Кіріспе

20 ғасырдағы американдық саясаткер, заңгер, жазушы, белсенді Луис Вальдман (5 қаңтар 1892 – 12 қыркүйек 1982) 1910-шы жылдардың соңынан бастап 1930-шы жылдардың ортасына дейін Америка Социалистік партиясының жетекші тұлғасы, Социал-демократиялық федерацияның құрылтайшы мүшесі және Нью-Йорктегі белгілі еңбек құқығының маманы болды. Ол 1920 жылы Бірінші Қызыл қорқыныш кезінде Нью-Йорк штатының Ассамблеясынан қуылды. Вальдман алдымен металл шеберханасында жұмыс істеді, содан кейін қаланың бір sweatshop-тарының бірінде киім тігуге арналған астарды кесетін шәкірт болды. Ол кәсіподаққа қосылып, 1910 жылғы Нью-Йорк плащ тігушілерінің 11 апталық ереуіліне қатысты, кешке орта мектепке қатысып жүргенде. Ереуіл аяқталғаннан кейін және жұмысын қайта бастағаннан кейін, Вальдман кәсіподақ өкілі ретіндегі қызметін атқарғаны үшін, яғни кәсіподақ шартының орындалуын қадағалағаны үшін жұмыстан босатылды және қара тізімге енгізілді. Киім өнеркәсібінен шеттетілген Вальдман кейін картоп фабрикасында жұмыс істеместен бұрын, таспаны үйден-үйге сатуға тырысты. Вальдман 1911 жылдың көктемінде орта мектепті бітірді, ал колледжге қаражаты жетпегендіктен, сол күзде инженерлік мамандық оқуға Купер Юнионға түсті. Вальдман 1911 жылғы «Үшбұрыш белдік компаниясы» өртін көрді. Ғимараттың тоғызыншы қабатындағы 146 жұмысшы тығыз орынға жиналды және қашып құтылудың жолы құлыпталды, сол күні Нью-Йорк тарихындағы ең үлкен трагедиялардың бірі орын алды. Өрттен кейін Купер Юнионда өткен естелік жиналысында Вальдман социалистік көшбасшы Моррис Хилквиттің алғаш рет сөйлегенін көріп естіді, бұл оқиға Вальдманды социализм туралы «шынайы оқуға» жетеледі және осылайша жас жігітті социалистік идеяларға ықпал етті. Вальдман 1916 жылдың маусымында Купер Юнионды инженерлік мамандық бойынша бітірді және күндіз құрылыс инженері болып жұмыс істеді, ал кешке заңгер болу мақсатымен заң факультетіне қатысты.

Еңбек заңгері

Ол 1923 жылы Нью-Йорк штатының адвокатурасына қабылданды және одан кейін Американың біріккен киім жұмысшыларының, Нью-Йорк қалалық сауда және еңбек кеңесінің, сондай-ақ құрылыс және тігіс өнеркәсібіндегі әртүрлі басқа да кәсіби одақтардың заң кеңесшісі ретінде жұмыс істеді.

Нью-Йорк ассамблеясындағы социалист

1916 жылы жас инженер Луис Вальдманға оның Социалистік партиясы бөлімшесінің мәжілісінде үміткерлік таныстырылып, Нью-Йорк штатының Ассамблеясына сайлауға түсуге шақырылды. Ол инженерлік жұмысымен және кешкі заң оқуларымен айналысып, үгіт-насихат жүргізуге уақыты жоқ екенін айтқанмен, оған келген партия өкілі күлімсіреп: «Үгіт-насихат па? Кім осы туралы айтты? Бізге тек сайлауға түсетін адам керек. Егер сіз жеті жүзден астам дауыс алсаңыз, біз өте қуанышты болар едік. Осы жылғы нағыз үгіт-насихат Майер Лондон мен Моррис Хиллквит үшін болады», – деді. Осылайша социалистік саясаткер дүниеге келді. Дегенмен Вальдман іс жүзінде үгіт-насихат жүргізіп, көпшілік алдында сөз сөйлейтін платформаға шықты, ол біртіндеп шеберлігін арттырды. 1916 жылғы сайлауда Вальдман жақсы нәтиже көрсетіп, социалистік дауыстарды үш есеге арттырды, бірақ демократ қарсыласына бірнеше жүз дауыспен жеңіліп қалды. 1917 жылдың күзінде Америка Еуропалық қақтығысқа тартылып, Вудро Вильсонның демократ әкімшілігінің соғысқа бет бұруынан американдық сайлаушылардың бір бөлігі радикалды пікірге келген кезде Вальдман қайтадан Ассамблеяға социалист ретінде түсіп, бұл жолы сайлауда жеңіске жетті. Вальдман штаттық Ассамблеяның мүшесі болды (Нью-Йорк облысы, 8-ші округ), 141-ші Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналысында отырды, ол 1918 жылғы Ассамблеяға сайланған 10 социалисттің бірі болды, бұл ұйымның ең жақсы сайлау нәтижесі еді. 1918 жылдың қараша айында Вальдман жеңіліске ұшырады, бірақ 1919 жылы демократтар мен республикашылдардың біріккен үміткеріне қарсы қайтадан штаттық жиналысқа қатысып, Август Классенс, Самуэль Орр, Чарльз Соломон және Самуэль А. ДеВитт сияқты төрт социалистік партиялық жолдасымен бірге жеңіске жетті. Бес социалистік депутат жаңа заң шығару сессиясының бірінші күні республикалық басымдықтың үстемдігімен тоқтатылды, ал Ассамблеяның сот комитеті алдындағы олардың қуғынға салынуы және одан кейінгі сот процесі «Қызыл үрейдің» танымал себебіне айналды. Олар 1 сәуірде қуғынға салынды. Бес адам да 16 қыркүйекте өткен арнайы сайлауда қайта сайланды және 20 қыркүйекте арнайы сессияның басында өз орындарына отырды. Келесі күні ДеВит пен Оррға өз орындарына отыруға рұқсат берілді, бірақ Классенс, Соломон және Вальдман қайтадан қуғынға салынды. Достарының қайтадан қуғынға салынуына наразылық білдіріп, ДеВит пен Орр өз орындарынан бас тартты. 1924 жылы ол Нью-Йорк штатының бас прокуроры лауазымына социалистік партиядан үміткер болды. 1928 жылы Вальдман Нью-Йорк штатының Социалистік партиясының төрағасы болып сайланды және ол 1930 жылдардың бірінші жартысына дейін осы лауазымда қалды. Ол сондай-ақ 1928, 1930 және 1932 жылдары Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына кандидат болды, бұл сайлауларда әрқайсысында 100 000-нан астам дауыс жинады. Моррис Хиллквит, Джеймс Онал және Алгернон Лимен бірге Вальдман СДП-ның «Ескі гвардия» фракциясының жетекшісі ретінде танылды, ол Америка Еңбек Федерациясының кәсіподақтарымен тығыз қарым-қатынас жасауды және ақырында социализмге әкелетін реформаларды жүзеге асыруды жақтады, революциялық өзгерістерге емес. Осы көзқарас Вальдманды және «Ескі гвардияны» партиядағы, негізінен жастардан тұратын «Жауынгерлік» фракциясына қарсы қойды, ол Коминтерннің біртұтас майдан саясатына сәйкес АҚШ Коммунистік партиясымен келісуге және капитализм құлаған жағдайда билік үшін социалистік күреске дайындыққа қолдау көрсетті.

Социал-демократиялық федерация

Уолдман жаңа SDF ұйымында жетекші рөлді атқаруын жалғастырды. Шілде айының басында жаңа топтың ұйымдастыру жиыны өтті, онда Уолдман Социалистік партияның үміткері Норман Томас емес, Франклин Делано Рузвельтті АҚШ Президенті ретінде қолдау көрсетуге тырысты. Бірақ, қатысушылар бұл мәселеде келісе алмады және қолдау көрсетілмеді. Уолдманның қарсыластары, мысалы, Нью-Йорк Социалистік партиясының атқарушы хатшысы Джек Альтман және губернаторлыққа кандидат Гарри В. Лейдлер, Уолдманды "социалистік принциптерге сатқындық жасады" деп айыптап, "100 мың социалистік дауысты Рузвельттің пайдасына бұруға" тырысқаны үшін сынға алды. Ол сондай-ақ Нью-Йорк штатының адвокаттар қауымдастығында белсенді болды және жылдар бойы көптеген мемлекеттік комиссияларда қызмет етті. Американың Біріккен киім жұмысшылары мен Халықаралық порт жұмысшылары қауымдастығы сияқты түрлі одақтарды қорғаған Уолдман 80 жасқа келгенде инсульттан кейін зейнетке шықты.

Азаматтық құқық қозғалысының перспективасы

Өзінің заманындағы көптеген либералдар сияқты, Уолдман азаматтық құқықтар үшін күресушілердің әрекеттеріне көңіл білдірді, бірақ олардың заңды бұзу тактикасымен келіспеді. 1965 жылы Нью-Йорк штатының заңгерлер журналында жарияланған мақаласында ол өз алаңдаушылықтарын білдірді. Ол оқырмандарына "барлық адамдардың азаматтық құқықтарын қолдаймын және әлі де [қолдаймын]" деп сендіріп, содан кейін былай деді: Конституция және оның негізінде қабылданған заңдар бойынша құқықтарды талап ететіндер, егер Конституция сақталуы керек болса, осы Конституция мен заңға бағынуы керек. Олар таңдап ала алмайды, өздері әділ деп санайтын заңдарға ғана бағынуға және әділетсіз деп санайтын заңдарға бағынбауға құқылы емес. Сондықтан ел доктор Кингтің оның және оның жақтастарының заңсыз екенін біле тұра таңдап алу доктринасын қабылдамайды. Менің пікірімше, мұндай доктрина заңсыз ғана емес, сондықтан одан бас тарту керек, сонымен қатар ол әдепсіз, демократиялық үкімет принциптерін құртады және доктор Кингтің қорғауға тырысатын азаматтық құқықтарға қауіп төндіреді. Осылайша, Уолдман: заңға қарсы шығу, жалпы алғанда, нашар нәрсе, себебі қарсылық көбінесе заңға деген құрметті әлсіретеді, әсіресе егер заң жүйесі негізінен лайықты болса; демек, осы қарсылықты жою үшін азаматтық мойынсұнбаушылықты жақтағандар заңға қарсы шығу үшін заңды негіздемелері болуы керек. Уолдманның қарсылығына жауап ретінде Кинг жиі мынадай аргумент келтірді: қарсы тұрылған зұлымдықтар соншалықты ауыр, соншалықты көп және олармен күресу соншалықты қиын болғандықтан, азаматтық мойынсұнбаушылық соңғы шара ретінде әділдікке сай келеді. Мақсаты ақталарлық болғандықтан, құралдар өкінішті болса да, мақсат құралдарды ақтады. Оның құжаттары Нью-Йорк қалалық кітапханасында сақталады.

Заң фирмасы

Ол негізін қалауға көмектескен заң фирмасы, кейін Vladeck, Waldman, Elias және Engelhardt аталған, қазіргі кезде Vladeck, Raskin & Clark деген атпен Нью-Йоркте әлі де жұмыс істеп келеді.

Шығармалары

1944 жылы Луи Валдман өзінің алғашқы өмірбаянын, «Еңбек заңгері» деген атпен жариялады, онда ол саяси мансабында қабылдаған ұстанымдарын қорғады. Басқа нәрселермен қатар, Валдман «Жаңа келісімді» қатты сынға алды, оны коммунистерге тым ыңғайлы деп санайды және белгілі бір авторитарлық бейімділіктерді көрсетті, бұл ескі оңшылдардың пікірін біршама қайталады. Ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталған кәсіподақтардың мемлекеттік аппаратқа енуіне ерекше алаңдады. «Еңбек заңгері» Юджин Виктор Дебстің қайтысынан кейінгі жылдардағы Социалистік партия тарихы үшін маңызды біріншілік дереккөз болып табылады. Оның кітабында қауіпті прокоммунистер деп айыптаған Рейнхольд Нибур және Эндрю Бимиллер сияқты тұлғалар кейіннен соғыстан кейінгі жылдардағы антикоммунистік либералдардың тіректеріне айналды. Валдман соғыстан кейін көбінесе саяси іс-әрекеттен шеттенді, бірақ бұл көзқарас коммунизмге қарсы болған солшылдардан оңшылдарға ауысқан Мори Рискинд және Ральф де Толедано сияқты жас «Ескі гвардия» қолдаушыларына айқын әсер етті. TIME (вероятно, Уиттакер Чемберс) кітапты шолып, былай деді: Валдманның кейінгі жылдардағы тәжірибесі – АҚШ-тың әлеуметтік санасының дамып, ересек болуының бір бөлігі. «Еңбек заңгері», Валдманның өмірбаяны, эзотерикалық жиынтық. Ең бастысы, ол – ескі социалисттің коммунизмге қарсы тұрақты, отты ескертуі, демократиялық идеалды жойғыш күш ретінде. Валдман АҚШ-та коммунизмнің күші қазір Ц.И.О.-ның Саяси әрекет комитетінде (TIME, 24 шілде, 1944 ж.) жаңа деңгейге жетіп отыр деп санайды, ол «коммунистер, белсенді социалистер және олармен ынтымақтасуға дайын басқалардың саяси қызметіне арналған жиынтық алаң». Ол анық тұжырымдайды: «Егер «Жаңа келісім» бүгін қолдау көрсетіп отырған солшыл тоталитаризмнің тұқымын тазартпаса, ол американдық коммунизмге немесе, одан да ықтимал, американдық фашизмнің өрнегіне әкелуі мүмкін». Валдман 1975 жылы «Жақсы күрес» атты екінші мемуарын жариялады.

Кітаптар мен кітапшалар

Азық-түлік және халық: Нью-Йорк заң шығарушы жиналысындағы жоғары тұрмыстық құнның мәселесі. Нью-Йорк: Рэнд әлеуметтік ғылымдар мектебі, 1918. Үлкен құлдырау: Бағаның өсуі немесе мемлекеттік меншік. Нью-Йорк: Бони және Ливеррайт, 1919. Луис Вальдман, Олбани: Үкіметтік дағдарыс: 1920 жылы Нью-Йорк штаты заң шығарушы жиналысынан бес социалистік Ассамблея депутатының саяси қарсыластары тарапынан уақытша шеттетілуі, сотталуы және қуылғандығының тарихы. Сеймур Стетманның кіріспесі. Нью-Йорк: Бони және Ливеррайт, 1920. Кәсіподақтарды корпорация ретінде тіркеу керек пе? Заң бойынша кәсіподақтардың жауапкершілігі. Вашингтон, округ Колумбия: АҚШ Социал-демократиялық федерациясы, жыл көрсетілмеген [шамамен 1937]. Жақсы күрес: Әлеуметтік прогресс іздестірілімі. Филадельфия: Дорранс, 1975.

Мақалалар

"1932 жылғы социалистік науқан және американдық саяси арена", "Американдық социалистік тоқсандық", 1-том, 4-сан (1932 жылғы күз), 10–21 беттер.