Кіріспе
Ұлыбританияда орналасқан ойыншық өндіруші Spot On модельдері – Triang компаниясы 1959 жылдан 1967 жылға дейін шығарған құймалы ойыншық автомобильдер желісінің бренд атауы еді. Олар Ұлыбританияның Солтүстік Ирландиясындағы Белфаст қаласында 1:42 масштабында өндірілді. Британ аралдарында Spot On-ға Corgi Toys және Dinky Toys бәсекелес болды. Бұл желі көбінесе британдық болды және сирек басқа елдердің маркаларын шығарды.
Spot On models was a brand name for a line of diecast toy cars made by Tri ang from 1959 through about 1967. They were manufactured in 1:42 scale in Belfast, Northern Ireland, of the United Kingdom. Competition for Spot On in the British Isles were Corgi Toys and Dinky Toys. The line was particularly British and rarely produced marques from other countries.
Tri-Ang өнімдері
Spot On модельдері – 1935 жылы ойыншық жасаушы ретінде құрылған Lines Brothers компаниясының Triang бөлімшесінің құрамындағы ойыншық көліктердің тобы. Lines Brothers ойыншықтарға қатысты барлық түрлі нәрсені жасады, 1900 жылдардың басында итеруге арналған және шайқалатын жылқылардан бастап, пойыздарға дейін. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Lines Brothers әлемдегі ең ірі ойыншық өндірушісі екенін мәлімдеді. 1950 жылдары Ливерпульдегі Dinky Toys компаниясы теміржол жиынтықтарынан бөлек сатып алуға болатын көліктердің сәтті ассортиментін жасады, ал 1956 жылы Mettoy компаниясының Corgi Toys компаниясы да осы үрдісті ұстанды. Lines Brothers коммерциялық мүмкіндікті жіберіп алмау үшін 1959 жылы Солтүстік Ирландиядағы зауытында өз ассортиментін жасауды бастады. Мюррей Лайнз өзі ерекше британдық модельдерді таңдады. Зауыт екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Lines Brothers кеңейген кезде Белфасттың Кастлрей аймағында салынды (сол кезде Оңтүстік Уэльсте тағы бір зауыт ашылды). Әр түрлі уақытта Солтүстік Ирландия зауыты Lines Brothers тобының құрамындағы әртүрлі брендтер үшін ойыншықтар өндірді, оның ішінде Pedigree Soft Toys Ltd., Rovex Industries Ltd. және Lines Brothers (Ireland) Ltd. шаракаттары. 1960 жыл шамасында Белфаст алаңында Spot On ассортименті үшін арнайы кішкентай зауыт ашылды. Басты үш өнім тобы: Spot On көліктері, Spot On қуыршақ үйі жиһаздары және Arkitex құрылыс жиынтықтары. Spot On өнімдерінің толық тарихы 2013 жылдың қазан айында жарияланды. Брайан Салтердің (Найджел Ли және Грэм Томпсонмен бірлесіп) жазған "The Ultimate Book of Spot On Models Ltd" кітабы – Белфаст зауытында жасалған барлық өнімдердің 2000-ға жуық түрлі-түсті суреті бар 500 беттік үлкен форматтағы кітап.
Маркетингтік айла-шарқтар
Spot On-ның мақсаты Динки мен Коргиге ұқсас – ойыншықтар ретінде де қолданылатын, шынайы өмірге жақын модельдер жасау. Мақсат – модельдердің егжей-тегжейлі, бірақ берік болуы еді. Spot On модельдері сапалы жасалған және ауыр болды. Динки мен Корги бұрыннан орнығып қалғандықтан, Spot On-ға өзіндік маркетингтік әдіс табу қиын болды. Spot On алдымен британдық нарықта өзін бекітуге тырысты, Ұлыбританияда таныс автомобильдерді таңдауға баса назар аударды (алғашқысы – Ұлыбританиядағы Ford Zodiac болды). Бренд атауы да Ұлыбританияда оңай түсінілді. АҚШ-та, Динки мен Корги көптеген ойыншықтар сатқан жерде, Spot On модельдері дерлік кездеспеді, атауы жақсы түсінілмеді және британдық ассортимент американдықтарға беймәлім болды. Бұған қоса, олардың үлкенірек өлшемдері мен өндіріс көлемінің аздығы Spot On модельдерін бәсекелестерден қымбат етті. Осының салдарынан, олар ойыншық автомобильдер нарығына салыстырмалы түрде аз әсер етті. Бірақ Lines Brothers компаниясының қолдауымен өнімдер қатары тірі қалу үшін дереу пайда табуға міндетті болған жоқ. Динки мен Корги көбінесе 1:48 масштабты қолданды, бірақ Spot On әрқашан 1:42 масштабты "тап дөп" сақтауға шешім қабылдады, себебі модельдер "Котсвольд" ауылдық стильдегі ойын жиынтықтарына сәйкес жасалды. Компания кейін автобустар мен жүк көліктері үшін де осы масштабты қолданды, бұл модельдерді Dinky және Corgi-дің көптеген модельдерінен үлкен етті. Мысалы, 12 дөңгелекті A.E.C. Mammoth Major бензин тасымалдағышы өз атына лайық болды және басқа өндірушілердің жүк көліктерімен салыстырғанда, олар көбінесе 1:50 немесе 1:64 масштабтарына дейін кішірейтілген, әлдеқайда үлкен болды. Corgi Toys-тан көбірек консервативтік болғанымен, Spot On бірнеше жаңалықтар ұсынды. Volvo 122 "Amazon" және Ford Consul седанында жылжымалы люк болды. Кейбір модельдерде жүргізушілер мен жолаушылар киінген толыққанды интерьерлер жасалған. Мысалы, "Tonibell" мұздатқыш фургонында қызмет көрсететін бөлімде жұмыс істейтін адам бейнеленген, ал кейбір модельдердің төбесінде монета салмаққа арналған ойықтар болды. Ford Zodiac "пресс" машинасы ретінде жасалды. Сонымен қатар, "Spot On" атауын нығайту үшін бірнеше автомобильдер батареямен жұмыс істейтін фаралары бар етіп қайта жасалды (мұндай автомобильдерде интерьер болған жоқ). Төменде көрсетілгендей, модельдер қатары көбінесе британдық автомобильдерге бағытталған, олар халықаралық деңгейде осылай танымал болмаған.
Үлгі таңдау
Үлкен және кіші автомобильдер 1:42 масштабын толық көрсете алу үшін таңдалды. Роллс-Ройстер алғашқыда Silver Wraith моделімен, кейін одан да үлкен Phantom V моделімен ұсынылды, онда жұмыс істейтін шамдар мен королівтік отбасы мүшелері жолаушы ретінде бейнеленді. Кіші көліктердің ішінде Isetta көпіршік машинасы, сирек кездесетін Meadows Frisky, Fiat 500 және Goggomobil болды. Сонымен қатар, Aston Martin DB Mark III, Jensen 541, Daimler Dart SP250 және Bristol 406 сияқты экзотикалық спорттық автомобильдер, сондай-ақ Hillman Minx және Austin A40 сияқты қарапайым модельдер де қосылды. A40 және бірнеше басқа Spot On модельдерінің пішіндерін 60-жылдардың басында Space Models компаниясының Haydn Bartlett жасады. Автомобильдер ғана емес, түрлі қызықты жүк көліктері де ұсынылды. Austin Prime Mover платформасы, AEC Major және Mammoth, ERF бортты жүк көлігі, Bedford тіркемелі цистернасы, Commer жүк машинасы және Tonibell мұздатқыш машинасы – бұл тек бірнеше мысал ғана. Тіпті Ұлыбританияда жасалған Massey Ferguson типті 65 тракторы да бір жылға ғана шықты, бірақ бүгінде жаңа түрінде бірнеше жүз долларға бағаланады.
Деректер мен таңбалау
Ертедегі Spot On модельдерінде "Made in the United Kingdom" деп жазылған, бірақ кейін MG PB Midget сияқты модельдер "Made in Northern Ireland" деп өзгертілген. Көбісі біртекті бояумен боялған, күміс түсті металл дөңгелек осі мен резеңке дөңгелектері болған. Әдетте, шамдары денеге күміспен салынған (жұмыс істейтін шамдары бар модельдерден басқа). Басқа бірнеше ертерек модельдер жасаушыларға ұқсас, Spot On модельдеріндегі капоттар мен есіктер арасындағы қосылыстар және басқа дене панельдері тесіктердің орнына көтерілген тізбектер түрінде бейнеленген. Кейінгі Spot On модельдерінде дөңгелектердің дизайны әртараптанды, ал дөңгелектер кейде қатты пластиктен жасалған. Ертедегі модельдердің металл негіздері болса, кейінгілері көбінесе қара пластиктен жасалған. Spot On модельдерінің ең алғашқы қаптамасы – ашық көк түсті қорап, оған желпі және қара әріптермен басылған, сызғышпен салынған карта сияқты торлы өрнек, сондай-ақ "бөлгіштер" және "графикалық қағаз" суреттері салынған. Графикалық шешімдер бұл ойыншықтар емес, сапалы жасалған бөлшектер екенін көрсеткен. Қораптардың екінші сериясы да ұқсас болды, бірақ "бөлгіштер" айтарлықтай кішірейтілді және автомобильдің суреті қосылды (алғашқы қораптарда болмаған). 1960 жылдардың соңындағы соңғы қораптар қара және көк түсті, целлофан терезесі бар және бәлкім, кез келген бренд ұсынған ең алғашқы терезелі қораптардың бірі болды. Әдетте диорамадағы екі көліктен тұратын сыйлық жиынтығында компанияның "Томми Спот" кейіпкері болды. Ол түрлі достарымен отбасылық адам, полицей, механик, теңізші, өрт сөндіруші және тіпті патша отбасының мүшесі ретінде бейнеленген. Бүгінде Spot On модельдерінің ең сирек кездесетін үлгілері коллекционерлер арасында жоғары бағаға ие. Spot On модельдеріне барлық түрлерінде нөмірлік тақталар жиынтығымен жабдықталған, бірақ жылдар өте келе олар жарылып, сынып қалуға бейім болған. Сонымен қатар, жабысу техникасы мен бояудың нашар формуласы бояудың тозуына және қорапты сүртуден пайда болатын сызаттарға себеп болды. Сондықтан, барлық керек-жарақтарымен, құжаттарымен және зақымдалмаған қораптарымен толық, сынықсыз модельдер сирек кездеседі. Мысалы, 1964 жылғы Wadham Ambulance науқасымен және 1966 жылғы Jaguar 3.4 төбесіндегі "полиция" белгісімен (зақымдалмаған) A1 жағдайында өте жоғары бағаға сатылады, сондай-ақ 1962 жылғы Tourist Caravan және 1963 жылғы бағалы Routemaster автобусы да. Бүгінде барлық Spot On коммерциялық көліктері коллекционерлердің назарында және әдетте 100-ден 200 АҚШ долларына дейін бағаланады. 1959 жылғы Ford Zodiac Spot On-ның алғашқы моделі болғанымен, серияның ең көне модельдерінің бірі болғандықтан, кеңінен қол жетімді. Көптеген Zodiac модельдері қораптарымен сақталған. Дегенмен, лосось қызғылт түсті үстіне сұр, ашық лимон және жарқын қызғылт сияқты сирек түс комбинациялары да кездеседі. Бұл Spot On ұсынған жұмыс істейтін шамдары бар немесе жоқ алғашқы модельдердің бірі болды. Модельдің кең таралғанына қарамастан, оның барлық бастапқы батарея бөлімі, шамдары және толық жұмыс істеу күйінде табу өте қиын – модельдің кем дегенде 50 жылдан астам уақыттан бері жасалғанын ескерсек, бұл таңқаларлық емес!
Түстер және басқа да түрлер
Уақыт өте келе, сирек түс нұсқалары қазір Spot On коллекционерлерінің назар аударатын арнайы жинау саласы болып табылады, бұл Spot On коллекциясын Динки немесе Корги коллекциясынан гөрі қызықтырақ етеді. Динки мен Корги тарихи тұрғыдан нақты, барлық сирек кездесетін нұсқалары тіркелген, бірақ Spot On-да әрқашан Spot On сарапшылары еш көрмеген немесе естімеген жаңа нәрселер табылады. Жақында (2013 жылдың сәуір айында) өте сирек кездесетін металл көк түсті Renault Floride No. 166 аукционда сатылып, 1400 фунт стерлингке бағаланды. Spot On-ның маркетингтік стратегиясы әрқашан жақсы жоспарланған емес. Кейбір сыйлық жиынтықтары тікелей өндіріс кезінде жасалған, көбінесе соқтыққан шешімдермен. Бұған Set702 нұсқалары жақсы мысал. Кем дегенде 4 данасы белгілі, сонымен қатар Set703 жиынтығы да болған. Тағы бір қызығушылық тудыратын мәселе – жасалмаған модельдер. Алғашқы каталогтар мен буклеттерде, мысалы, кірпіш жүкті 109/2B ERF жүк көлігінің суреті көрсетілген, бірақ ол ешқашан өндірілмеген.
Dinky компаниясын сатып алу
1964 жылы Lines Bros. компаниясы Dinky Toys-дың бас компаниясы Meccano-ны сатып алды. Екі брендті бірдей қолдаудың қажеті болмағандықтан, иелері 1967 жылы Spot On өндірісін тоқтатып, Dinky Toys-қа көшуге шешім қабылдады. Жаңа Зеландияда өндіріс толығымен дерлік тоқтамады, сондай-ақ Гонконгта АҚШ-қа экспорттау үшін американдық машиналар сериясын жасау жоспарланды, бірақ олар кейін Dinky Toys "57" сериясы ретінде қайта жарияланды. Дегенмен, олар 1:42 масштабтағы Spot On тауарлық белгісін сақтап қалды. Осыдан бастап, Dinky Toys көбінесе 1:42 масштабта шығарылды, бірақ Spot On-нан өзгеше, олар тұрақты емес еді және әртүрлі нарық сегменттеріне сәйкес келетін үлкен және кіші модельдерді жасауды жалғастырды. Spot On-ның қуыршақ үйі жиһаздары 1:16 масштабта жасалған.
Жаратылыс
Модельдердің таңдауы ерекше болғанымен, Spot On модельдері бәсекелестеріне қарағанда қымбат және консервативті болды. Әр Spot On моделі кем дегенде 8, көбінесе 16 түрлі түске боялған, бұл сатып алушыға (және бүгінгі коллекционерге) тартымды болғанымен, өндіріс процесінде тиімсіздік тудырды. Жаһандық нарықтағы бағасы жоғары, көбінесе британдық көліктерге деген сұраныс шектеулі болды. Американ балалары белгілі бір MG, Jaguar және Rolls-Royce машиналарына ғашық болған шығар, бірақ Jensen, Bristol, Armstrong Siddeley немесе Meadows туралы естімеген болуы мүмкін. Ал Matchbox, Corgi және Dinky өз қатарында әрқашан бірнеше американдық және басқа еуропалық машиналарды ұсынды. Мүмкін, Spot On өндірісін тоқтату Mattel Hot Wheels-тің енгізілуімен бірге келгені сәттілік болды, себебі жұқа, төмен үйкеліс осінің инновациясы көптеген табысты ойыншық өндірушілерін бизнестен шығарды. Өкінішке орай, көптеген Spot On модельдерінде жасанды хром бөлшектері болды, олар Dinky Toys дәуіріндегі бөлшектерге қарағанда нашар сақталды. Дегенмен, қосалқы бөлшектер нарығы бар, және кейбір коммерциялық мекемелер Spot On модельдерін толық қалпына келтірумен айналысады. Бүгінде Spot On модельдері Dinky Toys және Corgi Toys сияқты коллекционерлер арасында танымал, әдетте олар олардан да жоғары бағаға сатылады. Morris Minor 1000, Jensen 541, Bristol 406 және Meadows Frisky коллекционерлердің ең сүйікті модельдері болып табылады, себебі олар Corgi немесе Dinky түрлерінде шығарылмаған.
Жаңғыру
2008 жылы француз компаниясы Norev Tri-Ang компаниясы шығарған Spot On брендін қайта жаңғыртты, көрінеу, бастапқы құралдарды қолданып. Қызығы, бастапқы Spot On Renault Floride (No 166) – ұсынылған жалғыз француз машинасы болған, бірақ қазір Spot On модельдері түпнұсқа стиліндегі қаптамада қайтадан өндірілуде. Бұл модельдер eBay-де әдетте 80-100 долларға сатылады. Сонымен қатар, кейбір заманауи модельдеушілер Spot On модельдерін жақыннан көшірді. Мысалы, ағылшын Replicars компаниясы ақ металдан кем дегенде бір Spot On моделін 1990 жылдары көшірген. Көлік Morris Minor болды, ол тіпті 1:42 масштабындағы ерекшеліктеріне дейін қайта жасалды.