Кіріспе

1940 жылы Пен Теннисонның түсірген "Мақтаншақ аңғар" фильмі — 1940 жылы "Илинг" студиясында түсірілген, Пол Робсонды басты рөлде сомдаған фильм. Оңтүстік Уэльстегі маңызды көмір өндіру аймағында түсірілген бұл фильм, теңізшінің кеншілер қауымына қосылуы туралы айтады. Фильмде олардың әнге деген құштарлығы, сондай-ақ шахтада жұмыс істеудің қауіпті және тұрақсыз жағдайы көрсетілген.

Сюжет

Дэвид Голиаф – Уэльске жеткенде кемесінен қашқан афроамерикалық теңізші. Ол жүк вагонының артына мінеді де, жұмыс іздеуге бейімделген Дэвидті келемездеп, жұмыстан қашатын Бертпен танысады. Поезд шағын кеншілер қаласына жетеді, екеуі қысқаша ақша табуға тырысады, бірақ миссис Пэрри олардың дүкенінің алдында жағымсыз дауыс шығарып жатыр деп сөккен соң тоқтайды. Олар бір ғимараттың алдынан өтеді, онда ерлер хоры репетиция жасап тұрады, Дэвид әнге қосылады. Хор дирижері Дик Пэрри Дэвидті хорға қабылдауға ниеттеніп, оған үйінде тұруды ұсынады. Әйелі миссис Пэрри бұл идеяға қарсы болғанымен, ұлдары мен қыздары әкесінің жағында болғандықтан оның наразылығы ескерілмейді. Дик Дэвидке өзімен және үлкен ұлы Эмлинмен бірге шахтада жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бірақ жұмысшылардың бірі нәсілдік көзқарастан туындаған наразылық білдіреді. Бірақ Дик пен Дэвид газға жақын жерде кен қазып, өрт шығарады, нәтижесінде көптеген кеншілер қаза табады. Эмлин сол күні шахтада болмаған, ол құтқарушы ретінде шахтаға асыға кіреді. Дэвид Дикті өрттен шығарып алады, бірақ оны құтқара алмайды. Бір айдан кейін Диктің хоры байқауға қатысады, бірақ Дэвид Диктің естелігі үшін ғана өнер көрсетеді. Апаттан кейін кен жабылады, қалған кеншілер қоқыс үйіндісінен көмір жинауға мәжбүр болады, бірақ олар кеннен түскен табысқа жете алмайды, көптегендері әлеуметтік жәрдемақы алуға мәжбүр. Бір жылдан кейін миссис Пэрри бес баласымен күресіп, Эмлиннің никесіне дайын Гвеннің анасы миссис Оуэннің келуіне куә болады. Миссис Оуэн Гвенге Эмлиннің оны асырауға жеткілікті ақшасы болмағандықтан үйленуіне рұқсат берілмейтінін айтады. Кейін Гвен Пэррилер үйіне жасырын кіріп, Эмлинге оның табысына қарамастан оған үйленетінін айтады, бұл Эмлинге Лондонға барып, үкіметтен кенді қайта ашуды талап ету идеясын ұсынады. Эмлин Дэвидті және тағы екі кеншіні алып, Лондонға қарай жолға шығады, олар Польшаға Германия шабуыл жасағаннан кейін күні жетіп келді. Британ үкіметі әскерді нығайтуға және кенді қайта ашуға баса назар аударады, бұл кенге басып кіргендерді таратуға мүмкіндік береді. Команда Уэльске оралып, кенді қайта ашуға тырысады, бірақ үлкен өрт шахтаның құлауына себеп болады, осылайша олар ішке қамалады. Олардың шамдарының жарығы әлсірейді, оттегі азайып бара жатқанын көрсетеді, Дэвид олардың тұншығуына бір сағаттан аспайтынын болжайды. Бір кенші әлсіз тас тауып, оны пикемен бұзуға тырысады, бірақ олар екеуі де сәтсіздікке ұшырайды. Эмлин динамитпен шығу жолын жасау үшін топтан кетуге шешім қабылдайды, бірақ бұл тағы бір Пэрридің өліміне әкелуі мүмкін екенін білген Дэвид, қалғандары дұға етіп тұрғанда Эмлинге жасырын шабуыл жасап, оны есінен айырып, динамитті іске қосып, тасты бұзып шығады. Қалған екі кенші Эмлинді оятады, Дэвидтің жанындағы өлі денесін табады және оның жаны үшін дұға етеді. Кен қайта ашылады, қала тұрғындары көмірді шахта арқылы тасымалдағанда бір ауыздан ән салады.

Өндіріс

Герберт Маршалл мен Фредда Бриллианттың, Робсонның Хайгейт пен Мәскеудегі достары болған, үйленген жазушылар тобының "Дэвид Голиат" атты туындысынан "Гордивая долина" сценарийін Луис Голдинг, романист Джек Джонстың көмегімен жазды. Робсонның рөлі Батыс Вирджиниядан жұмыс іздеп, Англия арқылы Уэльске келген қара шахтердің нақты өмірдегі оқиғаларына негізделген. Екі жыл бойы ірі студиялардың ұсыныстарын қабылдамай келген Робсон, осы тәуелсіз британдық туындыда ойнауға келісті, себебі (ол "Глазго Сентинельге" айтқандай) "негрді экранда әрқашан карикатура ретінде емес, нағыз болмысында бейнелеуге" мүмкіндік алады деп ойлады. Түсірілім 1939 жылдың қыркүйегінде аяқталды, бірақ продюсер Майкл Балкон мен режиссер Пен Теннисон соғыс басталғаннан кейін туған жаңа, ұлтшылдыққа толы атмосферада фильмнің соңғы бөлігін қайта өңдеуге мәжбүр болды. Кеншілердің кенді өз басқаруына алған көрінісі, басшылардың кеншілерге жеңілдіктер жасауға келіскен көрінісімен ауыстырылды.

Шығару

1939 жылдың желтоқсан айында фильм Нейт Порт Талботта ресми емес көрсетілімде болды және сол кездегі газет мақалаларында айтылғандай, Уэльстің көрермендері оны жақсы қабылдады, олар фон мен егжей-тегжейінің шынайылығына назар аударды. "Гордивая долина" алғаш рет кинотеатр иелері мен дистрибьюторларға 1940 жылдың 9 қаңтарында көрсетілді, ал 1940 жылдың 3 наурызынан бастап, Бирмингем Гомонт және Миддлсброу Ипподром сияқты бүкіл ел бойынша кинотеатрларда, сондай-ақ 8 наурызда Лондонның Лестер сквер театрында көпшілік назарына ұсынылды. Дегенмен, "Ай сайынғы кино бюллетені" фильмді "батылдық, төзімділік және өзінен бас тарту туралы әсерлі әрі қызықты оқиға" деп сипаттап, оны "барлық қатысушылар үшін керемет жетістік" деп бағалады, Пен Теннисонның "сезімтал және шебер" режиссурасын және Робсонның "керемет бейнесін" мен "ұлы даусын" ерекше атап өтті. Variety журналы фильмді "драмалық тереңдігі шамалы" деп сынап, оны Кэрол Ридтің "Жұлдыздар төмен қарай" фильмімен қорыссыз салыстырды. Сыншы сондай-ақ Робсонның "бар болғаны екі ән орындағанын және олардың екеуі де жеке ән емес екенін" айтты. The New York Times сыншысы актерлік шеберлікті "әсте" деп сипаттап, сюжеттің шатамалылығын сынады, бірақ атмосфера мен ән өнерінің шынайылығын жоғары бағалады: "Фильмнің шындығы бар, және ол ән салғанда лирикалық". 2005 жылы киносыншысы Мэтью Свит егер фильм соғыс басталмас бұрын аяқталған болса, "ол ағылшын тілді кинодағы ең радикалды марксистік туынды болар еді" деп мәлімдеді.

Маңыздылығы

"Асқақ аңғар" фильмінде Робсон Голливудта сирек кездесетін, саяси және көркемдік көзқарастарын біріктірген, нәсіл мен ұлттық шекараларды басып өтетін қара нәсілді жұмысшының бейнесін жасайды. Кейін Робсон өзінің барлық фильмдерінің ішінде осы фильмді ең жақсы көретінін айтты, себебі ол жұмысшыларды жағымды жарықта көрсеткен. "Асқақ аңғар" радиода тұңғыш рет көрсетілген фильм болды. Фильмнің бір сағаттық нұсқасы Лондонға шығарылғанға дейін бір жарым апта бұрын BBC Home Service арнасында көрсетілді.