Кіріспе
Кардиффтің бұрынғы аймақ атауы, Уэльс. Тайгер шығанағы (Bae Teigr) – Кардиффтің Бутаун және Кардифф доктарын қамтитын аймағының жергілікті атауы еді. Кардифф бөгетінің салынуымен, Ели және Тафф өзендерінің таяздық толынуын тоқтатқаннан кейін, жасанды су қоймасы пайда болды және бұл аймақ Кардифф шығанағы деп аталды. Тайгер шығанағы – Уэльстің ең көне көпұлтты қауымдастығы, онда 19 ғасырдың ортасынан бастап 50-ден астам елден келген теңізшілер мен жұмысшылар қоныстанды.
Tiger Bay (Bae Teigr) was the local name for an area of Cardiff which covered Butetown and Cardiff Docks. Following the building of the Cardiff Barrage, which dams the tidal rivers, Ely and Taff, to create a body of water, it is referred to as Cardiff Bay. Tiger Bay is Wales’ oldest multi ethnic community, with sailors and workers from over 50 countries settling there from the mid 19th century onwards.
Өмірбаян
Кардифф доктары Кардиффтің дамуында маңызды рөл атқарды, себебі ол Оңтүстік Уэльс аңғарларынан әлемге көмір экспорттаудың негізгі құралы болды, бұл өнеркәсіптік дәуірді қуаттандыруға көмектесті. Көмір өндіру саласы Кардиффтің Уэльстің астанасы болуына қаржылық қолдау көрсетті және доктардың иесі, 3-ші Бьют маркизінің сол кездегі әлемдегі ең бай адам болуына септігін тигізді. 1794 жылы Кардиффті Мертирмен байланыстыратын Гламморганшир каналы салынды, ал 1798 жылы каналды теңізге қосатын бассейн пайда болды. Жақсы доктар құрылыстарына қатысты наразылықтың күшеюі Кардиффтің ірі жер иесі, 2-ші Бьют маркизін 1839 жылдың қазанында ашылған Батыс Бьют докын салуға ынталандырды. Бар болғаны екі жылдан кейін Тафф Вейл темір жолы ашылды. 1850 жылдардан бастап Синон және Ронда аңғарларының қазылуымен Оңтүстік Уэльстің өнеркәсіптік негізі ретінде темір көмірге ауысты.
"Тайгер шығанағының" өсімі
Кардиффтегі көмір экспорты өскен сайын, оның халқы да өсті. 1840 жылдары және 1850 жылдардың басында Маунт Стюарт алаңы мен Лудон алаңының (Батыс Бьют көшесі мен Гламорганшир каналының арасында) айналасында, өсіп келе жатқан саудагерлер, брокерлер, құрылысшылар мен теңізшілерді орналастыру үшін жақсы жабдықталған тұрғын аудандар құрылды. Бұл аймақ, жергілікті тасқын суларының күшті ағындарынан «Тайгер Бэй» деп аталды, 50-ден астам ұлт өкілдерінен құралған, Ұлыбританиядағы ең көне көпұлтты қауымдастықтардың біріне айналды, олардың ішінде норвегиялықтар, сомалиліктер, йемендіктер, испандықтар, итальяндықтар, Кариб теңізі елдерінен келгендер мен ирландтар бар еді. Әр ұлттың өкілдері аймақтың көпұлтты сипатын қалыптастыруға үлес қосты, онда әртүрлі әлеуметтік топтардан келген адамдар бірге араласып, некелесті. Шығыс Бьют догы 1859 жылы ашылды. Кардифф догынан көмір экспорты 1862 жылы 2 миллион тоннаны құрады, ал 1913 жылға қарай 10,7 миллион тоннаға жетті. Кардиффте дамудың баяу болуына наразылық білдіріліп, 1865 жылы жақын орналасқан Пэнартта, ал 1889 жылы Барриде бәсекелес доктар ашылды. Бұл жағдай Кардиффті әрекет етуге итермеледі, нәтижесінде 1887 жылы Роат догы, ал 1907 жылы Королева Александра догы салынды. Оңтүстік Уэльс көмір кенінен Кардифф арқылы экспортталатын көмірдің жылдық көлемі шамамен 9 миллион тоннаны құрады, оның көп бөлігі жергілікті меншіктегі жүк кемелерімен тасымалданды. Ең бай тұрғындар Кардиффтің жаңа қалашықтарына көшіп кетті. Бьютаун (әсіресе Лудон алаңының маңындағы аудан) халыққа толы болды, себебі отбасылар жалдамалы тұрғындарды қабылдап, үш қабатты үйлерді жалға төлеу үшін бөліп пайдаланды. Кардиффке әлемнің түкпір-түкпірінен келген теңізшілер кемелерін тиеп-түсіру үшін ғана тоқтады. Осының салдарынан бұл аймақ Кардиффтің «қызыл шамдар ауданы» ретінде танылды, көптеген кісі өлтірулер мен ұсақ қылмыстар ашылмады және жазаланбады, өйткені қылмыскерлер тез кете салды. Шындығында, негізгі жезөкшелер көшелері және «қызыл шамдар ауданы» Шарлотта көшесі мен Уитмор-лейн болды, олар екеуі де Тайгер Бэйден тыс жерде орналасқан. Олар бұзылып, қазір сол жерде «Мариотт» қонақ үйінің тұрақ орны бар. 1932 жылы, 1926 жылғы Ұлыбританияның жалпы ереуілінен кейін туған Ұлы депрессияның ең ауыр кезеңінде, көмір экспорты 5 миллион тоннадан төменге түсті, ал ондаған жергілікті кемелер тоқтатылды. Бұл Кардиффтің ешқашан толыққанды қалпына келмеген депрессия дәуірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде портта қарқынды жұмыс болғанына қарамастан, көмір экспорты төмендеуді жалғастырды және 1964 жылы тоқтады.
Қайта дамыту
Көмір экспорты жергілікті экономиканың кілті болды, ол 1960 жылдары, порттардан экспорт тоқтаған кезде құлдырауға ұшырады. 1960 жылдары тұрғын үйлерді бұзу кезінде Бутаунның көптеген тұрғындары, бұрынғы порт аймағының тұрғын орталығы, танымал емес биік үйлерге көшірілді. 1960 және 1970 жылдардағы экономикалық төмендеу Бутаунда ғимараттардың 25% бос тұруына және 60% жұмыссыздыққа әкелді. Аймақтың инфрақұрылымы мен ғимараттары құлдырады: 1970-1980 жылдары аймақ даму мен инвестицияларды қажет етті. Дәстүрлі өнеркәсіптің төмендеуіне байланысты аймақтағы жер бағасы түсті. Бұл коммерциялық дамудың өсуіне алып келді, олар көбінесе жаңару ретінде тойланды, бірақ бұл жергілікті көпмәдениетті қауымдастықтың үйлері бұзылғандықтан орын ауыстыруына себеп болды. Осының нәтижесінде Тафф және Эли өзендері тоғанылып, үлкен тұщы сулы көл құрылды. Бұл аймақтың "Кардифф шығанағы" деп аталуына әкелді. Жобаға қарсылықтың негізгі себебі – қауымдастықтарды көшіру және қыстау құстарын бағып тұратын лайлы жерлер мен тұзды батпақтардың экологиялық сақталуы болды. Қолда бар қаржы ағымдағы қауымдастыққа жеткіліксіз болды және "Тигр шығанағы" атауы "Кардифф шығанағы" атауымен ауыстырылды.
Өнеркәсіп және теңіз мұражайы
Аймақты қайта дамыту барысында, жаңа ғимараттарға орын ашу үшін бірнеше ұзақ жылдар бойы қызмет еткен мәдени орындар жабылды немесе қиратылды. 1970 жылдары Бут көшесінде аймақтың мұрасы мен тарихын еске алу мақсатында Индустриялық және Теңіз мұражайы салынды. Мұражай, Бут көшесіндегі басқа да тарихи ғимараттармен бірге, 1990 жылдары «Мермейд-Кей» сауда және ойын-сауық орталығына орын ашу үшін бұзылды. Іргесін қалаушы, американдық тарихшы Гленн Джордан, осы орталықтың жаңғырту жобасының ажырамас бөлігі болады деп сенді, себебі бұл аймақ үйлесімді көпұлтты қоғамның үлгісі саналды. Дегенмен, корпорация орталыққа қаржы жәрдем көрсетпеді, ал оның жұмыс істеуі үшін сыртқы қайырымдылық қаражатына тәуел болуға мәжбүр болды. 2016 жылдың соңында ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келген мекеме қаржыландыру ала алмады және жабылды. Тайгер-Бейдің тарихына арналған құнды жинағын қайта орналастыру қажет болды, ал жаңғырту үшін орын ашу мақсатында аймақтан шығарылған қауымдардың соңғы маңызды байланысы енді тоқтатылды.
Танымал мәдениет
"Тайгер шығанағы" атауы халық әдебиетінде және сленгте (әсіресе теңізшілер сөйлесінде) қауіптілігімен ұқсас жағынан белгілі болған кез келген док немесе теңіз жағалауындағы ауданға қолданылды.
Фильм
Тайгер шығанағы (1934) – Анна Мэй Вонгтың басты рөлде ойнаған британдық фильм. Тайгер шығанағы (1959) – Джон және Хейли Миллс ойнаған британдық фильм, көптеген сахналары кемежай аймағында және Ньюпорт транспортерлік көпірінде түсірілген.
Музыка
The Performance (2009) альбомында Ширли Басси жартылай автобиографиялық "The Girl From Tiger Bay" әнін орындайды, оны Manic Street Preachers және Дэвид Арнольд жазған. Инди-поп тобы Saint Etienne-нің Tiger Bay (1994) альбомы 1959 жылы Кардифф доктарында түсірілген, сол аттас фильмнің құрметіне аталған. "Tiger Bay" - The Hennessys тобының әні. "Tyger Bay" - NWOBHM тобы Tygers of Pan Tang-тың әні. "Hit Me With Your Rhythm Stick" әнінде Иэн Дюри мен The Blockheads Tiger Bay-ді орналасқан жерлердің бірі ретінде еске алады. Уэльстің альтернативті рок тобы Feeder-дің 2024 жылғы "Black/Red" қос альбомынан шыққан "Lost in the Wilderness" әнінде Tiger Bay есімді шығанақ туралы айтылады.
Теледидар
"Тайгер шығанағы" (1997) теледрамасы осы аймақтағы оқиғалар негізінде түсірілген.
Театр
Тайгер шығанағының тарихына арналған "Тайгер шығанағы: Музыкалық" мюзиклінің премьерасы 2017 жылдың 13-25 қарашасы аралығында Уэльс Мыңжылдық орталығында (Кардифф шығанағында) өтті. Диана Ннека Атуонаның "Буттаундағы мәселелер" атты пьесасы, 1943 жылы Тайгер шығанағында американдық әскермен кездескен отбасы туралы, 2023 жылдың ақпан айында Донмар қоймасында көрсетілді.
Спорт
Тайгер Бэй Браулерс – 2010 жылдың сәуір айында құрылған роллер дерби лигасы. Тайгер Бэй Жастары Кардиффтің оңтүстігінде барлық жастағы балаларға арналған футбол командаларын ұйымдастырады.
HMS Tiger Bay кемесі
1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде Аргентинаның Z 28 патрульдік қайығы ARA Islas Malvinas GC82, HMS Cardiff типті 42-ші эсминецімен басып алынды. Корольдік теңіз күштерінің құрамына қосылғаннан кейін, экипаж оны HMS Tiger Bay деп қайта атады. Біраз уақыт Портсмут портында орналасқан ол 1986 жылы металл терісіне сатылды.