Кіріспе

Грузияның аймағы (мхаре) Рача-Леххуми және Квемо-Сванети – Грузияның солтүстік-батысында орналасқан аймақ (мхаре), 2021 жылғы мәлімет бойынша халқы 28 500 адамды құрайды. Бұл елдегі ең сирек қоныстанған аймақ. Оның номиналдық ауданы – , оның ішінде Грузияның де-факто бақылауындағы бөлігі бар. Қалған бөлігі тиімді түрде Оңтүстік Осетияның бақылауында. Аймақтың әкімшілік орталығы Амбролаури қаласы, ал Пармен Маргвелидзе 2021 жылдың маусымынан бері аймақ әкімі қызметін атқарып келеді. Рача-Леххуми және Квемо-Сванети аймағы Рача, Леххуми және Квемо-Сванети (немесе Төменгі Сванетия) тарихи провинцияларын қамтиды.

География

Рача Леххуми және Квемо Сванети Грузияның солтүстігінде орналасқан және ауданы шамамен Грузияның бақылауында емес, Оңтүстік Осетияның шығыс бөлігін қамтиды. Рача Леххуми және Квемо Сванети батысында Самегрело-Земо Сванети аймағымен, солтүстігінде Ресейдің Кавказ республикалары – Кабардино-Балкария және Солтүстік Осетия-Аланиямен, оңтүстік-шығысында Грузияның Шида Картли аймағымен және оңтүстігінде Имеретимен шектеседі. Аймақты солтүстік-шығыстан тең ендік және бойлықтың сызығы кесіп өтеді. Рача Леххуми және Квемо Сванети табиғи шекара ретінде тау жоталарымен қоршалған. Үлкен Кавказдың негізгі суайырығы мен жотасы Рача Леххуми және Квемо Сванетидің солтүстік-шығыс шекарасын құрайды, ал Рача жотасы Үлкен Кавказдың негізгі жотасынан аймақтың Риони және Цхенискали өзендерінің сағасына дейінгі оңтүстік шекарасын құрайды. Бұл жотаның батысында Егриси жотасы оңтүстік-батыс табиғи шекараны, ал Сванети жотасы – солтүстік-батыс шекараны құрайды. Аймақтың өзі де тау жоталарымен бөлініп, жеке аймақтарға бөлінген. Шода Кедела жотасы, Леххуми жотасымен бірге, Таулы, Жоғарғы және Төменгі Рача, Леххуми және Төменгі Сванетияның тарихи аймақтары арасындағы табиғи бөліністі құрайды. Жоғарғы және Төменгі Рачаның табиғи шекарасы Цеси және Кмимси ауылдары арасындағы Риони өзеніндегі Хидискари шатқалында орналасқан. Грузиядағы ең ірі өзен – Риони өзенінің бастауы Рача Леххуми және Квемо Сванетиде, нақтырақ айтқанда, 3779 метрлік Пасизмата тауының солтүстік-батысындағы Үлкен Кавказдың негізгі жотасындағы Рача тауында. Грузияның алтыншы өзені – Цхенискали, 176 шақырымнан кейін Самтредияда Риониге құяды, сондай-ақ Риони сияқты, оның бастауы да осы аймақта, Пасизмата тауында. Екі өзен де аймақ арқылы қарама-қарсы бағытта ағып, оңтүстік-батыс бұрышындағы Хвамали сазды массиві арқылы шығып кетеді.

Этностық топтар

Грузияның (Грузия бақылауындағы) Рача-Леххуми және Квемо-Сванети аймағының халқы негізінен грузиндерден тұрады. 2014 жылғы халық санауы бойынша, аз ұлт өкілдерінің саны 112 адамнан аспады, олардың ішінде орыстар (29) және осетиндер (28) ең көп кездеседі. Басқаларына армян, украин және гректер кіреді.

Дін

Грузияның бақылауындағы Рача Леххуми және Квемо Сванети халқының басым бөлігі өздерін православиелік христиандар деп санайды, тек 90 адам басқа дінді ұстанады. 2014 жылғы халық санағы бойынша, Ехоба куәгерлері 69 жақтасымен ең ірі діни азшылық болып табылады, одан кейін еврейлердің, армян григориандарының және мұсылмандардың аз саны келеді. Они қаласы грузин яһудилерінің негізгі орталықтарының бірі болып ұзақ жылдар бойы саналады. Ең көп болған кезде қауымдастықтың саны 3500 адамға жеткен. 1920-1970 жылдар аралығындағы халық санағы бойынша, Ониде шамамен 1100-1200 яһуди тұрған. Израильге көші-қон, әсіресе 1968 жылдан бастап, Кеңес Одағы эмиграцияға рұқсат бергеннен кейін күшейді. Сыртқы істер министрі Эдуард Шеварднадзе кезінде бұл процестің оңайлатылуы 1980-ші жылдардың соңында көші-қонды жеделдетті. 1990-шы жылдардың басында еврейлердің көпшілігі Ониді тастап, әсіресе Израильдің Негев шөліндегі Бер-Шеваға қоныс аударды. Осы қала Онимен туыстық қарым-қатынас орнатқан. Онидегі синагог Грузиядағы үшінші ірі синагог болып табылады және 4 жылдық құрылыс салғаннан кейін 1895 жылы ашылды. Синагогтың архитектурасы Польшаның Варшава қаласындағы Ұлы синагогтың үлгісімен салынған. Бұл жол теңіз деңгейінен шамамен метр биіктікке жетеді және 1990-шы жылдардан бері жабық тұрған Гориден Цхинвали арқылы Ониге дейінгі ескі бағытты алмастырады. Жоғары Сванетиядағы Лентехи мен Местия қалаларын байланыстыратын Ласкадура аңғары арқылы тікелей жол және Сванетия қатары арқылы 6 шақырымдық туннель бірнеше рет, әсіресе сайлау науқаны кезінде жарияланды. 2017 жылы Амбролауриде туризмді дамыту және жергілікті халыққа қызмет ету мақсатында әуежай ашылды. Vanilla Sky Airlines Амбролаури мен Тбилисиге жақын орналасқан Натахтари аймақтық әуежайы арасында рейстерді жүзеге асырады. 1887 жылдан бері ең жақын теміржол станциясы Кутаисиден келген бағыттың соңғы аялдамасы – Ткибули (Имерети) қаласында орналасқан.

Экономика

Өңірдің көп бөлігі таулы, ал экономикасы көбінесе аңғарлардағы ауыл шаруашылығына байланысты. Аймақта картоп егу, жүзім шаруашылығы және мал шаруашылығы жақсы дамыған. Грузияның ЖІӨ-дегі аймақтық өндірістің үлесі 0,6%-ды құрайды, ал 2020 жылы ЖІӨ 300 млн. лари (100 млн. доллар) болды. Амбролаури маңы аймағы ең көп Хванчкара шарабын өндіруімен белгілі. Қорғалған климаттың арқасында Риони аңғары жүзім шаруашылығы үшін пайдаланылады: бұл аймақта бұрынғы Кеңес Одағында танымал болған қызыл Хванчкара шарабы өндіріледі. Бұл муниципалитеттің елтаңбасының дизайнында да көрінеді. Александрули және Мужуретули жүзімінің қоспасынан жасалған шараптың аты, Амбролауридің батысында орналасқан Хванчкара ауылынан шыққан.