Вулкандық түтікшелер: Газды жарылыстармен байланысты, жер қыртысындағы жарықтар арқылы магманың көтерілуінен пайда болады. Маар кратері мен диатрема туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Газ жарылысымен байланысты вулкандық құбыр
Volcanic pipe associated with a gaseous explosion
Диатрем, кейде маар диатрема вулканы деп те аталады, газ жарылысымен байланысты вулкандық құбыр болып табылады. Магма Жер қыртысындағы жарық арқылы көтеріліп, жер асты суының беткі қабатымен жанасқанда, қызған су буы мен жанартау газдарының күрт кеңеюі жарылыстар тізбегін тудыруы мүмкін. Нәтижесінде салыстырмалы түрде жақын орналасқан кратер (маар деп аталады) және қыртыста тау жыныстарымен толтырылған жарық (диатрем) пайда болады. Диатремалар жер бетіне шыққан жерлерде тік, кері конус тәрізді пішінге ие болады.
A diatreme, sometimes known as a maar diatreme volcano, is a volcanic pipe associated with a gaseous explosion. When magma rises up through a crack in Earth's crust and makes contact with a shallow body of groundwater, rapid expansion of heated water vapor and volcanic gases can cause a series of explosions. A relatively shallow crater (known as a maar) is left, and a rock filled fracture (the actual diatreme) in the crust. Where diatremes breach the surface they produce a steep, inverted cone shape.
Этимологиясы мен геологиясы
Бұл сөз ежелгі грек тілінен шыққан δία (dia) – 'арқылы, бойымен, үстінен' деген мағынаны білдіреді. Диатрем термині жарылғыш немесе гидростатикалық күштердің әсерінен пайда болған, сынық тау жыныстарының кез келген ойыс денесін белгілеу үшін, оның вулканизммен байланысты болғанына қарамастан, кеңінен қолданылады. Тіпті вулканология саласында да бұл терминнің қолданылуы әртүрлі болған, ал кимберлит терминологиясында оның мағынасы әлі де даулы. Қазіргі геологиялық түсінік бойынша, диатрема – бұл субстратқа еніп кіретін жалпы құрылымды сипаттайды (кейбіреулер осы үшін "құбыр" терминін қолданған, сондықтан "вулкандық құбыр" дегені де жиі кездеседі). Магмалық эффузиялар тек жер асты сулары бар жағдайларда ғана диатреманың қалыптасуына себеп болады; сондықтан көптеген магмалық интрузиялар диатремалар жасамайды, себебі олар эффузияға айналу үшін жер бетіне жетпейді, сондай-ақ эффузияға айналғанда жер асты суларының жеткілікті мөлшерімен тоғыспайды. Диатремалардың мысалдары ретінде Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Blackfoot және Cross диатремаларын атауға болады.
The word comes from Ancient Greek δία (dia ) 'through, across, over'. The term diatreme has been applied more generally to any concave body of broken rock formed by explosive or hydrostatic forces, whether or not it is related to volcanism. Even within volcanology the term has been used more generally by some than others and in kimberlite terminology continues to be contentious. A current geological understanding is that diatreme describes the overall structure cut into the substrate (some have used the term “pipe” for this hence the common term volcanic pipe). Igneous extrusions cause the formation of a diatreme only in the specific setting where groundwater exists; thus most igneous intrusions do not produce diatremes as they do not reach the surface so as to become extrusions, and further do not also intercept significant amount of groundwater when they become extrusions. Examples of diatremes include the Blackfoot diatreme and Cross diatreme in British Columbia, Canada.
Экономикалық маңызы
Диатремдер кейде экономикалық маңызы бар минералдық кен орындарының, мысалы, жоғарғы мантиядан пайда болатын кимберлит магмасының қалыптасуымен байланысты. Кимберлиттің ішке енуі нәтижесінде диатрема пайда болған жағдайда, алмастардың жер бетіне шығуы мүмкін, себебі алмастар 150-200 километр тереңдіктегі жоғарғы мантияда түзіледі. Кимберлит магмалары кейде алмастардың ксенолиттер түріндегі үлкен бөліктерін қамтиды, осылайша олардың экономикалық құндылығы артады.
Diatremes are sometimes associated with deposition of economically significant mineral deposits such as kimberlite magma, which originates in the upper mantle. When a diatreme is formed due to a kimberlite intrusion, there is a possibility that diamonds may be brought up, as diamonds are formed in the upper mantle at depths of 150 200 kilometers. Kimberlite magmas can sometimes include chunks of diamond as xenoliths, making them economically significant.