Кіріспе

Молдова Республикасындағы Каляраши ауданы – Молдованың орталық бөлігінде орналасқан аудан (район), әкімшілік орталығы Каляраши қаласы. 2011 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны 78 800 адамды құрады.

Тарих

Аудан аумағында палеолит дәуірінен бері, 50–40 мың жыл бұрын адамдар қоныстанған. Ауданның ең ерте жазбада белгіленген елді мекендері: Хородиште, Питушка және Садова, олар 1420 жылы расталған. Бұл аймақ Молдова княздығының (1359–1812) құрамында болған кезде, қазіргі Каляраси территориясы Орхей-Лăпушна округіне қарасты. Орхей-Лăпушна округі екі жеке округке бөлінгеннен кейін, бірнеше елді мекен Орхей округіне, ал қалғаны Лăпушна округіне өтті. 16-18 ғасырларда аудан экономикалық (сауда, шарап өндірісі), мәдени (Фрумоаса, Хърбовац және Рăциул монастырьларын салу) жағынан дамып, халқы көбейді. Бухарест шартынан кейін Бассарабия Ресей империясының басып алуына түсті, сол кезде жергілікті халықтың қарқынды орыстандырылуы жүрді. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бассарабия анасы – Румыниямен бірікті, бірақ бұл аз ғана уақытқа соқты (1918–1940, 1941–1944). 1940 жылы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін Прут және Днестр арасындағы аумақ қайтадан оккупацияланды, бұл жолы КСРО-мен. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, Унгени округінің (1991–2003) бір бөлігі болды, ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бірлігіне айналды.

География

Калараси ауданы Молдованың орталық бөлігінде орналасқан. Солтүстікте Теленешти ауданы, шығыста Орхей ауданы, оңтүстікте Стрешен ауданы, оңтүстік-батыста Ниспорени ауданы және батыста Унгень аудандарымен шекаралас. Ауданның жер бедері өте тіктеп, әртүрлі еңістікке ие беткейлермен кесіліп өтеді, бұл Орталық Молдавия платосын қалыптастырады және Кодри аймағында орналасқан. Аңғарларда қара топырақ, ал платода қоңыр топырақ кездеседі. Ауданның ең жоғары нүктесі 400 метрді құрайды, бұл көрсеткіш ауданның оңтүстік-батыс бөлігінде тіркелген.

Климат

Климаты қоңыржай континенттік. Ауаның орташа температурасы қаңтарда – және шілдеде. Жылдық жауын-шашын мөлшері 550–650 мм. Желдің орташа жылдамдығы 4–6 м/с.

Фауна

Осы аймаққа тән жануарлар дүниесіне мыналар жатады: түлкі, жабайы мысық, күзен, қоян, үйрек, елік, жабайы шошқа, қасқыр, қызыл елік және тағы да басқалары. Ал құстар әлемінен қарақұс, көгершін, жаңқа, қарға, бүркіт, тоқылдақ және басқаларын атауға болады.

Флора

Ормандар аудан аумағының 30,7%-ын құрайды, басым түрлері: шотан, емен, күл, қайың, емен, қайрағы, липа және т.б. Орман белдеулерінде: шотан, долана, жұпар, жапырақ кеспе, және басқалары кездеседі.

Плайул Фагуи

"Плайул Фагулы" мемлекеттік табиғи қорығы 1992 жылдың 12 наурызында Кодридегі ең көрнекті және өкілді орман экожүйелерінің бірін сақтау, жаңарту, қоршаған ортаны қалпына келтіру және зерттеу мақсатында құрылды. Қорықтың жалпы ауданы 5642 гектарды құрайды, оның 4639 гектары (82,2%) орманмен жабылған. Аумақтық-әкімшілік құрамына 5387 гектар табиғи ағаштар кіреді, оның ішінде бук тоғайлары 272 гектар (4,8%), емен 1163 гектар (20,6%), жалпақ жапырақты емен 1039 гектар (18,4%), липа 170 гектар (3,1%), басқа түрлер 169 гектар (3,0%) құрайды. Флорасы 909 түрді қамтиды, оның ішінде 645 түрі тамырлы өсімдіктер, 151 түрі саңырауқұлақтар, 48 түрі лишайниктер, 65 түрі мүктер. Фаунасы: Димитрие Кантемирдің айтуынша, осы жерде бұғылар, аюлар, сусарлар, мысықтар, қасқырлар, жабайы шошқалар мекендейді. Егістік жерлерді кеңейту орманды алқаптардың азаюына, өсімдіктер мен жануарлардың санын кемітуге елеулі үлес қосты. Бақылаусыз аң аулау салдарынан аю, бұғы, қасқыр, қарақұстың және т.б. жоғалуына әкелді.

Өзендер

Аудан Днестр өзенінің алабында орналасқан, аудан арқылы өтетін салалар: Бик, Ишел және Кула. Көбінесе көлдер табиғи шығу тегінде, бірақ балыққа толы.

Шарап өндіру

Бұл Каляраси ауданы қызыл шарап, ақ шарап және коньяк өндірісімен мәшһүр. Молдова КСРО құрамында болған кезде, оның шараптары кеңестік елдердің бәріне белгілі болды.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 78 800 адамды құрады, оның ішінде 20,7%-ы қалалық, ал 79,3%-ы ауылдық тұрғындар. Туу саны (2010): 927 (1000 адамға шаққанда 11,7) Өлім саны (2010): 1175 (1000 адамға шаққанда 14,9) Өсім қарқыны (2010): 248 (1000 адамға шаққанда 3,1)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 79,8 румындар * 15,5 украиндер 3.3 орыстар 0.8 цығандар 0.3 гагауздар 0.1 болгарлар 0.1 басқалар 0.2 жарияланбаған 1.27 Ескерту: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар 98,4%
Православ христиандар 97,7%
Протестанттар 0,7%
Жеті күннің адвентистері 0,5%
Баптистер 0,2%
Басқалары 1,1%
Дінсіздер 0,5%

Экономика

Аудан бойынша барлығы 21 200 кәсіпорын тіркелген, оның ішінде жеке кәсіпорындар – 673, шаруа қожалықтары – 19 792, заңды тұлға мәртебесі бар кәсіпорындар – 800. Кіші және орта бизнес (КӨБ) барлық кәсіпорындардың шамамен 99% құрайды. Аймақта Молдовадағы ең алғашқы шарап зауыты мен коньяк фабрикасы, сондай-ақ азық-түлік өнеркәсібінің басқа да кәсіпорындары (консервіленген тағамдар, қант, сүт өнімдері) орналасқан. Тамақ өнеркәсібінде (сүт өнімдері) жоғары сапалы сүт өнімдерін шығаратын зауыт бар. Ауыл шаруашылығы жерлерінің жалпы ауданы – 25 801 гектар (34,1%), оның ішінде егістік жерлер – 13 323 гектар (16,7%), жеміс-жидек бақтары – 3138 гектар (4,1%), жүзімдіктер – 6020 гектар (8,0%), жайылымдар – 7384 гектар (9,8%), ал қалғаны – 394,7 гектар (0,5%). Басты егістер: дәнді дақылдар (бидай, сұлы), жүгері, күнбағыс, рапс және соя.

Білім

Калараси ауданында 31 балабақша, 34 мектеп, көп профильді мектеп, колледж және арнайы жардақтау мектебі жұмыс істейді. Оқушылардың жалпы саны: мектептерде – 8176 оқушы, кәсіптік білім беру орталықтарында – 269 оқушы, "Александр чел Бун" колледжінде – 553 оқушы.

Саясат

Калараси ауданы саяси қолдау тұрғысынан оңшыл және орталықшыл партияларға жатады. AEI-ге зор қолдау көрсетілуде. ПЦРМ бұл жерде көбінесе нашар нәтижелер көрсетеді, соңғы үш сайлауда үнемі төмендеп келеді. Соңғы үш сайлауда AEI-нің көрсеткіші 68,9%-ға өсті.

+ Парламент сайлауының нәтижелері
Жыл AEI PCRM
2010 68,13% 23,517 25,81% 8,910
2009 жылдың шілдесі 63,67% 21,516 32,10% 10,849
2009 жылдың сәуірі 43,33% 13,925 43,39% 13,947

Мәдениет

Аудандық деңгейде 37 үй және мәдени орталық, 42 кітапхана, 7 мұражай, үш өнер мектебі жұмыс істейді. Барлығы ауданда 103 көркемдік ұжым қызмет етеді, оның ішінде 23-і "үлгілі" деп танылған.

Денсаулық

Аудандық жұмыс істейді: 200 төсектік жалпы қоры бар Călăraşi аудандық ауруханасы, Отбасы дәрігерлері орталығы, 4 денсаулық сақтау орталығы, 27 отбасылық дәрігерлік кабинет, үш санитарлық-эпидемиологиялық кеңсе, 35 фармацевтикалық мекеме.