Кіріспе

АҚШ Ұлттық футбол лигасының саясаты
Руни ережесі – Ұлттық футбол лигасының саясаты, ол лига командаларынан бас бапкерлік және аға футбол операциялары лауазымдарына этникалық азшылық өкілдерін тексеруден өткізуді талап етеді. Бұл жағымды дискриминацияның бір түрі деп қарастыруға болады, бірақ 2022 жылға дейін азшылықтарға жұмысқа алу квотасы немесе артықшылық берілмеді, тек тексеру квотасы ғана болды. Алғашқы нақты жұмысқа алу квотасы 2022 жылғы маусым алдында белгіленді, ол әр команданың шабуылдық жаттықтырушы құрамында кем дегенде бір адамның этникалық азшылықтан немесе әйел болуын міндеттейді. Руни ережесі 2003 жылы қабылданды, ал оның түрлері қазір басқа да салаларда қолданылады. Бұл ереже 2002 жылы «Тампа Бэй Буканерс» командасының бас бапкері Тони Данги мен «Миннесота Викингс» командасының бас бапкері Деннис Гриннің қызметтен босатылуына жауап ретінде құрылды. Данги жеңіске қадам басқан кезде, ал Грин он жылдың ішінде алғаш рет жеңіліске ұшыраған болатын. Одан кейін АҚШ азаматтық құқықтарын қорғайтын адвокаттар Сайрус Мехри мен Джонни Кокран зерттеу жүргізіп, қара нәсілді бас бапкерлердің ойындардың үлкен пайызын жеңгеніне қарамастан, олардың жұмысқа орналасу ықтималдығы төмен, ал жұмыстан босатылу ықтималдығы ақ нәсілді әріптестеріне қарағанда жоғары екенін көрсетті. Бұрынғы NFL ойыншылары Келлен Уинслоу мен Джон Вутэн осы ережені қабылдауды қолдау үшін азшылық өкілдерінен құралған скауттар, жаттықтырушылар мен бас кеңсе қызметкерлерінің біріккен тобын құрды. Бұл ережеге NFL ойыншылары да үлкен қысым жасады, себебі NFL-дегі ойыншылардың көп бөлігі афроамерикандықтар. Ереже күшіне енген кезде Том Флорес, Арт Шелл, Деннис Грин, Рей Родс, Тони Данги және Герман Эдвардс ғана бас бапкер лауазымында болды. (Ереже күшіне енген кезде Данги мен Эдвардс ғана белсенді бас бапкерлер болды, бірақ кейін Шелл мен Грин де бас бапкерлікке оралды.) Әсіресе Данги бас бапкер лауазымына ие болу үшін көп жылдар бойы күресті; 1980-жылдары «Стиллерс» командасында Ноллдың көмекшісі болған кезде Чак Нолл оны жиі бас бапкерлікке үміткер ретінде ұсынды, бірақ ол 1996 жылы «Тампа Бэй Буканерс» командасын басқаруға дейін бас бапкер болған жоқ. Тағы бір бұрынғы «Стиллерс» командасының көмекшісі Марвин Льюис те «Балтимор Рейвенс» командасының қорғаныс үйлестірушісі ретінде үлкен жетістіктерге қол жеткізгеніне қарамастан, бас бапкер лауазымын табу үшін күресті және 2003 жылы «Цинциннати Бенгалс» командасына жұмысқа алынғанға дейін бас бапкер лауазымын таба алмады, сол жылы Руни ережесі күшіне енді.

Қолдану

Бұл ереже егер көмекші жаттықтырушының шартында бос орын туған жағдайда оған бас жаттықтырушы лауазымы кепілдік берілсе, қолданылмайды. Мысалы, Майк Марц 2000 жылғы маусымға дейін Сент-Луис Рамс командасының бас жаттықтырушысы болғанда осылай болды. Сондай-ақ, егер бас жаттықтырушы лауазымын көмекші жаттықтырушы алмастырса және ол азшылық топқа жатса, бұл талап қолданылмайды, мысалы, 2008 жылдың соңында Майк Синглетари мен Сан-Франциско 49ers командаларында болғандай. 2009 жылдан бастап Руни ережесінің талаптары NFL-дегі жоғары деңгейдегі футбол операциялары лауазымдарына іздеу жүргізу кезінде, команданың лауазым атауына қарамастан, барлық жағдайларда қолданылады. Енді ол тек афроамерикалықтарды ғана емес, барлық этникалық азшылықтарды қамтиды. Кейбір заңгерлер Руни ережесін жоғары оқу орнының футболына да қолдануды ұсынды, онда 2008 жылы азшылықтан шыққан бас жаттықтырушылардың саны шамамен 6% немесе АҚШ халқының афроамерикалықтардан тұратын бөлігінің жартысына тең болды.

Әсері

Руни ережесі орнатылғаннан бері бірнеше NFL франшизасы афроамерикалық бас бапкерлерді жұмысқа алды, соның ішінде «Стиллерс» командасы 2007 жылғы маусымға дейін Майк Томлинді жұмысқа алды. («Стиллерс» бұрын Рон Риверамен, ол этникалық жағынан испаниялық, сұхбаттасып, талапты орындаған, содан кейін ғана Томлинмен сұхбаттасты. Рунидің өзі Томлиннің жұмысқа алынуы ереже нәтижесі емес деп санайды.) 2006 жылғы маусымның басында афроамерикалық бапкерлердің жалпы үлесі Руни ережесіне дейінгі 6%-дан 22%-ға дейін өсті. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, NFL-дегі 32 бас бапкердің екеуі афроамерикалық, ал біреуі – испаниялық болды. 2020 жылы NFL-де үш афроамерикалық бас бапкер болды, бұл Руни ережесі қабылданған 2003 жылғы көрсеткішпен бірдей. 2024 жылғы маусымға қарай NFL анықтамасы бойынша аз ұлт өкілдерінен бас бапкерлердің саны тоғызға жетті. Тодд Боулз («Тампа Бей»), Джерод Майо («Нью-Ингл»), Рахим Моррис («Атланта»), Антонио Пирс («Лас-Вегас»), ДеМеко Райанс («Хьюстон») және Майк Томлин («Питсбург») – афроамерикалықтар; Дейв Каналес («Каролина») – испаниялық; Майк МакДаниел («Майами») – көп ұлтты; Роберт Салех («Нью-Йорк Джетс») – ливандық тегі бар мұсылман.

Детройт Лайнздер ісі, 2003 жыл

2003 жылы NFL «Детройт Лайонс» командасын бос бас бапкерлік лауазымына афроамерикандық үміткерлермен сұхбаттаспағаны үшін 200 000 доллар айыппұл салды. Марти Морнхинвегтің жұмыстан босатылуынан кейін «Арыстандар» бірден бұрынғы «Сан-Франциско 49ers» командасының бас бапкері Стив Мариуччини жұмысқа алды, тіпті басқа үміткерлермен сұхбаттаспады. «Арыстандар» басқа үміткерлермен сұхбаттасуға тырысқанын, бірақ афроамерикандық үміткерлер Мариуччидің жұмысқа алынуы анық болғандықтан сұхбаттан бас тартқанын мәлімдеді. «Арыстандар» 2014 жылы Джим Колдуэллді жұмысқа алғанға дейін тағы бір аз ұлт өкілінен бас бапкер жалмады. Бұрын команданың бас бапкері болып аз ұлт өкілі Уэйн Фонтес болған.

2012 жылғы келіспеушілікке ұшыраған жұмысқа орналаспау және ережелерді қайта қарау

2012 жылғы NFL тұрақты маусымы аяқталғаннан кейін сегіз бас бапкер және жеті бас менеджер лауазымына бірде-бір азшылық өкілі қабылданбағандықтан, NFL-дің адам ресурстарын басқарушы вице-президенті Роберт Гулливер: «Руни ережесінің сұхбаттасу талаптары толық орындалғанымен, жаңа бас бапкерлер мен бас менеджерлерге сәттілік тілейміз. Бірақ осы жылғы жалдау нәтижелері күтпеген және көңіл көншітпейтіндей әртүрліліктің жетіспеушілігін көрсетеді» деді. Сарапшылар Балтимор Рейвенс командасының шабуыл үйлестірушісі Джим Колдуэллға сұхбат ұсынылған жоқ екенін атап өтті. Колдуэлл бас бапкер ретінде Индианаполис Колтс командасын 2009 жылы 14-2 есебімен жеңіске жеткізген, сондай-ақ 2009 жылғы Американдық футбол конференциясының чемпионы атанған, бірақ Super Bowl XLIV турнирінде жеңіліске ұшыраған. Бұл факті ережені қайта қарау қажеттігін көрсетеді. Кейбір спорт сарапшылары NFL-ді Руни ережесін өзгертуге шақырды, яғни NFL командалары өз ұйымдарынан тыс азшылық өкілдерімен міндетті түрде сұхбаттасуы керек, сондай-ақ ережені шабуыл және қорғаныс үйлестірушілерімен де сұхбаттасуды қамтуы керек.

2020 жылғы дау

Соңғы жылдары НФЛ-де бас бапкерлерді тағайындау тенденциясы табысты шабуылдық үйлестірушілерді іздеуге қарай бұрылды; бұл рөлде азшылық өкілдері 32 орынның тек екеуін ғана иеленеді. 2020 жылы НФЛ-дің бес командасында бас бапкерлік лауазым бос болды, және олардың тек біреуі ақ емес жаттықтырушыны тағайындады. Бұл бес командаға Супербоул чемпионы «Канзас-Сити Чифс» командасының шабуылдық үйлестірушісі Эрик Биенимиді жібергені үшін сын айтылды. 2020 жылғы НФЛ маусымынан кейін көптеген адамдар осы ереженің тиімділігіне күдік келтірді, себебі Биеними бас бапкерлік лауазымға және осы ереже енгізілгеннен бері басқа да осындай мәселелерге лайықты қарастырылмады. Осы ереженің талаптарын орындау үшін көптеген командалар лигада бірнеше жылдан бері жұмыс істеп, бұрын бас бапкер ретінде сәтсіз болған, мысалы, Марвин Льюис сияқты ақ емес жаттықтырушылармен сұхбаттасады. Бұл ереженің сыншылары ереженің көбінесе тиімсіз болғанын, ал кейбір жағдайларда кері нәтиже бергенін айтады; ақ емес жаттықтырушылар тек талапты орындау үшін маңызды қарастырылмай сұхбатқа шақырылады. 2020 жылдың мамырында НФЛ Руни ережесінің талаптарын күшейтіп, бас бапкерлік лауазымдарға бір емес, екі сыртқы азшылық үміткерімен сұхбаттасуды міндетті етті. Бұдан өзге, командалар барлық үйлестіруші лауазымдарына кем дегенде бір азшылық өкілін сұхбатқа шақыруы керек. Сонымен қатар, командалар мен НФЛ лигасының кеңсесі де бас менеджер және клуб президенті лауазымдары сияқты жоғары деңгейдегі лауазымдарға кем дегенде бір азшылық өкілін сұхбатқа шақыруы тиіс. Ақырында, кейбір лауазымдар үшін талапты орындау мақсатында әйелдер де сұхбатқа шақырылуы мүмкін.

2020 жылғы ҚҰ-2А қаулысы

2020 жылдың қарашасында NFL 2020 жылғы JC 2A қаулысын қабылдады, ол бас бапкер және/немесе GM лауазымдарына ұлттық азшылық өкілдерін дамытқан командаларды марапаттайды. Бұл қаулыда ұлттық азшылық өкілдері аталған лауазымдардың біріне басқа командаға жұмысқа орналасқан жағдайда, командалар үшінші раундтағы таңдау құқығын иеленеді, бұл өтемақылық таңдау жүйесіне ұқсас. Мысалы, мұндай таңдау құқығын алған алғашқы команда – «Лос-Анджелес Рамс», «Детройт Лайонс» клубы өздерінің колледж скауты директоры Брэд Холмсты бас менеджер ретінде жұмысқа алғаннан кейін 2021 және 2022 жылдары үшінші раундта таңдау құқығын алды. Бұрынғы нұсқада командалар ұлттық азшылық өкілдерін дамыту емес, жұмысқа алуы үшін марапатталатын болар еді.

2022 жылы болатын өзгерістер

2022 жылдың 28 наурызында NFL Руни ережесіне қосымша өзгерістер енгізілгенін хабарлады. Біріншіден, 2022 жылғы маусымнан бастап барлық командалардың шабуылдық жаттықтырушылар құрамында кем дегенде бір өкілдік етілмеген топтан шыққан адам болуы міндетті. Бұл рөлдерде жұмыс істейтін өкілдік етілмеген топтардың мүшелері осы жаңа қағидаға сәйкес келеді, оның мақсаты – соңғы жылдары бас бапкерлік лауазымдарына ең көп сұраныс болған үміткерлерді даярлайтын шабуылдық жаттықтырушылардың құрамындағы өкілдік етілмеген адамдардың санын арттыру. Осы қағида бойынша жұмысқа алынған жаттықтырушыларға жалақы осы мақсатқа арналған лигалық қордан бөлінеді. Көне қарапайым футболшы Гарт Крукс Футбол лигасының (жоғарғы дивизиондағы Премьер лигадан төменгі клубтардың ірі бірлестігі) бұл мәселені шешудегі сәтсіздігіне қатысты айқын наразылық білдірді, лиганың қайраттылық танытпағанын айтты. Қара нәсілді жаттықтырушылар Кирон Дайер мен Титус Брамбл Руни ережесінің идеясына қарсы шығып, өздерінің лауазымдарына "квота" арқылы тағайындалғандай сезінуді қаламайтындарын мәлімдеді. 2018 жылдың 9 қаңтарында Англия ұлттық футбол құрамасы бас бапкер лауазымына болашақ барлық әңгімелерде Руни ережесін қолданатынын хабарлады. 2020 жылдың 2 тамызында NCAA I дивизионының Батыс конференциясы (WCC) ұқсас саясатты қабылдағанын жариялады, бұл бастаманы баскетболдан әйгілі Билл Расселдің құрметіне «Рассел ережесі» деп атады. Билл Рассел WCC мүшесі және алғашқы құрамындағы Сан-Франциско университетінде ойнаған. WCC мұндай саясатты енгізген бірінші дивизион конференциясы болды. WCC мәлімдемесіне сәйкес, «Рассел ережесі» әрбір мүше мекеменің спорт директоры, аға әкімші, бас бапкер және спорт бөліміндегі толық уақытты көмекші бапкер лауазымдарына үміткерлердің ішінен дәстүрлі түрде өкілдіксіз қалған қоғамдастықтың өкілін қосуын талап етеді.

Сыртқы спорт түрлері

Спорттан тыс Pinterest, Facebook, Patreon және Checkr сияқты кейбір компаниялар да жұмысқа алу процестеріне ұқсас қағидалар енгізді. Көбінесе, осы компаниялардағы Руни қағидасы нақты лауазымға үміткерлердің әртүрлілігіне бағытталған; қағида, сол кезеңдегі үміткерлер тобында белгілі бір әртүрлілік деңгейіне қол жеткенше, жұмысқа алу процесінің бір бөлігін тоқтатуды талап етеді. Руни қағидасынан шабыттанған Diversity Lab 2017 жылы Мансфилд қағидасын жасады, ол АҚШ-та заңгерлік тәжірибаға алғаш рет қабылданған әйел Арабелла Мансфилдтің құрметіне аталды. Мансфилд қағидасы заң фирмаларының басшылық және басқару лауазымдары, акционерлік серіктестікке көтерілу және жаңадан тағайындалатын лауазымдар үшін тарихи тұрғысынан жеткіліксіз өкілдік етілген заңгерлерді қарастырғандығын (үміткерлер тобының кем дегенде 30 пайызы) бағалайды.