Кіріспе

Дамасктеу – әртүрлі металдарды біріне бірі ендіру өнері, әдетте алтын немесе күміс қараңғы тотыққан болат фонға ниеллоға ұқсас күрделі өрнектер жасау үшін қолданылады. Ағылшын тіліндегі атау дамаск жібегінің бай мата өрнектерімен ұқсас болғандықтан пайда болған. Бұл термин интегралдық тізбектерде орнатылған мыс байланыстарын сипаттау үшін де қолданылады. Аты айтқандай, дамасктеу Сирияның Дамаск қаласынан және осы қолөнерді жасап, экспорттаған ежелгі шеберлерден бастау алады.

Өмірбаян

Бұл техника атыс қаруларында да қолданылады, бірақ Жапонияда оның тарихы тереңде жатыр. Жапон тілінде «зуган» (象嵌) деп аталады, және нақты үлгілерді сипаттау үшін арнайы терминдер жиынтығы қалыптасқан. Алайда, «шиппу зуган» эмальдеу техникасы болып табылады, оны көптеген батыс елдері шампельвеге жақын деп санайды. Дамаскиленген инкрустациялы әшекей бұйымдары, әсіресе жапондықтар, көбінесе шакудо деп аталады, себебі осы қорытпа қара фон ретінде қолданылады. Ниелло техникасы да ежелгі Грецияда кеңінен таралған. Эгей теңізіндегі дамаскилеудің ең ерте мысалы Микен қабірлеріндегі қазбалардан табылды, ол соңғы Орта қола дәуірі/Орта Элладалық IIIB кезеңіне (қанжар №304) жатады. Бұл техниканың бастауы Таяу Шығыста, ал Эгей өңіріндегі стиль мен талғамға бейімделіп дамыды. Дамаскилеуде бай тарихы бар және осы техника әлі де қолданылып келе жатқан қалалар: Малайзия, Индонезия, Испанияның Толедо қаласы, Баск еліндегі Эйбар, Жапонияның Киото қаласы және Сирияның Дамаск қаласы.

Эйбар, Испания

Зулоага отбасылық шеберханасы Эйбарда 19 ғасырдан бастап Испания Азамат соғысына дейін испан дәмәскелеуінің орталығы болды. Еусебио Зулоага қару жасаушы және Испан Корольдік қару-жарақ қоймасының директоры болған. Ол осы процесте дәмәскелеу техникасын меңгеріп, жетілдіріп, екі жүзден астам суретшіні тәрбиеледі. Оның туындылары көптеген ұлттық және халықаралық көрмелерде көрсетіліп, көптеген алтын және күміс медальдарға ие болды, сондай-ақ сыншылардан жоғары баға алды. Британдық-ирандық ғалым және коллекционер Насер Д. Халили осы кезеңдегі испан дәмәскелеу металл бұйымдарының жүзден астам данасын жинап, жариялап, көрмеге қойды, осылайша Испан дәмәскелеу металл бұйымдарының Халили коллекциясын құрды.

Толедо, Испания

Толедо ұзақ жылдар бойы Еуропаның маңызды орталығы болып келді, бірақ қазіргі заманғы өндірістің көп бөлігі машинамен жасалады, кейде болаттың орнына қалайыдан дайындалады. Дегенмен, бұл өнер Парсы, Жапония және Қытайда дамыған. Осы көшірмелердің кейбіреуі "өте шебер жасалған, тіпті білгір толедолықтар да оларды нақты көшірме деп анықтау қиын екенін мойындайды". Дамаск өнері жылдар бойында өзгеріске ұшырамаған дәстүрлі үлгілерін сақтап келді, бірақ жаңашыл әшекейлер жасайтын бірнеше суретшілер де бар. Осы себептерге байланысты осы техника Испанияда ең көп таралған.

Фудзи, Жапония

Дамаск өнерінің ең маңызды шеберлерінің бірі – Киото қаласынан шыққан Фудзи Ёситоё. Ол 1868 жылы дүниеге келген және дамаскин өнерінде жаңа техникаларды ойлап тапқан. Оның эскиздерін Токио Көркемсурет мектебінің суретшісі Бисей Унно салған. Фудзи шамамен 1925 жылдан 20 ғасырдың ортасына дейін «Фудзи Дамаск» компаниясын басқарды. Осы сияқты көптеген көрмелерде Фудзи өзінің жұмыстары үшін бірінші дәрежелі медальдармен марапатталды, ал оның туындыларын Императорлық сарай сатып алды. Фудзидің жұмыстары өте мұқият жасалған және, мысалы, Комайдың жұмыстарына ұқсас болғанымен, олар Зоган емес, гравировка (эфирлеу) техникасында орындалған. Фудзидің компаниясы «Фудзи Дамаск» немесе «Фудзи Зоган» деп аталғандықтан, оның Зоган техникасында жасаған туындылары болуы мүмкін, бірақ бүгінгі күнге дейін олардың ешқайсысы табылған жоқ.