Кіріспе

Страшены – Молдованың орталық бөлігіндегі әкімшілік аудан. Оның әкімшілік орталығы және ірі қаласы – Страшены. 2011 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны 91 100 адамды құрады. Басқа маңызды қала – Буковац, ол Молдова астанасының солтүстігінде орналасқан. Қалған бөлігі ауылдық округтерге бөлінген.

Тарих

Ауданның қазіргі аумағы Тас дәуірінен, б.з.д. 30-20 мың жылдардан бері қоныстанған. Ең көне тарихи жазбаларда кездесетін елді мекендер – Каприана, Долна, Лозова және Ворничени, олар алғаш рет 1420 жылы тіркелген. Каприана монастыры 1429 жылы монастырь мәртебесін алды. Қазіргі Страшены ауданының аумағы орта ғасырлық Лапушна және Орхей жерлерінің бір бөлігі болды, олардың шекарасы Бик өзені бойында орналасқан. 1545 жылы жазушылар есінде Страшены ауданының орталығы еске алынған. 16-18 ғасырларда аудан экономикалық (сауда, егіншілік, орман шаруашылығы) және мәдени (монастырлар мен шіркеулер салынды) жағынан дамыды, себебі халық саны күрт өсті. 1812 жылы орыс-түрік соғысынан (1806-1812) кейін, осы кезеңде (1812-1917) Ресей империясы Бессарабияны басып алды, осының салдарынан жергілікті халықтың қарқынды орыстандырылуы орын алды. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бессарабия Румыниямен бірікті (1918-1940, 1941-1944), ал аудан Кишинев округінің құрамына кірді. 1940 жылы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін Бессарабия КСРО тарапынан басып алынды. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, Кишинев округінің (1991-2003) бір бөлігі және орталығы болды, ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бірлігіне айналды.

География

Strășeni ауданы Молдова Республикасының орталық бөлігінде орналасқан. Ілеспе аудандар: солтүстік-батыста Каляраси ауданы, солтүстік-шығыста Орхей ауданы, шығыста Криулен ауданы, оңтүстікте Кишинев муниципалитеті, Иаловени және Хынчешти аудандары, ал батыста – Ниспорени ауданы. Аудан Орталық Молдавия үстіртінде және Кодри орман аймағында жатыр. Жер бедері солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай еңіске түсетін, аңғарлар мен өзендермен тілінген төбелі. Эрозия процестері жоғары қарқындылықпен жүзеге асып жатыр. Топырақ жамылғысы негізінен қоңыр орман топырағы және сұр топырақтан тұрады.

Фауна

Орталық Еуропаға тән фауна, мысық, жабайы шошқа, елік, кірпік, жабайы мысық, қызыл бұғы, қасқыр, енотот, сарышұбар және тағы да басқалар сияқты сүтқоректілердің болуымен ерекшеленеді. Құстардан: бүркіт, қарға, лелек, ителгі, аққу және тағы да басқалары. Бұрын ормандарда қоңыр аю, лось, бұқа, зубр мекендеген, бірақ олардың саны шамадан тыс аң аурудың және орманды кесудің салдарынан азайды.

Флора

Ормандар ауданның 36,6%-ын құрайды және емен, ағылшын емені, шырша, мүйізжаңғақ, жапырақ, күл, ине және басқа да ағаштардың болуымен ерекшеленеді. Өсімдіктердің ішінде: қызылқос, қоңырау гүлі, қырыққабық және басқалары.

Өзендер

Аудан Днестр өзені бассейнінде орналасқан. Ауданды кесіп өтетін негізгі салалары – Ишел (102 км, 63 миль) және Бик (152 км, 94 миль). Көбінесе көлдер табиғи текті. Ең ірісі – Гидигичи суқоймасы.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 91 500 адамды құрады, оның ішінде 23,7% қалалық, ал 76,3% ауылдық тұрғындар. Туу көрсеткіші (2010): 1163 (1000 адамға шаққанда 12,7) Өлім көрсеткіші (2010): 1251 (1000 адамға шаққанда 13,7) Өсім қарқыны (2010): 88 (1000 адамға шаққанда 1,0)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 86,4 румындар * 11,3 орыстар 1,0 украиндер 0,7 гагауздар 0,1 болгарлар 0,1 басқалар 0,2 жарияланбаған 1,01 Ескерту: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар 98,5%
Православ христиандар 97,1%
Протестанттар 1,4%
Баптистер 0,7%
Жетінші күн адвентистері 0,3%
Пентикосталдар 0,2%
Евангелистер 0,2%
Басқалары 1,0%
Дінсіздер 0,4%
Атеистер 0,1%

Экономика

Экономиканың негізгі салалары – ауыл шаруашылығы және аудандағы өндіріс. Топырақ және климаттық жағдайлар астық дақылдары, күнбағыс, жүзім, көкөністер, жемістер және басқа да дақылдардың өсуіне жағдай жасайды. Ауданның минералды ресурстары – тас, құмтоқты тас, кесек тас және Микаути карьеріндегі құм. Стрешеніде "Moldtelecom" және "Молдова поштасы" есімді екі компания байланыс қызметтерін ұсынады. Олардың қызмет аймағында жүзім өңдеуге арналған 15 зауыт, ал Буковацта құс фабрикасы жұмыс істейді. Ауданның өнеркәсібі 17 компаниядан тұрады. Ең ірі зауыттар: "Marsrut" АҚ, "Caan" эксперименталды механикалық зауыты (ұлттық жекешелендіру бағдарламасына кіреді). Жалпы ауыл шаруашылығы жерлерінің 18 903 гектары (25,9%) егістік жерлерді, 8292 гектары (11,3%) жүзімдіктерді, 3386 гектары (4,6%) жеміс бақшаларын, 3244 гектары (4,4%) шалғындықтарды, 242 гектары (0,3%) жеміс ағаштарын және 451 гектары (0,6%) басқа алқаптарды құрайды.

Білім

Ауданда 42 білім беру мекемесі жұмыс істейді, оның ішінде: Оқушылардың жалпы саны – 10 721. Аудандағы білім беру мекемелерінде қазіргі уақытта 1040 мұғалім жұмыс істейді.

Саясат

Strășeni ауданы, Молдовадағы оңшыл партиялардың саяси және сайлау қолдауын АЕИ көрсетеді. ПЦРМ соңғы үш сайлауда үздіксіз төмендеп келеді. Соңғы үш сайлауда АЕИ-нің өсімі 73,0% құрады.

+ Парламент сайлауының нәтижелері

Жыл АЕИ PCRM
2010 67,00% 28,858 26,44% 11,389
2009 шілде 62,22% 25,589 32,86% 13,513
2009 сәуір 42,04% 16,680 44,06% 17,479

Мәдениет

Стрешениде: 72 мәдени мекеме, мәдениет үйі, 32 қоғамдық орталық, клубтар, 35 кітапхана, екі өнер мектебі, үш мұражай және танымал монастырь кешені бар. Дольна ауылында Александр Пушкин 1821 жылғы жазда тұрған Ралли отбасының сарайы орналасқан.

Денсаулық

Strășeni ауданында: 192 төсектік жалпы қоры бар аурухана, құрамында 15 отбасылық дәрігер кабинеті, 13 денсаулық сақтау орталығы, 9 медициналық пункт, сондай-ақ аудан халқына қызмет көрсететін отбасылық дәрігерлер орталығы бар. Аудандық деңгейде жұмыс істейтін: 134 дәрігер, 297 орта медициналық қызметкер, 306 медициналық және қосымша персонал.

Көлік

Барлық елді мекендер облыстық орталықтарға және астанаға жүйелі қатынайтын жолдармен байланысқан. Аудан арқылы теміржол өтеді, ол тауарларды, әсіресе Strășeni қаласы арқылы бизнес ауданы бойынша тасымалдау үшін кеңінен қолданылады. Аудан М1 тас жолымен (Кишинев – Унгень) кесіп өтеді.