Кіріспе

Хондроциттерді құрайтын мезенхималық ата-баба жасушалары – бұл қаңқа тіні.

Хондробластар, немесе перихондриалды жасушалар, эндохондральды сүйектену кезінде өсіп келе жатқан шеміршек матрицасында хондроциттерге айналатын мезенхималық ата-баба жасушаларына берілген атау. Оларды субхондральды қабықшаның губкалы сүйегінің ата-бабалары деп те атайды. Олардың ядролары эухроматикалық және негізгі бояулармен боялады. Бұл жасушалар хондрогенезде өте маңызды, себебі олар хондроциттер мен шеміршек матрицасын қалыптастыруға қатысады, ол ақырында шеміршекке айналады. Терминнің қолданылуы техникалық тұрғыдан толыққанды дұрыс емес, өйткені мезенхималық ата-бабалар остеобласттарға немесе май жасушаларына да дифференциалдануы мүмкін. Хондробластар протеогликан мен коллаген талшықтарынан тұратын шеміршек матрицасына енген кезде хондроциттер деп аталады, олар матрицалық саңылауларда орналасады. Олар шеміршек матрицасына енгеннен кейін, одан әрі бөлінудің орнына, шеміршектен тыс матрицаны өсіру арқылы өседі.

Құрылымы

Ересектер мен дамушы жасөсперімдерде көптеген хондробластар перихондрийде орналасқан. Бұл – қоршаған тінді қорғайтын жұқа ұлпа қабаты, және хондробластар GH, TH және гликозаминогликандар сияқты гормондардың ықпалымен шеміршек өлшемдерін ұлғайтуға көмектеседі. Олар перихондрийде орналасқан, себебі дамитын сүйектің сыртындағы перихондрий, ішкі шеміршек матрицасымен тығыз жабыспаған және осы жерде капиллярлар орналасқан. Хондробластармен қамтамасыз етілетін өсу түрі – апозициялық сүйек өсуі деп аталады, ол зардап шеккен тіндердің жаңаруын күшейтеді. Перихондрий, демек хондробластар, буындардың шеміршек беттерінде табылмайтынын ескеру қажет.

Матрицаның қалыптасуы мен құрамы

Хондробластар бөліп шығаратын клеткадан тыс матрица талшықтардан, коллагеннен, гиалурон қышқылынан, протеогликандардан, гликопротеиндерден, судан және көптеген макромолекулалардан тұрады. Піскен хрящтың ішінде коллаген талшықтары көлемнің 10-20% құрайды, су 65-80% құрайды, ал қалған бөлігін протеогликан-гиалурон қышқылы жиынтығы құрайды. Хондробластардың жасушалық көбею қабілетіне байланысты, жасушалар құрамы толық піскен хрящтағыдан көбірек болады. II типті коллаген талшықтары болашақ хрящ матрицасына созылу беріктігін сыйлайды. Бұл талшықтар, көптеген коллаген талшықтары сияқты, үштік спираль құрылымын қалыптастырады.

Даму

Атауынан көрініп тұрғандай, мезенхималық алғашқы жасушалар мезодермадан пайда болады. Бұл жасушалар мезодермадан қалыптасқанда, ерекше түрде, ұрық жатырда дамып келе жатқан кезде, BMP4 және фибробласт өсу факторы FGF2 арқылы индукцияланып, эмбриондық шектеулі жасушалардан түзіледі. Осы өсу факторларымен эмбриондық шектеулі жасушаларды дифференциациялау, егер олар потенциалды пациенттерге инъекцияланса, тератомалардың немесе жасушалардан туындаған ісіктердің пайда болуын болдырмауы мүмкін деген пікір бар.

Транскрипция факторлары

Бұл процестің маңызды генетикалық компоненті - Sox9, HMG қорап транскрипция факторы, ол хондрогендік дифференциацияға дайындалатын жас жасушаларды белгілейді. Sox9 генінің жойылуы барлық шеміршек тінінің, демек хондробласттардың қалыптасуына әкеледі. Бұл фактор Sox5 және Sox6 бірге экспрессияланады. Бұл жолдың тестілеуі Wnt/β катениннің Runx2 және Osx транскрипциялық факторларын белсендіруден бұрын β катенин деңгейін арттыратынын көрсетті, бұл ерте β катенин деңгейі ерте мезенхималық жас жасушаның хондроцитке немесе остеобластқа айналуының көрсеткіші болуы мүмкін.

Ретино қышқылы

Хондробластардың қалыптасуы үшін ретиноидтар деп аталатын молекулалар тобына жататын ретино қышқылының белсенділігін басу қажет. 2003 жылғы трансгенді тышқандарды зерттеуде, әлсіз, тұрақты белсенді ретино қышқылы рецепторы бар егеуқұйрықтарда ретиноидтар жасушаларды прехондрогенді, мезенхималық жасуша күйінде ұстап, конденсация ішінде сақтап, жасушалардың дифференциациялануына кедерес келтіреді. Сондай-ақ, рецепторлар арқылы ретиноидтық сигнал беруді тежеу Sox9 экспрессиясын күшейтеді, ал ол хондробластардың дифференциациясы үшін "басқарушы фактор" саналады. Хондросаркома – бұл қатерлі ісіктің бір түрі, бірақ көбінесе бұл ісіктердің сапасы төмен болады және көбінесе осьтік қаңқа аймағында пайда болады. АҚШ-та сүйек жүйесінің ісіктерінің 20% осы ауруға шалдығады.