Кіріспе
Нитромотор – бұл, әдетте, метанолмен араластырылған нитрометанның белгілі бір мөлшерін (әдетте 10%-дан 40%-ға дейін) қамтитын отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыш. Нитрометан – өте жанғыш зат, ол көбінесе тек арнайы жасалған қозғалтқыштарда қолданылады, мысалы, Top Fuel жүгіру жарыстарында және радиобасқару, басқару сызығы және еркін ұшу модельдеріндегі кішкентай ішкі жану қозғалтқыштарында. "Нитро" термині соңғы онжылдықта осы қозғалтқыштарды сипаттау үшін пайда болды және оның бастауы модельдік автомобиль нарығындағы жарнамалық әрекеттерге байланысты. Осы термин пайда болғанға дейін, шамамен елу жыл бойы қозғалтқыштар алғаш жасалғаннан бастап, олар "жарық қозғалтқыштар" деп аталды, бірақ "нитро" термині жарнамалық мәтіндерде күшті әсер етеді. Бұл қозғалтқыштар негізінен метанолмен жұмыс істейді, бірақ отынға жиі нитрометан қосылады, ол өнімділікті арттырады. Қозғалтқыштың тұтандыру жүйесі жарық тығынынан тұрады – содан "жарық" қозғалтқышы деген ескі атау пайда болды. Жарық тығыны платинадан жасалған, құрамында сым қорытпасы бар, әдетте платина-иридий қорытпасы. Жарық тығыны электр тогымен қыздырылады, содан кейін қуатты ажыратып, қалдық жылу мен платина қорытпасының метанолмен катализдік әрекеті отын қоспасын тұтандырады.
Жұмыс циклі
Модельдердегі нитромоторлар 50 000 айналымнан асып кетуі мүмкін. Спорттық модельдегі ұшақ қозғалтқыштары үшін қалыпты жұмыс айналымдары 10 000–14 000 RPM құрайды. Радиобасқарылатын (RC) қайықтар мен арналы желдеткіш ұшақтарының қозғалтқыштары үшін әдеттегі диапазон 20 000–25 000, ал автомобильдер үшін RPM 25 000–37 000 аралығында болады. Мұндай қозғалыс кезінде көп мөлшерде үйкеліс салдарынан жылу пайда болады, сондықтан осы қозғалтқыштарда қолданылатын отынның құрамында нитрометан мен метанолдың пайыздық көрсеткіштеріне, қозғалтқыштың түріне және қолданылуына байланысты 12-ден 20%-ға дейін май болуы керек. Бүгінде RC автомобильдеріндегі қозғалтқыштардың көпшілігі екі тактілі болып табылады, яғни қозғалтқыш циклын аяқтау үшін поршеньнің екі тақырыбы (бір айналыс) қажет. Бірінші тақырыпта поршень жоғары көтерілгенде, отын мен ауа қоспасы карбюратордан картерге сорылады. Поршень төмен түскенде, жаңа отын-ауа қоспасы индукциялық портына, содан кейін жану камерасына өтеді. Поршень жоғары көтерілгенде қоспа қысылады, бұл отын-ауа қоспасының тұтануына әкеліп, поршеньді төмен түсіретін қысыммен ыстық газды жасайды. Поршень төмен түскенде, пайдаланылған газдар жану камерасынан шығып, цикл отын қоспасы тағы да индукциялық портына итеріліп қайта басталады.
Жалынды
Қозғалған кезде, қыздыру шамы электр тогы арқылы алдын ала қыздырылады. Қыздыру шамын ұшқын шығару шамымен шатастыруға болмайды – қыздыру шамында ұшқын жоқ. Қыздырылған платина элементіндегі метанол буының катализі, кернеуді алып тастағаннан кейін де оны қызыл ыстық күйде ұстайды, бұл отынды тұтандырады және қозғалтқышты жұмыс істетеді. Бензин қозғалтқышындағы ұшқын шығару шамы сияқты, поршень жоғары көтерілген сайын, ұшқын шығару шамы отын-ауа қоспасын тұтандыру үшін үнемі қолданылады, ал отынды тек қысыммен тұтандыру мүмкін емес. Отынды тұтандыратын – бұл тығыздағыштың температурасы, ол бұрынғы тұтандырудан және жаңа қысылған қоспамен катализден әлі де қызыл ыстық күйде болады.
Карбюратор
Нитромоторлар әдетте отын мен ауаны араластыру үшін карбюраторды қолданады, бірақ кейбір қолданыстарда, егер дроссельдеу қажет болмаса, олар жай ғана спрейлі және инелі клапанмен жабдықталған вентуриді пайдаланады. Карбюратор сырғымалы немесе роторлы болуы мүмкін. Роторлы карбюраторда, серво арқылы қол бұрылғанда сырғы ашылады. Сырғымалы карбюраторда сырғы сервомен қолды сыртқа жылғау арқылы ашылады. Екеуі де қозғалтқышты тоқтағанда, қозғалтқыштың жұмыс істеуі үшін өте аз мөлшерде отын алуға мүмкіндік беретін бос жүріс бұрандасымен сәл ашық ұсталады. Карбюраторлар әдетте қоспаны реттеу үшін екі инеге ие. Жоғары жылдамдықты ине карбюраторға орташа және жоғары айналымдарда қанша отын түсуіне рұқсат беретінін реттейді, ал төмен жылдамдықты ине төменгі және орташа айналымдарда қанша отын түсуіне рұқсат беретінін анықтайды. Егер екі инені де сағат тілі бойынша бұрса, отын қоспасы жұқарады. "Lean" (азайтқыш) – отын/ауа қоспасындағы отын мөлшерін сипаттайды. Бұл қозғалтқыштың жылдам жұмыс істеуіне және өнімділігін арттыруы мүмкін, бірақ тым азайтқыш болса, қозғалтқыш қызып, майлаудың жеткіліксіздігінен ерте тозып шығуы мүмкін. Егер инелердің бірін сағат тіліне қарсы бұрса, отын қоспасы байиды (бірақ егер төмен жылдамдықты ине ауа клапаны болса, онда бұл керісінше болады). "Rich" (байытқыш) – "lean" (азайтқыш) терминіне қарсы, яғни қозғалтқышқа көбірек отын (отын қоспасы) түседі. Егер қозғалтқыш тым байытқыш болса, нашар жұмыс істейді және жанылмаған отын қағыстан шығып кетуі мүмкін. Қозғалтқыш өте баяу жұмыс істейді, қуаты жоқ сияқты болады және отынмен толып кетуінен өшіп қалуы мүмкін. Дегенмен, тым байытқыш болу, тым азайтқыш болудан жақсы, себебі тым байытқыш болу дегеніміз, қозғалтқышқа майдың көп түсуі, бұл жақсы, бірақ өнімділік азайтқыш қозғалтқышқа қарағанда жақсы болмауы мүмкін. Тым азайтқыш қоспа қозғалтқышты қысқа мерзім ішінде зақымдауы мүмкін, өйткені ол жобалық температурадан жоғары жұмыс істейді. Дұрыс реттелген қозғалтқыш өте ұзақ қызмет етеді және өмірі бойы жақсы өнімділік көрсетеді.
Вариациялар
Р/С қозғалтқыштарының әр түрлі түрлері бар. Оларға жолға арналған, жолдан тыс, ұшақтарға, кемелерге және монстр жүк көліктеріне арналған қозғалтқыштар жатады.
Жол және жолдан тыс
Жолдық қозғалтқыштар орташадан жоғары айналымдарда толық қуатына жету үшін жасалған. Бұл қозғалтқыштар жолдан тыс көліктерде де қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе жол жүрісі седандары үшін арналған, онда өте жоғары айналымдар мен жылдамдық қажет. Жолдық қозғалтқыштарға қарағанда, жолдан тыс қозғалтқыштардың қуат қисығы азайып, тегіс өзгереді. Жолдан тыс қозғалтқыштардың қуат диапазоны айналымдардың көп бөлігін қамтиды. Жолдан тыс қозғалтқыштар жолдық қозғалтқыштар сияқты жоғары айналмайды, бірақ оларда көлікті таңғажайып жылдамдыққа жетелеуге жететін күш көбірек. Жолдан тыс қозғалтқыштар көбінесе 1/8 масштабты баггилерде қолданылады, онда жоғары жылдамдық пен күшті үдеудің маңызы аз.
Үлкен жүк көлігі
Монстр жүк машиналарының қозғалтқыштары, әдетте, қарапайым жол және жолдан тыс қозғалтқыштарға қарағанда әлдеқайда үлкен болады. Егер жолдан тыс қозғалтқыштың көлемі 0,21 куб дюйм (ci) болса, монстр жүк машинасының қозғалтқышы 0,46 ci-ға жете алады. Монстр жүк машиналарының қозғалтқыштары өте көп крутящий моментін (айналу моментін) және жылдамдығын төмен және орташа айналымдарда шығарады. Олар көбінесе үлкен және ауыр жүк көліктерінде қолданылады, мұнда көліктен жақсы өнімділік алу үшін осындай қуат қажет.
Ұшақ
Ұшақ қозғалтқыштары жоғары айналымдарды ұстап тұруға арналған. Барлық басқа нитро қозғалтқыштар мен ұшақ қозғалтқыштары арасындағы ең басты айырмашылық – айналымдарды тұрақты ұстау қабілеті. Басқа нитро қозғалтқыштар толық бак жанармаймен толық қуатпен жұмыс істегенде тез бұзылып жатады.
Теңізші
Теңіз қозғалтқыштары басқа нитро қозғалтқыштардан өзгеше, ауа емес, сумен салқындатылады.
Жүгіру жарыстары
Толық ауқымды дрэг-рейсинг индустриясының қатысушылары нитрометанның әлдеқайда жоғары концентрациясын қолданады: олар ережелермен 90%-ға дейін шектеледі (кем дегенде NHRA, басқарушы негізгі орган). Тарихи тұрғыдан алғанда, жарысшылар көбінесе үлкен жарылыстарға себеп болатын, одан да жоғары пайызды қолданған. Қазіргі заманғы қозғалтқыштардың шамамен 8000 ат күшіне жететіні есептеледі. Автомобильдер 0-ден 100 миль/сағат жылдамдыққа 0,8 секундта, ал 0-ден 335 миль/сағат жылдамдыққа 4,5 секундта жеғалауға қабілді.