Кіріспе

АҚШ-та жасалған сүйретілетін гаубица

M101A1 (бұрынғы атауы M2A1) гаубицасы – АҚШ-та әзірленген және қолданылатын артиллериялық құрал. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы стандартты АҚШ жеңіл далалық гаубицасы болды және Еуропа және Тынық мұхиты театрларында, сондай-ақ Корея соғысында қолданылды. 1941 жылы өндіріске енгізілген ол тез арада жоғары дәлдігімен және қуатты атылысымен танымал болды. M101A1 105 мм-лік жарылғыш (HE) жартылай бекітілген оқ-дәрілермен атылады және оның ату қашықтығы , оны жаяу әскерге көмектесу үшін ыңғайлы етеді.

Даму және белгілеу

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ армиясының қару-жарақ басқармасы тұтқынға алынған 105 мм калибрлі гаубицаларды зерттеді және 105 мм гаубица M1920-ны M1920 шассиін пайдаланып жасады. Қорапша тәрізді шасси дизайны (M1925E шассиі) және тағы екі бөлінетін шасси дизайны (T1 және T2) да әзірленді, бірақ сынақтан өткеннен кейін бастапқы бөлінетін шасси дизайны артықшылықты көрсетті. Таңдалып алынғаннан кейін, 1927 жылдың желтоқсанында ол M1 шассиіндегі 105 мм гаубица M1 ретінде қабылданып, стандартталды. Армия дивизиялық және дивизиялық емес далалық артиллерия полктеріндегі барлық 75 мм зеңбірек-гаубицаларды 105 мм-дық үлгілермен алмастыруды жоспарлады, бірақ қаражаттың жетіспеуі бұл идеяны тоқтатты және 1929 жылға дейін оны толығымен тоқтатуға мәжбүр етті. 1925 жылы жасалған шектеулі жоспарда үш полкті қайта жабдықтау көзделген, бірақ 1933 жылға дейін тек 14 M1 гаубицасы өндірілді. M1 үлгісінің өңделген нұсқасы 1932 жылы сынақтан өтті, ол бөлек зарядталатын оқ-дәрілердің орнына жартылай бекітілген оқ-дәрілерді пайдаланды. Бұл жаңалыққа басқа бір құлса тобесі қажет болғандықтан, жаңа үлгі M1 шассиіндегі 105 мм гаубица M2 деп аталды. 1939 жылы 48 данасы өндірілді. Бастапқы M1 шассиі жылқымен сүйреуге арналған, ал жаңа T5 (M2) шассиі 1939 жылы әзірленді және 1940 жылдың ақпанында қабылданып, стандартталды. M2 гаубицасының құлса сақинасы 1940 жылдың наурыз айында жапсарыс өндіріс басталғанға дейін өзгертілді, нәтижесінде M2 шассиіндегі 105 мм гаубица M2A1 пайда болды. 1939 жылы жаңа гаубицаның құны 25 000 долларға бағаланды, бұл M2 шассиіндегі 75 мм-дық M1897 далалық зеңбірегінен үш есе қымбат болды, ал оны қабылдау үшін жаңа оқ-дәрілердің көп мөлшерін сатып алу қажет болды (Соғыс министрлігінің бағалауынша 26 миллион доллар). Қару өзінің калибріне қарағанда ауыр болды, бірақ бұл оның өте берік болу үшін жасалғандығымен байланысты. Сондықтан, ствол мен шасси ұзақ уақыт бойы пайдаланылуы мүмкін және тозусыз жұмыс істей алады. 1962 жылы АҚШ әскери артиллериясының номенклатурасы өзгертілді, M2A1 гаубицасы M101A1 болып қайта аталды. Бұл қару Корея және Вьетнам соғыстарында қолданылды. M102 гаубицасы да соғыста бірдей міндеттерді орындаса да, M101A1-ді толығымен алмастыра алмады. Бүгінде M101A1 американдық әскерде қызметтен шығарылды, бірақ көптеген басқа елдерде әлі де қолданылуда. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін 8536 105 мм буксирленетін гаубица жасалды және соғыстан кейінгі өндіріс 1953 жылға дейін Рок-Айленд Арсеналында жалғасты, сол кезде 10 202 данасы өндірілді.

Австралия

M2 гаубицалары Австралия армиясының резервінде әлі де шектеулі түрде қолданылып келеді, бірақ жанама отты қолдау дағдыларын сақтауға баса назар аудара отырып, минометтермен алмастырылуда. Тәуелсіз әскерде олар 105 мм L119 Hamel зеңбірегімен және M198 гаубицаларымен ауыстырылды.

Канада

Канада әскері 1952 жылдан бастап АҚШ-та жасалған кем дегенде 60 М2А1 гаубицасын сатып алды, ал 1955 жылдан бастап Канаданың Sorel Industries компаниясы 232 М2А2 үлгісін сәл өзгертті. Кейіннен Канадада өндірілген қарулар C1 деп, ал АҚШ-та өндірілген қарулар C2 деп аталды. Бұл гаубицалар 2000 жылдардың басына дейін қызметте болды. 1990 жылдардың соңында 96 C1 қаруы таңдалып, қызмет мерзімін ұзарту үшін Нидерландыдағы RDM компаниясына жіберілді. Бұл қарулар C3 деп қайта аталды. Өзгерістерге ұзын ствол, оқпан тежегіші, нығайтылған тіреулер және қалқаншалардың алынып тасталуы кірді. Ол Канада әскерінің резервтік бөлімшелерінің стандартты жеңіл гаубицасы болып қала береді. C3 Британдық Колумбиядағы Глейшер ұлттық паркінде 1RCHA бөлімі тарапынан қар көшкінін бақылау құралы ретінде қолданылады. Сонымен қатар, C3 Шило MB-дегі Тұрақты Әскер Артиллериясын даярлау үшін пайдаланылады.

Қазақстан

М2/М101 гаубицаларының бірнешеуі Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы тарапынан қолданылды және шамамен 50-і Хорватияға мұра болып өтті, олардың төртеуі Хорватия армиясының оқу мақсатында әлі де қолданылуда.

Франция

Француз армиясы M2 гаубицасын Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Алжир соғысында және Чадтағы «Такауд» операциясында қолданды. Кейіннен Франция Руанда азамат соғысы кезінде Руанда қарулы күштеріне HM2 батареясын жеткізді, ол Руанда геноцидіне әкеп соқты. 1970 жылдардың басында Корея қарулы күштері ескі гаубицаларды техникалық қызмет көрсету қиындықтарына байланысты алмастыру қажеттігіне тап болды. Солтүстік Кореяның артиллериялық мүмкіндіктеріне теңесу үшін Оңтүстік Корея өзінің ірі әскери күштерін тиімді жабдықтау мақсатында отандық қару-жарақ өнеркәсібіне инвестиция жасады. 1972 жылдың сәуір айында АҚШ Қорғаныс министрлігінің қолдауымен «Thunder I» жобасын аяқтағаннан кейін Оңтүстік Корея президенті Пак Чун Хи «Thunder II» жобасын артиллериялық қарулар үшін тапсырды. АҚШ Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға тырысқандықтан ынтымақтастықтан бас тартты. АҚШ-тың Оңтүстік Кореядағы елшілігі Оңтүстік Кореяның қаруды өздігінен дамыту үшін жеткілікті құралдары мен білімі жоқ деп санай отырып, техникалық тобын кері шақыруға бұйрық берді. Алайда, Қорғаныс даму агенттігі M2A1 (M101A1) гаубицасын кері инженериялық зерттеу жүргізіп, 1973 жылдың наурыз айында прототиптік өндірісті бастады. 1973 жылдың 25 маусымында үш прототип көпшілікке көрсетілді. Сынақтан кейін АҚШ елшісі Филип Хабиб Оңтүстік Кореяның бас хатшысы О Вон Чхоль мен Кореядағы Бірлескен АҚШ әскери істер тобының полковнигі Монтгомеридің кездесуін ұйымдастырды. Полковник гаубицаны техникалық тұрғыдан қарап, логистикалық мәселелерге байланысты АҚШ жабдықтарын сатып алуды ұсынды, себебі гаубица АҚШ стандартына сәйкес келмеді. Оңтүстік Корея бас тартты және отандық жобаны іске қосты, бірақ екі ел 1973 жылдың қыркүйегінде технологияны беру туралы келісімге келді. Бұл екі ел арасындағы қару-жарақ зерттеулеріндегі алғашқы ынтымақтастық болды және Оңтүстік Кореяның қорғаныс өнеркәсібі АҚШ-тың жетекшілігімен қалыптаса бастады. 1978 жылы Оңтүстік Корея M101A1 негізінде отандық гаубица бағдарламасын қайта іске қосты. Гаубица 38 калибрлі стволды қолданды, RAP оқ-дәрілерін пайдаланып максималды ұшу қашықтығын 18 км-ге дейін ұлғайтты. Оңтүстік Корея әскери қызметінде KH179 155 мм буксировкалық гаубицаны жаппай өндіруге басымдық бергендіктен, тек 18 гаубица қолданысқа енді.

Вьетнам

Франция мен Вьетнам мемлекеті Бірінші Индокитай соғысы кезінде M2A1 гаубицаларын қолданды, сондай-ақ олармен күрескен Вьетминь партизандық күштері де қолданды. Оларға Қытай Халық Республикасы кем дегенде 24 гаубицамен, сонымен қатар бұрынғы ұлттық қытай күштері (Гоминьдан әскерлері) және Кореядағы АҚШ әскерлері қолданған, тұтқынға алынған американдық артиллерия бөлімдерімен және минометтермен қамтамасыз етілді. Бүгінде жаңартылған M2A1 гаубицалары (олардың кейбіреулері жүк көліктеріне орнатылып, өздігінен жүретін артиллерия ретінде қолданылады) Вьетнам Халық армиясы (PAVN) тарапынан әлі де пайдаланылуда.

Басқа қолданыстар

Сонымен қатар, M101 АҚШ-та қар көшкінін бақылауға қолданылатын қару ретінде де пайдаланылады, бұл жұмыс АҚШ Орман шаруашылығы қызметі мен АҚШ Армиясының TACOM-ның Солтүстік Американың қар көшкіні артиллериясын пайдаланушылар комитетінің (AAUNAC) бірлескен бақылауында жүзеге асырылады. M101 көптеген шаңғы курорттары мен штаттық көлік департаменттері ұзақ қашықтықтағы бақылау жұмыстары үшін қолданылады. M2A2 белгісімен, 428-ші далалық артиллерия бригадасының 2-ші далалық артиллерия полкінің 2-ші батальоны 7 зеңбірекпен салют атып, олардың түтіктерінде Екінші дүниежүзілік соғысының Батырлық ордені иелерінің есімдері жазылған.