Кіріспе

Америкалық шотланд сериялық кісі өлтіруші (1927–1958)
Шри-Ланкалық крикет төрешісі

Питер Томас Энтони Мануэль (13 наурыз 1927 – 11 шілде 1958) – америкалық шотланд сериялық кісі өлтіруші, ол 1956 жылдан 1958 жылдың қаңтарында тұтқындалғанға дейін Ланаркшир және Оңтүстік Шотландияда жеті адамды өлтіргені үшін сотталды, және тағы екі адамды өлтірген деген күдік бар. Тұтқындалғанға дейін бұқаралық ақпарат құралдары белгісіз кісі өлтірушіні "Биркеншоу құбыжығы" деп атады. Мануэль Глазгодағы Барлинни түрмесінде дарға асылды; ол Барлинни дарға асылу платформасында өлген соңғы тұтқынның бірі болды.

Ерте өмір

Питер Мануэль шотландтық ата-анадан Нью-Йоркте дүниеге келді; отбасы 1932 жылы Шотландияға көшіп келуден бұрын Мичиган штатының Детройт қаласына көшіп барды, бұл жолы Ланаркширдің Биркеншоу қаласында. Балалық шағында Мануэлді қорқытып жүрді. Он жасында жергілікті полиция оны ұры ретінде таныды. 16 жасында ол бірнеше рет жыныстық зорлық-зомбылық жасаған, соның салдарынан ол Питерхед түрмесінде тоғыз жыл қамауға алынды. 1955 жылы ол Ердри шериф сотында зорлау туралы айып бойынша өз қорғанысын сәтті жүргізді.

Өлтірулер

Мануэл 1958 жылы жеті адамды өлтіргені үшін сотталды. Оған қарсы бір іс соттан шығарылды, ал Англияда жасалған тағы бір қылмыс оған қатысты деп есептелді. Энн Кнейлендс (17): 1956 жылғы 2 қаңтарда Мануэл Кнейлендсті Кальдервуд аймағындағы (қазір алынып тасталған) Шығыс Килбрайд гольф алаңында қуалай зорлап, темір бұйыммен өлтірді. Полиция оны кісі өлтіру туралы сұраққа алып, екі жылдан кейін өлімін мойындады, бірақ әкесі оған алиби берген соң тұтқындалудан құтылды. 1958 жылы ол осы кісі өлтірумен айыпталды, бірақ жеткіліксіз дәлелдерге байланысты іс тоқтатылды. Марион Уотт (45), Вивьен Уотт (16) және Маргарет Браун (41): Мануэл 1956 жылғы 17 қыркүйекте Ланаркширдегі Бёрнсайд қаласындағы үйлерінде Марионды, оның қызы Вивьенді және қарындасы Маргаретті атып өлтірді. Қылмыстар кезінде Мануэл жақын маңдағы шахтада қарақшылық жасағаны үшін күдікпен босатылған еді, ал Уотттардың іздеуіне жауапты офицерлер оны күдікті санады. Бірақ бір кезде басты күдікті Марионның күйеуі Уильям болды, ол Ардришайгте балық аулау демалысында болды, бірақ түнде шамамен 90 мильдей жүріп, өз үйіне қарақшылық жасап, отбасын өлтіріп, кері оралған деген күдік туды. Ренфрю паромдағы паромшы оны түнде паромда көргенін айтты (бірақ бұл ең тікелей жол болмаса да), ал бір жүргізуші оны Лох-Ломонд жағасында көріп өткенін мәлімдеді. Екі куәгер де оны полиция шегінен таныды. Уильям Уотт тұтқындалып, Барлинни түрмесінде ұсталды, екі айдан кейін полиция оған қарсы істі дәлелдей алмайтынын түсінген соң босатылды, ал паромшы оның қандай көлікпен жүргеніне шатасты. Полиция Ватт отбасын өлтіруге итермелеген ешқандай маңызды себеп таба алмады, бірақ оның некеде бірнеше қарым-қатынасы болғаны анықталды. Полиция қызметкерлері Уатт тұрған қонақ үйдің жанындағы Кринан каналын іздестіріп, қылмыс құралын және қанды киімдерді іздеді, бірақ қару оңтүстікке қарай басқа су бөлігінде табылған еді. Ватттың көлігіндегі жанармай деңгейі оның түнгі сапары кезінде төмендемегені анықталды, сондықтан полиция оның жанармай құюын тексеру үшін маршрут бойындағы жанармай станцияларын сұрады. Олар оның жасырын жанармай қоры болуы мүмкін деп болжап, оны іздеді. Уильям Уотт бірнеше шақырым қашықтықтағы Смарттар отбасының қазасына дейін басты күдікті болып қала берді, полиция қастандыққа қатысы жоқ сериялық кісі өлтіруші бар екенін түсінгенше. Мануэлдің сотында қорғаушылар Уатт осы кісі өлтіруді жасады деп мәлімдеді. Сот жүйесі Ватт ісінде әділетсіздікке жақын болды. Егер ол айыпты деп танылса, Ватт асылып қалар еді. Бұл екі куәгердің айтқандарын қазір де түсіндіру қиын. Бірақ бір мүмкін түсіндірме - паромшы фантазист болған, ол Уаттың суретін газеттерде көрген, бірақ олай емес деп мәлімдеді. Екінші куәгер Ватты анық көре алмағанын, бірақ оны темекі ұстаған тәсілінен танығанын мойындады. Сидней Данн (36): Мануэл 1957 жылғы 8 желтоқсанда Ньюкаслдан жұмыс іздеп жүргенде Ньюкаслдан такси жүргізушісі Сидней Даннды атып өлтірген деп есептеледі. Даннның денесі жақын арада Дарем графтығының даласынан табылды, ол кезде Мануэл Ланаркширге оралған еді. Бұл қылмыс басқа заңдылықта болғандықтан, Мануэлге ешқашан сотталған жоқ, бірақ ол асылғаннан кейін 17 күн өткен соң, сот төрешісінің қазылар алқасы Мануэл Даннды өлтіргенін, Даннның таксиінен табылған түйме оның жакеттерінің біріне сәйкес келгенін айтты. Бұл үкім көптеген есептерде қабылданды, бірақ кейбір күмәндер айтылды. Бірнеше мәлімет бойынша, қылмыскер жергілікті адам болуы мүмкін, немесе ол жақында Ньюкасл станциясына келген ирландтық қайық пойызынан түскен болуы мүмкін. Қылмыскермен сөйлескен екі куәгер Мануэльді жеке басын анықтау парадында таңдады, бірақ бұл сәйкестендірулер әрқашан шешуші бола бермейді (жоғарыда Уатт ісіне қараңыз). Бірде куәгерлер өлтіруші жергілікті акцентті қолданған десе, кейін оны Ирландияның қайықтағы пойызынан түсірген деп ойлағанда, ол ирландтық, ал Мануэл шотландтық акцентті қолданған. Мануэл бұл кісі өлтіруден екі күн бұрын Ньюкасл қаласында жұмыс сұхбатына қатысқан, бірақ оның осы аймақта жүргені анық емес; ол Шотландияға үйіне кеткен болуы мүмкін. Изабел Кук (17): Кук 1957 жылғы 28 желтоқсанда Уддингстон грамматикалық мектебінде биге бару үшін Вернон тауындағы үйінен кеткеннен кейін жоғалып кетті. Мануэл оны қуалай зорлап, құшақтап, жақын маңдағы далаға көміп тастады. Кейіннен ол полиция қызметкерлеріне оның денесін жерлеген жерді көрсетті. Даннның кісі өлтіруінен жиырма күн бұрын болғандай, Кук жоғалуы бастапқыда Мануэлмен байланыстырылмады. Питер (45), Дорис (42) және Майкл Смарт (10): Мануэл 1958 жылғы 1 қаңтардың таңғы сағаттарында Уддингстон қаласындағы үйлерінде Смарттарды атып өлтірді. Кісі өлтіруден кейін Мануэл олардың үйінде дерлік бір апта болды, олардың Хогманай тамағынан қалғандарын жеп, тіпті отбасының мысығын тамақтандырды. Содан кейін ол Питер Смарт сақтаған жаңа банкноттарды ұрлап, отбасылық көлікті алып, жақын жерге тастап кетті. Мануэл осы көлікте Изабел Кук жоғалуын тергеп жатқан полиция офицеріне лифт берді, тіпті полиция дұрыс жерде іздемейтінін айтты.

Тұтқындау

Мануэлді жақсы білетін көптеген полиция қызметкерлері оның осы кісі өлтірулерді жасады деп күдіктенсе де, Смарттардың үйін тінткеннен кейін ғана оның кінәсін дәлелдей алды. Олар Смарттардың өлтірілгенге дейінгі сағаттарындағы қозғалыстарын қайта қарады, сол кезде Питер Смарттың Жаңа жыл қарсаңында банктен алған жеті 5 фунттық банкнотасы оның үйінен жоғалып кеткені анықталды. Мануэл сол банкноталарды Глазгоның шығыс бөлігіндегі бірнеше пабтарда сусындауға жұмсады. Полиция оның әкесі ұсталғаннан кейін Питер Мануэл сегіз кісі өлтіргенін мойындады (бірақ Данн емес) және тек құрылысшы ғана білуі мүмкін айыптаушы ақпаратты ұсынды. Кісі өлтірулердің эпидемиясы туралы үрей тарағанда, Ланаркшир полициясына Глазго полициясының детективтері мен офицерлері қосылды. 1958 жылдың 14 қаңтарында полиция Мануэлдің Біркеншоудағы үйіне келді, оны Смарттар отбасын өлтіргені және сол жылдың 4 қаңтарында МакМанн отбасының Уддингстон үйіне заңсыз кіргені үшін ресми түрде айыптап, тұтқындау ордерін табыс етті. Полиция келген кезде Мануэл ұйықтаған еді; Эндрю Стюарт есімді офицер оның (Мануэлдің) әкесіне тұтқындау ордерін оқығанда, Мануэл ауыздықтауға көшті. Оны Беллшиль полиция бөліміне қосымша сұраққа алуға апаратындарын естігенде, Мануэл: "Әлі ештеңе таппадыңыз. Мені алып кете алмайсыз!" деді. Бірден кейін ол өз еркімен полиция офицерлерімен бірге үйінен шықты. Сол күні сағат 23:10-да Мануэл Смарттар отбасын өлтіргені және МакМанн үйіне заңсыз кіргені үшін ресми түрде айыпталды.

Сот және өлім жазасы

Мануэль бұл кісі өлтірулер ісі бойынша Глазго жоғары сотында сенсация тудырған сот процесінде сотталды. Көптеген адамды таңқалдырған қадамында ол адвокаттарын қызметтен босатып, өзінің қорғауын өзі жүргізді. Бір сәтте Уильям Уатт куәгер ретінде шақырылды. Жол апатiнде жақында жарақат алған ол таспада келді. Төраға лорд Кэмерон Мануэльдің өзін "өте керемет шеберлікпен" қорғағанын мойындағанымен, кісі өлтіруші қазылар алқасын өзінің кінәсіздігіне көндіре алмады және оған тағылған барлық айыптар бойынша кінәлі деп танылды, бірақ дәлелдер жетіспеуіне байланысты тоқтатылған Энн Кнейлендсті өлтіруден басқа. Смарттарды өлтіру ісі бойынша оның қорғанысында өте күмәнді талаптар болды, мысалы, Питер Смарт өзінің отбасын, содан кейін өзін-өзі өлтірген, ал Питер Смарт оның досы болып, оған Смарт үйінің кілттерін берген. 1958 жылдың 11 шілдесінде Мануэль Гарри Алленнің қолымен Барлинни түрмесінде дарға асылды. Оның соңғы сөздері: "Радионы бiраз көбiрек ашыңдар, мен тыныштықпен кетемін" деген. Сотталу және жаза тағайындалған кездегі кейбір газеттер Мануэльдің 1950 жылдардағы бірнеше ашылмаған кісі өлтірулерге жауапты екенін жариялады. Алайда, мұны растайтын дәлелдер өте нашар, ал кейбір жағдайларда ол сол кезде түрмеде отырған. Мануэль Шотландияда өлім жазасына кесілген үшінші қылмыскер болды. Энтони Миллер 1960 жылдың желтоқсанында Мануэльден кейін Барлинни дарға асылды, ал Генри Джон Бернетт 1963 жылдың тамызында Абердиннің Крейгинч түрмесінде дарға асылды. 2009 жылы BBC бағдарламасы "Психопаттың санасы ішінде" биліктің Мануэльдің дарға асылуын қамтамасыз ету үшін сөз байласып әрекет еткенін айтты. Мануэль Гласго қалалық қылмыстық тергеу бөлімі істі өз қолына алғаннан кейін сегіз күн өткен соң ғана тұтқындалды, бұл ұлттық полиция күшін құруға шақыруға әкелді. 2013 жылы біртұтас Шотландия полиция күші құрылды.

Көркем шығармаларда

Джеймс Г. Нанн Netflix және UKTV-дегі Murder Maps сериалының 4-ші маусымында Мануэл рөлін ойнады. Брайан Кокс «Адам аулаушы» фильміндегі Ханнибал Лектер бейнесін Мануэлге сүйеніп жасады. Крейг Расселдің «Өлі адамдар мен сынған жүректер» романында Питер Мануэль «Шериф Пит» деп аталған екінші дәрежелі кейіпкер ретінде пайда болады. 2016 жылы ITV телеарнасы осы оқиғаға негізделген «In Plain Sight» атты үш бөлімді драманы тапсырыс берді. Мануэл рөлін Мартин Компстон, ал детектив Уильям Мунси рөлін Дуглас Хеншалл («Шетланд») ойнады. Денис Мина өзінің 2017 жылғы «The Long Drop» романының негізіне Мануэлді алды. Питер Мануэль – Корольдік мильде орналасқан, қазір жабылып қалған Эдинбург балауыз музейінің «Үрейлі бөлмесі» бөліміндегі жалғыз заманауи тұлға.