы «Миссисипидегі өрт» құрбандарын өлтіруге қатысты қылмыстық тергеуді қайта ашуды ұсынды. Мур істі қайта қараудан бас тартты және 1997 жылы құрбанның бауырларының бірінен түскен қайта қарау туралы өтінішті қайтадан қабылдамады. 1998 жылы The Clarion Ledger газеті 1980-жылдардағы азаматтық құқық белсенбісі Вернон Дамерді өлтіруге қатысы бар деген айыппен сотталған Ку-Клукс-Кланның бұрынғы жетекшісі Сэмюэл Бауэрспен жасалған сұхбаттың стенограммасын жариялады. Бауэрс сұхбатында «Миссисипидегі өрт» ісі бойынша күдікталған Эдгар Рей Килленнің соттан қашып құтылуына қуанғанын айтты. Сұхбаттың айғақтық мазмұны және штаттың басқа да ескі азаматтық құқықтар жөніндегі қылмыстық істерді қайта қараудағы жақыңғы табысынан шабыттанған Мур 1999 жылдың 25 ақпанында штаттың «Миссисипидегі өрт» құрбандарын өлтіруге қатысты тергеуін қайта бастады. Сол жылы АҚШ Федералдық Тергеу бюросы бас прокурор кеңсесіне осы іс бойынша жиналған мыңдаған құжаттарды тапсырды. Мур және оның тергеушілері Нешоба округінің бұрынғы орынбасары шерифі Сесил Прайстың, кісі өлтірудің мән-жайын білетін адамның, ынтымақтастығын қамтамасыз етті. 2000 жылы бас прокурор журналист Джерри Митчеллге штаттың бұл кісі өлтірулерді ешқашан сотқа бермегеніне өкініш білдірді және былай деді: «Біздің пікірімізше, қазіргі уақытта Пастор Киллен Нешоба округіндегі кісі өлтірулердің басты ұйымдастырушыларының бірі болды. Біз іс бойынша ілгерілеудеміз. Барлық күштер қуанышты». Прайс 2001 жылы апатта қаза тапты, Мурдың сөзіне сүйенсек, «бұл біздің жолымызды қиындатты». 2002 жылдың қарашасында Мур баспасөзге кеңсесінің кісі өлтірулерді қайта тергеуге ниеттенгенімен, күшті қылмыстық іс құру үшін күресіп жатқанын айтты. Жыл соңына қарай бас прокурор кеңсесі істі қайта қарау жөніндегі жұмысты тоқтатты.

In February 1989, Moore settled a lawsuit against the state over the drawing of judicial districts in a manner which allegedly diluted the political strength of black voters. Citing their high cost to the state and the high probability of losing, he announced that his office would no longer defend the state against civil rights lawsuits in court. That year, two special assistant attorneys general in Moore's office recommended that the state of Mississippi reopen a criminal investigation into the 1964 Mississippi Burning murders of civil rights workers in Philadelphia, Mississippi, citing the existence of "vital evidence" which made prosecution possible. Moore declined to retry the case, and again rebuffed an appeal to retry it from one of the victim's brothers in 1997. In 1998, The Clarion Ledger published the transcript of a 1980s interview with Samuel Bowers, an erstwhile leader of the Ku Klux Klan who was convicted for his involvement in the murder of civil rights activist Vernon Dahmer. In the interview Bowers stated that he was glad Edgar Ray Killen—a suspect of the Mississippi Burning case—avoided prosecution. Encouraged by the incriminating content of the interview and of the state's recent success in re prosecuting other old civil rights murder cases, on February 25, 1999, Moore reopened the state's investigation into the Mississippi Burning murders. Later that year, the U. S. Federal Bureau of Investigation turned over thousands of documents related to their original inquiry of the case to the attorney general's office. Moore and his investigators secured the cooperation of Cecil Price, a former deputy sheriff in Neshoba County who was privy to the details of the murders. In 2000, the attorney general told journalist Jerry Mitchell of his disappointment that the state had never prosecuted the murders and said, "It is our belief at this point that Preacher Killen was one of the masterminds of the Neshoba County killings. We're making progress in the case. All the troops are excited." Price died in an accident in 2001, which, according to Moore, "took a lot of wind out of our sails". In November 2002, Moore told the press that while his office had the desire to re prosecute the murders, it was struggling to build a strong criminal case. By the end of the year the attorney general's office had suspended efforts to retry the case.

Кету

2003 жылдың ақпан айында Мур кеңсесіне қайта сайланбауға және басқа да қызметтерге үміттү болмайтынын жариялады, бұл оның өзінің қызметкерлерін де, көптеген штат саясаткерлерін де таң қалдырды. Ол жеке құқықтық тәжірибе ашу ниетін білдірді, бірақ болашақта губернаторлыққа немесе АҚШ Сенатының мандатына ие болу мүмкіндігін толығымен жоққа шығармады. Мур өзінен кейін келетін адамға бастапқы кеңесші болды.