Кіріспе

U 69 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскери-теңіз күштерінің (Kriegsmarine) бірінші VIIC типіндегі U қайығы. Бұл, бұрынғы U қайықтарымен салыстырғанда, оның он төрт торпедасы, кішкентай кемелерге арналған палубалық зеңбірегі және ұшақтарға қарсы зеңбірегі болғандықтан, одан әрі, ұзаққа саяхаттауға мүмкіндік берді. U 69 өте сәтті болды, екі жылдық карьерасында одақтас әскерлерінің кемелерін батырып, ең ұзақ қызмет еткен, үздіксіз қызметте болған U қайықтарының біріне айналды. Оның ең танымал шабуылы 1942 жылдың қазан айында Ньюфаундленд жағалауында батып кеткен азаматтық паромға жасалды, нәтижесінде 137 ер адам, әйел және бала қаза тапты. 1943 жылдың 17 ақпанында ол таратып жіберілді.

Дизайн және құрылыс

VIIC типті неміс суасты қайықтарына дейін VIIB типті қысқа суасты қайықтары болған. U 69 су бетінде болғанда ығысуы , ал су астында болғанда ығысуы болды. Оның жалпы ұзындығы , қысым корпусының ұзындығы , ені , биіктігі , және суға бату тереңдігі болды. Су бетінде суасты қайық екі Germaniawerft F46 төрт тактілі, алты цилиндрлі, турбожүктегіш дизель қозғалтқыштарымен жабдықталған, олардың жалпы қуаты ; ал су астында екі AEG GU 460/8–27 қос әрекетті электр қозғалтқыштары, олардың жалпы қуаты қолданылды. Онда екі вал және екі винт болды. Суасты қайыққа дейін тереңдікте жұмыс істеуге болады. Суасты қайықтың максималды беттік жылдамдығы , ал максималды су асты жылдамдығы болды. Су астында жүргенде, қайық сағат бойы ; ал су бетінде сағатқа дейін жүре алатын. U 69 бес торпеда түтігімен (төрт алдыңғы және біреуі артқы жағында) жабдықталған, он төрт торпеда, бір SK C/35 теңіздік пушка, 220 оқ және бір C/30 зениттік пушка болды. Кемеде қырық төрттен алпысқа дейін теңізшілер болды. Ол 1940 жылы Кильдегі Germaniawerft кеме жасаушылығында салынды және қарашада пайдалануға берілді. Балтық теңізінде сынақтан өткеннен кейін (оның мақсаты – оған оқу және ұсақ бұзушылықтарды жөндеу мүмкіндігін беру), ол 1941 жылдың ақпан айында Атлант мұхитына жіберілді.

Бірінші қарауыл

U 69 1941 жылдың 10 ақпанында алғашқы патруліне Кильден шықты. Оның маршруты Солтүстік теңіз арқылы, Фарер және Шетланд аралдары арасындағы бұғазды кесіп, Атлант мұхитына жетті. 17 ақпанда Фарер аралдарының оңтүстік-батысында кездесіп, оны батырды. Экипаж қайықтарға жеткені көрілгенімен, ешқандай аман қалғандар табылған жоқ. 22-сі күні «Сандерленд» ұшақ қайығы кемеге екі рет шабуыл жасады – ешқандай зақым келтірмеді. U 69-ның келесі құрбаны – 19-ы батып кеткен «Империя Бланда» болды. Төрт күннен кейін (23-і күні) «Марслев» де Роколлдың солтүстік-батысында осылайша жойылды. 13 адам қаза тапты, 23 адам аман қалды. 24 ақпанда OB 288 конвойының сүйемелдеуші кемелері суасты кемесіне үш сағат бойы тереңдік бомбалары тастады. Ол зақымсыз қалып, 1 наурызда Францияның Атлантикалық жағалауындағы Лориан портына жетті.

Екінші қарауыл

Кеме екінші рет Атлантикалық мұхиттың орта тұсына қарай бет алды. Ол 30 наурызда Исландияның оңтүстік-батысында «Культарн» кемесін батырды. Содан кейін Ньюфаундлендтің Сент-Джонс қаласынан Халл қаласына жол ақысында болған «Тирлби» кемесіне шабуыл жасап, зақым келтірді. Кеме, сондай-ақ, 1938 жылы жасалған U-46 қайығы атқан торпедадан да зақымданған болуы мүмкін. Бұл торпеда жарамсыз болып шықты. (Кеме 10 сәуірде неміс ұшағынан түскен бомбадан қосымша зақым көрді). U 69 11 сәуірде Лорианға қайтып келді.

Үшінші қарауыл

Кеме Батыс Африка жағалауына бағыт алды. Лагос және Такоради маңында миналар қойды, сондай-ақ одақтастардың конвой жүйесін енгізудегі сәтсіздігін толыққанды пайдаланды. Оның құрбандарының бірі – британдық Фритаун портының жанында жүрген бейтарап американдық кеме болды. «Робин Мур» кемесінің суға батуына байланысты президент Рузвельт Германияны «халықаралық құқық бұзушы» деп атады және Германия мен Италиядан АҚШ-тағы елшіліктерінен басқа барлық консулдықтарын жабуды талап етті. Кеме суға батқанға дейін «Робин Мур» кемесінің жолаушылары мен экипажына 30 минут бойы құтқару шалкектеріне отыруға рұқсат берілді, содан кейін су асты кемесі торпедамен, артиллериямен нысанаға алып, кемені батырды. Аман қалғандар құтқару күтілмей, 18 күнге дейін теңізде қаңғып жүрді. Оқиға туралы АҚШ-қа хабар жеткен соң, көптеген кеме компаниялары өзін қауіпсіз сезінбеді. 1941 жылғы маусымда «Time» журналында жазғандай, «егер мұндай оқиғалар жалғаса берсе, АҚШ кемелері соғыс қимылдарынан алыс жерлерге бағытталғанда қауіпке ұшырайды. Сондықтан АҚШ кемелерін теңізден қайтарып алуға немесе теңіздерді еркін пайдалану құқығын қамтамасыз етуге тура келеді». 1941 жылғы қазан айында «Дюкейн шпиондық тобы» деп аталған 33 күдіктіге қарсы тыңшылық ісінде федералды прокурорлар Лео Вааленнің кеме соңғы сапарын бастағанға дейін бес күн бұрын «Робин Мур» кемесінің теңізге шығу күні туралы Германияға радиохабарлама жібергенін дәлелдеді. Ваален кінәлі деп танылып, тыңшылық әрекеті үшін 12 жылға, ал шетелдік агенттерді тіркеу туралы заңды бұзғаны үшін 2 жылға бас бостандығынан айырылды. U-69 сол күні (21 мамыр) Кабо-Верде аралдарының оңтүстігінде «Тьюксбери» кемесін де батырды. Кеме капитаны өз ерлігі үшін OBE орденімен марапатталды, бірақ осы туралы ешқашан білмеді, өйткені «Ньюбери» кемесі 15 қыркүйекте суға батқан кезде қаза тапты. 1941 жылғы 31 мамырда U-69 Аккра портында «Сангара» кемесін батырды. Кеме 10 метр тереңдікке батты, кеменің мұрты көрініп тұрды. (Кеме 1943 жылы құтқарылып, жүгі сатылды, ал 1947 жылы бөлшектелді). Роберт Хьюз 4 маусымда U-69 қойған минаға шалып қаза тапты. Су асты кемесі 1941 жылғы 27 маусымда Азор аралдарының оңтүстік-шығысында «Ривер Лугар» және сол күні «Эмпайр Эбилити» кемелерін батырды. Қайту жолында U-69 1941 жылғы 3 шілдеде Канар аралдарының оңтүстік-батысында «Роберт Л. Холт» кемесімен қарулы қақтығысқа түсті, нәтижесінде жеңіске жетті. Ол палубалық артиллериясынан 102 жарылғыш және 34 өртке қарсы оқ, 20 мм-лік зениттік қарудан 220 оқ және MG 34 пулеметінен 400 оқ атып, сауда кемесіне нысаналады. Кеме 8 шілдеде Францияға, Сент-Назерге оралды. Алайда, U-69 экипажы үшін 1941 жылдың екінші жартысында конвойлердің күшейтілуі және кемедегі техникалық бұзылулар немесе ауруларға байланысты тоқтатылған қысқа мерзімді патрульдердің салдарынан тағы бір кеме батыруға дейін шамамен бір жыл өтті.

Төртінші және бесінші қарауылдар

Төртінші патруль салыстырмалы түрде қысқа болды, бір аптаға жетіп, Біскай шығанағынан көп шықпады. U 69-дың бесінші патрулі Сент-Назерден солтүстік-батысқа қарай Гренландияға қарай бағытталды; ұзақ болғанымен, ол да нәтижесіз аяқталды.

Алтыншы және жетінші қарауылдар

Кеменің алтыншы патрулі ешқандай оқиғасыз өтті. Жетінші рет теңізге шыққанда, 21 наурызда Ирландия батысында конвойдың күзетшілері бірнеше сағат бойы оны тереңдік бомбаларымен шабуылдады. Ол ешқандай зақымсыз құтылды.

Сегізінші қарауыл

U 69 кемесі АҚШ жағалауында төрт мачталы шағын желкенді кеме «Джеймс Е. Ньюсонды» өз қаруларымен батырғанда, ол өзінің тізіміне бір тағы қосты. Сол айда ол «Екінші бақытты уақытты» пайдаланып, үш кемені суға батырып, есебін арттырды. Солардың бірінде, бірінші офицер Лизе, норвегиялық Хангар Лингос, барлығы төрт торпеда шабуылынан аман қалды.

Тоғызыншы патруль және "Карибу" СС

U 69-дың ең даулы әрекеті 1942 жылдың 14 қазанында таңғы сағат 3:21-де Атлантика жазғы уақыты бойынша Кэбот бұғазында азаматтық паромды қирату болды. Су асты кемесінің бұл аймақта бірнеше күн болғаны және бір күн бұрын «Каролус» кемесін батып, он бір адамның өмірін құрбан еткені белгілі болды. Сол таңғы ертеде «Карибу» көрінді, себебі оның көмірмен жұмыс істейтін бу қазандықтарынан ұзын, қара түтін шығып, фосфоресцентті аспанға қарсы анық көрінді. Бетінде күтіп тұрған кезде Грэф бір торпеданы іске қосты, ол нысанаға тиді. Зардап шеккен кемедегі қазандықтар соққыдан кейін көп ұзамай жарылып, кеме шамамен бес минут ішінде суға батып, экипаж мен жолаушылардың көпшілігі кемеде қалды. «Карибу» 1942 жылдың 13 қазанында Солтүстік Сиднейден (Новая Шотландия) Ньюфаундлендтегі Порт-о-Баскиге бағыт алды. Ол аптасына үш рет SPAB конвойының (SPAB – Sydney Port aux Basques) құрамында жүретін. Бір кемеден тұратын конвойды эскорттап, .
Суға батқаннан кейін жергілікті Кейп-Бретон аралындағы медиада HMCS «Грандмер» әрекеттеріне қатысты дау туды. Аман қалғандарды бірден іздеудің орнына, ол U- қайықпен шайқасқа түсіп, оған шапқылап, алты тереңдік зарядын атты. «Грандмер» U 69-ды шамамен екі сағат бойы қуды, содан кейін аман қалғандарды іздеуге қайтып келді. Осы уақыт ішінде суға батқандардың кейбіреуі суық Атлантика мұхитында дене температурасы төмендеп қайтыс болды. Бірнеше аптадан кейін Ньюфаундленд күштерінің флаг-офицері коммодор Х.Э. Ридтің хабарламасында айтылғандай, «Грандмер» кемеге шабуыл жасап, аман қалғандарды алу үшін тоқтамай, қалыпты операциялық ережелерді орындады. Егер ол тоқтағанда, U 69 оны да батыруы мүмкін еді. Барлығы 57 әскери қызметкер, 31 саудагер теңізшісі және 49 азаматтық адам – оның ішінде көптеген әйелдер мен балалар – қаза тапты, жалпы саны 137 адамды құрады (көбісі кемеде тұтқындалып, суға батты). Бұл оқиға әскери цензураның дереу алынып тасталған сирек жағдайларының бірі болды, мақсаты – қауесеттер мен болжамдардың алдын алу еді. Оқиға сол аптада Солтүстік Америкада кеңінен жарияланды және «Жеңіс облигациялары» кампаниясының ынталандырушы күші ретінде тиімді пайдаланылды. Бұл суға бату Канада мен Ньюфаундленд суларындағы ең маңызды оқиғалардың бірі болды, себебі «Карибудың» тактикалық маңызы емес, U- қайық соғысы канадалықтар мен Ньюфаундлендтерге өз үйлерінде көрсетілді.

10-шы патруль және жоғалту

1943 жылдың 17 ақпанында, «Haudegen» қасқыр тобымен бірге жұмыс істеп жатқанда, U-69 Солтүстік Атлантиканың ортасында ONS 165 конвойына шабуыл жасады. Жоғары жиілікті бағыттап табу (HF/DF) және радар арқылы анықталғаннан кейін, тереңдік бомбаларының салдарынан су бетіне көтерілуге мәжбүр болды, содан кейін эсминец оған шабуыл жасады. Оның 46 экипаж мүшесінің ешқайсысы құтқарылмады.

Эмблемасы

U 69 екі кеме таңбасына ие болғандықтан ерекше болды. Біріншісі, кемеге қабылдана салысымен, оның бірінші командирі Метцлер таңдаған. Ол Horrido (Талли Хо) сөзінен және LMA әріптері үшін үш екі флаг сигналдық тобынан тұрды (leck mich am Arsch, Готц фон Берлихингеннің әйгілі жауабына сілтеме). Екіншісі 7-ші флотилия Приеннің бұқа таңбасын флотилияның белгісі ретінде қабылдағанда пайда болды. U 69-дың жаңа бірінші офицері, бұл таңбаны бұрын көрмеген, француз қымызының қорабында сиырдың суретін тауып, оны бастион мұнарасына салды, қорапта "la vache qui rit" (күлкілі сиыр) деген ұранмен бірге. Метцлер оны көргенде, оны сақтап қалуға шешті, себебі ол оны көргеннің бәрін күлдірді, ал экипаж ұранды соғыс шақыру ретінде қабылдады; содан кейін U 69 "күлкілі сиыр" деп аталды.

Рейд тарихының қысқаша мазмұны

Күн Кеме Ұлты Тоннажы Тағдыры17 ақпан 1941Сиам принці8,456Батып кетті19 ақпан 19415,693Батып кетті23 ақпан 1941Марслев4,542Батып кетті30 наурыз 1941Коултарн3,759Батып кетті3 сәуір 1941Тирлби4,887Зақымдалды21 мамыр 19414,999Батып кетті21 мамыр 1941Тьюксбери4,601Батып кетті31 мамыр 1941Сангара5,445Толықтай жойылды3 маусым 1941Роберт Хьюз2,879Батып кетті (мина)27 маусым 19417,603Батып кетті27 маусым 1941Ривер Лугар5,423Батып кетті3 шілде 1941Роберт Л. Холт2,918Батып кетті1 мамыр 1942Джеймс Е. Ньюсон671Батып кетті12 мамыр 1942Лиз6,826Батып кетті13 мамыр 1942Норлантика2,606Батып кетті21 мамыр 1942Торондок1,927Батып кетті5 маусым 1942Летиция Портер15Батып кетті9 қазан 1942Каролус2,375Батып кетті14 қазан 19422,222Батып кетті