Кіріспе
Уэльстің көмір кен орындарына бай аймағы – Оңтүстік Уэльс көмір алабы (Maes glo De Cymru) – Пемброкшир, Кармартеншир, Суонси, Нейт Порт Талбот, Бридженд, Ронда Синон Таф, Мертир Тидфил, Керфилли, Бленау Гвент және Торфаен аудандары арқылы өтеді. Ол, әсіресе Оңтүстік Уэльс аңғарларында, көптеген көмір кен орындарына бай.
The South Wales Coalfield (Maes glo De Cymru) extends across Pembrokeshire, Carmarthenshire, Swansea, Neath Port Talbot, Bridgend, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tydfil, Caerphilly, Blaenau Gwent and Torfaen. It is rich in coal deposits, especially in the South Wales Valleys.
Сипаттама
Бұл аймақ толық ашық синклинориумды қамтиды, ол теңіз деңгейінен 300-600 метр биіктікке дейін көтерілген (Уэльс: Mynydd) және аймақтың көптеген терең шахталары орналасқан тік беткейлі аңғарлармен қиылысады. Көмір қабаттары (Жоғарғы карбон / Пенсильвания) төменгі бөліктерінде қалың, өңдеуге жарамды тізілімдерден, ал жоғарғы бөліктерінде әдетте жұқарақ және сирек тізілімдерден тұрады. Жергілікті құрылыста, соның ішінде ерекше қабатты үйлерді салуда кеңінен қолданылатын құмтастар (Пеннант құмтасы) да кең таралған. Көмірдің сапасы немесе "дәрежесі" әдетте шығыстан батысқа қарай артады, шығысында битумды көмір, ал батысында антрацит кездеседі, көбінесе Ниаттың солтүстігі мен батысында. Рондда аңғары, әсіресе, 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы кемелерді қоздыратын бу көмірлерімен танымал болды.
Өнеркәсіптік және көлік саласының кеңейуі
Доңның төменгі бөлігіндегі жолдар көмірді оңтүстікке, Ньюпорт доктары, Кардифф доктары және Барри доктары сияқты порттарға экспорттаудың басты жолдары болды. Алғашқы кен өндіру шаралары көбінесе адыстар арқылы жүргізілді, олар өзен жағалауларындағы көмір қабаттарына қазылған. Көмір кен ошағының дамуы 1850 жылдан бастап қарқынды жүргізілді, бұл кезде бұрын толығымен ауылдық болған Ронда аңғарында терең кен өндіру маңызға ие болды. Көмір шахталардан трамвайлар арқылы Суонси каналы және Гламморганшир каналы сияқты каналдарға тасымалданды. Бұл каналдар көптеген бәсекелес теміржолдармен толықтырылды, олар кейіннен Суонси, Кардифф, Ньюпорт, Лланелли және Барри доктарын қамтамасыз етті. Кейінірек, қалың және жақсы сапалы қабаттарға жету үшін шахталар тереңдетілді. Темір кені де көмір қабаттарынан өндірілді, негізінен солтүстік аймақтан (соның ішінде Мертир Тидфил және Бленэвон). Көмірдің және жақын жердегі әк тасының болуы (құю үшін) жергілікті темір және болат өнеркәсібінің дамуына әкелді, ол 20 ғасырда Эбб Вейл, Ньюпорт, Кардифф және Порт Талбот қалаларындағы заманауи болат зауыттарының орналасуымен жалғасты. Олар импортталған темір кенін пайдаланды.
Құлдырау
Корольдік теңіз күштерінің кемелерінде көмірді отын ретінде пайдалану 1904 жылдан бастап күдік тудырды, осы кезде адмирал "Жэки" Фишер және кейіннен Уинстон Черчилль жаңа кемелердегі бу машиналарын маймен жағуды сәтті дәлелдеді. Майдың энергия тығыздығы көмірден жоғары болғандықтан, бұл үлкен және жылдам соғыс кемелерін жасауға мүмкіндік берді, ал оны құбырлар арқылы оңай жеткізу теңіздегі кемелерге жабдықтауды жеңілдетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, "Элизабет" және "Ривендж" класындағы кемелердің бір бөлігі маймен жабдықталған: май негізінен жылдам бу көтеру үшін және көмірдің жануын ұзарту үшін оған шашыратылды. 1904 жылдан бері салынған бірнеше крейсер мен эсминецтер де майды қолданды. Дегенмен, 1916 жылғы мамыр-маусымда Ютландия шайқасында Ұлы флоттың тек бір алтыдан бір бөлігі маймен жабдықталған еді. Сонымен қатар, сол жазда британдықтар бірнеше май танкерлерін жоғалтып, маймен жұмыс істейтін кемелерге отын тұтынуын және демек, жылдамдығын шектеуге мәжбүр болды. 1917 жылдың сәуір айында АҚШ соғысқа қатысқанда, британдықтар АҚШ теңіз күштеріне көмірмен жұмыс істейтін кемелерді ғана жіберуді бұйырды. Корольдік теңіз күштеріне көмектесу үшін, соғыс басталғаннан бастап үкімет және теміржол компаниялары "Жэлликоу арнайы" деп аталатын, Оңтүстік Уэльстен Солтүстік-Шығыс Шотландияға дейін жоғары жылдамдықта көмір таситын пойыздарды іске қосты, содан кейін олар Скапа-Флоуға кемемен жеткізілді. Бастапқыда Дингволлға дейін жүрген олар кейіннен Тюрсо арқылы Скрабстерге де жөнелтілді. Алайда, осы жерлердегі порт және теміржол инфрақұрылымының жеткіліксіздігіне байланысты 1915 жылдың қаңтарынан бастап барлық теңіздік қару-жарақ (оқ-дәрілерден басқа) және медициналық жабдықтар теміржол арқылы Абердинге, ал 1915 жылдың ортасынан бастап Грангемутқа жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Корольдік теңіз күштерінде 33 дредноут және 9 шайқас крейсері болды, олардың 10 және 2 сәйкесінше толықтай маймен жабдықталған. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін маймен жағуға көшу тез арада басқа салаларға, соның ішінде теміржолдарға да тарады, бұл соғыстан кейінгі көмір өнеркәсібінің экономикалық қиындықтарының маңызды стратегиялық факторы болды. XIX ғасырдың соңында көмір өндіру кеңейтілді, ал Уэльстің көмір иелері механикаландыруға инвестиция жасауға асықпады. Соғыс аралық кезеңде Оңтүстік Уэльс көмір кеніштерінде ең төмен өнімділік, ең жоғары шығындар және ең аз пайда болды. 1926 жылғы жалпы ереуіл, 1930 жылдардағы Ұлы депрессия, Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі жылдарда қиындықтар жалғасты. 1937 жылғы "Цитадель" романы және 1939 жылғы "Кейде менің аңғарым жасыл болды" романы (кейіннен фильмге түсірілді, өте дұрыс емес "кеншілер ауылымен") осындай қиындықтарды, сондай-ақ Римнидің кеншісі, мұғалімі және ақыны Идрис Дэвистің өлеңдерін сипаттайды. Ұлттық көмір басқармасы 1960 жылдарға дейін, әсіресе антрацит кеніші табылған көмір кеніштерінің батыс бөлігінде жаңа кеніштерді дамытты (мысалы, Cynheidre Colliery No 1 шахтасы, тереңде 1954-6 жылдары қазылды). Ұлыбританияның көмір өнеркәсібінің құлдырауынан кейін, 1980 жылдары көптеген кеніштер жабылды, қорлардың таусылуы және геологиялық күрделілік олардың проблемаларын ушықтырды. Соңғы терең кеніш, Tower Colliery, 2008 жылдың қаңтарында жұмысын тоқтатты. Алайда, бірнеше шағын лицензияланған кеніштер, негізінен, үстірттен, төбе басында жұмыс істеуді жалғастыруда. Көмір кеніштерінің кейбір аймақтары толықтай өңделгенімен, қосалқы қорлар бар. Алайда, геологиялық қиындықтар, соның салдарынан (мысалы) Нантгарв кеніші жабылды, бұл одан әрі өндірудің құнын жоғарылатады. Көмір кеніштерінде ашық әдіспен кең көлемде өндіру басталды, әсіресе солтүстік беткейдегі жұмсақ басу кезінде. Сонымен қатар, ескі үйінділердің аз көмір мазмұны үшін қайта өңделді, оны жақын маңдағы Абертау сияқты электр станцияларында жағуға болады. Көптеген ескі нысандар толтырылып, көріктендірілді, бірақ жаңа операциялар жалғасуда. 1966 жылғы Аберфан апатынан кейін, көмір үйіндісінің құлауы мектепті көміп тастағаннан кейін, тау-кен қалдықтары, көптеген жағдайларда төбе басына жиналған, кеңінен қайта өңделді және қалпына келтірілді. Бұл жұмыс жалғасуда. Жылдам аңғарлардың беткейлерінің құлауы және көмір өндіруден туындаған жердің шөгуі де проблемалар тудырды.
Кішігірім қайта жаңғыру
Western Coal компаниясының еншілес компаниясы (негізінен Британ Колумбиясы және Батыс Вирджиния көмір кендерінде жұмыс істейді), Energybuild plc, 2015 жылдың шілдесінде өндіріс тоқтатылғанға дейін ескі Тауэр кенішінің жанындағы Аберпергэм кенішінде жұмыс істеді. Кеніштен жоғары сапалы антрацит өндіріліп, негізінен Абертау электр станциясына, Порт Талбот болат зауытына, сондай-ақ көтерме және бөлшек сауда көмір нарықтарына сатылды. Energybuild жақын жердегі Нант-и-Майндр ашық көмір кен орнын да пайдаланады.
Халық санының өзгеруі
Шахталар мен басқа да салалар көмір кен аймағында қарқынды дамығандықтан, жұмыс күшіне деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін жақын орналасқан қалалар да кеңейді. XIX ғасырдың бірінші жартысында темір өнеркәсібінің дамуы көмір кен аймағының солтүстік бөлігіндегі Мертир Тидфил қаласының халқын 1801 жылы 7 700-ден 1861 жылы 49 794-ке дейін өсірді, осылайша ол Уэльстің ең ірі қаласына айналды. Бірақ бұл қалыптасқан ең жоғары деңгей болды және келесі онжылдықтарда шетелдік нарық тарыла бастады.
Қауіпсіздіктер
Рисканың Қара Тамыр шахтасында көптеген қаза болды, сондықтан ол "өлім шұңқыры" деп белгілі болды. Қара Тамыр шахтасындағы екі ең ірі апат 1860 жылы, 146 адам қаза тапқанда, және 1880 жылы 119 адам қаза тапқанда болды.
Уэльс принсі апаты
Аберкарн қаласындағы Уэльс князі кеніші 1878 жылы жарылып, 268 адам қаза болды.
Аберфан апаты
1966 жылы Аберфанда көмір қалдықтарының топырағы құлап, 116 бала мен 28 ересек адам қаза болды.
Глейзион кен орны
2011 жылдың 15 қыркүйегінде жеті кенші Свонси қаласының жанындағы Тау аңғарындағы Глейзион кенішінің жер асты шахтасында тар қабатта жұмыс істеп жатқанда, кенеттен су кіріп, олар жұмыс істеген галереяны толтырды. Үш кенші дереу жер бетіне шыға алды. Қалған кеншілерді құтқаруға жасалған барлық күш-жігерге қарамастан, 16 қыркүйекте Оңтүстік Уэльс полициясы төртеуінің де қаза болғанын растады.
Тау-кеншілердің денсаулығы
Оңтүстік Уэльс көмір кенішіндегі көмір өндіру – өмір бойы денсаулыққа зиян келтіретін қауіпті мамандық еді. 1849 және 1853 жылдар аралығында Мертир-Тидфиль ауданында 25 жастан асқан кеншілердің өмір сүру ұзақтығы Англия мен Уэльстің басқа кен аймақтарымен салыстырғанда шамамен 20 жылға кем болды. 1930 жылдары шахта иелері көмір шаңының денсаулыққа тигізетін кері әсері және шахта бетінде жұмыс істейтін кеншілерге өтемақы төлеуге кететін шығын туралы алаңдады.
Әйелдердің рөлі
Оңтүстік Уэльстегі әйелдер 19 ғасырдың екінші жартысында 1842 жылғы Тау-кендер және шахталар заңының нәтижесінде экономикалық жағынан белсенді болмады, себебі бұл заң әйелдердің жер астында жұмыс істеуіне тыйым салды. Бұл, көмір өндіру аймағындағы әйелдердің некеге ертерек тұруы мен жоғары туыс деңгейінің себебі болуы мүмкін деген болжам бар.