Кіріспе
Румын саясаткері және белсенді Георге Кристаску (10 қазан 1882 жылы Копачиу, Гюргиу округінде дүниеге келген, 29 қараша 1973 жылы Тимишоарада қайтыс болған) – румын социалисі және өмірінің бір бөлігінде коммунистік күрескер. "Плапумарул" ("Жапқыш жасаушы") деген лақап атымен танылған, кейде ең танымал аксессуарынан кейін "Omul cu lavaliera roșie" ("Қызыл галстугі бар адам") деп те аталды.
Gheorghe Cristescu (October 10, 1882 in Copaciu, Giurgiu County – November 29, 1973 in Timișoara) was a Romanian socialist and, for a part of his life, communist militant. Nicknamed "Plăpumarul" ("The Blanket Maker"), he is also occasionally referred to as "Omul cu lavaliera roșie" ("The man with the red four in hand necktie"), after the most notable of his accessories.
Ертедегі белсенділігі
Копачиу қаласында (сол кезде Ильфов округінің бөлігі, қазіргі уақытта Гюргиу округінде) туған Кристеску жапқыш жасаушы ретінде білім алды және жапқыш тігу шеберханасының иесі болды. 1898 жылдан бастап социалистік ағымдарда белсенділік танытқан ол, Румынияның Социал-демократиялық жұмысшылар партиясының жетекші мүшесіне айналды (1899 жылға дейін, партия таратылғанға дейін). 1900 жылы партияның жалғыз сақталған тобының басшылығына, оның Бухаресттегі социалистік үйірмесіне, «Романия Мунцитораға» (Кристиан Раковский басқарған) қосылды. 1910 жылдың 31 қаңтарында Румынияның Социал-демократиялық партиясы (РСДП) құрылғанға дейін Кристеску, Румынияның қысқа ғұмырлы Социалистік одағының жетекшілерінің бірі болды. 1909 жылдың 9 желтоқсанында Румыния темір жолының қызметкері Стоенеску премьер-министр Ион И.К. Брэтиануды өлтіруге талпынғаннан кейін, Кристеску, «Романия Мунцитора» үйірмесінің басқа белсенділерімен бірге (оның ішінде И.К. Фриму және Димитрие Маринеску) ұсталды және осы әрекеттің ықпалымен жасалғаны күдігімен тексерілді. 1908-1920 жылдары кәсіби одақ қозғалысында белсенділік танытты. 1916 жылы партия, Румынияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа Антанта тарапынан қатысу кезінде Циммервальд конференциясын қолдағандығы үшін қызметіне тыйым салынды. Орталық державалардың шабуылынан кейін (Румыния кампаниясына қараңыз), ол жау басып алған Бухарестте белсенді болып, Германияның Социал-демократиялық партиясымен байланыста болды, бұл байланысқа оларға жандашу көрсеткен неміс әскерлері көмектесті. 1919 жылдың соңында Социалистік партияны Халықтық лигаға біріктіруге келіссөз жүргізген Константин Аргетояну, Московичи партиясының радикалды сол қанатын сынағанын, Аргетоянудың сөзімен айтқанда, «жапқыш тігуші Кристеску және басқалар агитация жасап жатқан» екенін мәлімдеді. 1920 жылғы алғашқы сайлауда Кристеску, Александру Доброгеану Герея және Борис Стефановпен бірге, халықтың көп дауысын алғандарына қарамастан, Парламентке өте алмады. Бірақ, кейін ол лауазымға бекітілді.
Коммунизм
Ол бастапқыда Владимир Лениннің тезистеріне қарсы дауыс бергенімен, Коминтерннің Мәскеудегі дүниежүзілік съездерінде социалистердің делегаты ретінде (Евгений Розван, Константин Попович, Иоан Флюраш, Давид Фабиан және Александру Доброгеану Гереямен бірге), және Розванның оның "минималисттік ұстанымды" сақтап қалғанына күдік танытуына қарамастан, партияны большевиктік үлгіде қайта құруды қолдап, одан да радикалды болды, бірақ Ресейден бақылауға қарсы екенін көрсетті. 1920 жылғы дауыс беруге дайындық кезінде ол жергілікті партияларға Коминтерн бақылауына қарсылығын білдірді, сосын Ленинмен кездесті. Кейін Кристеску, Ресей басшысы оның наразылығын қабылдап, румын социалистеріне "саяси емес" жеңілдіктер бергенін мәлімдеді (бұл мәлімдеме Доброгеану Гереяның куәлігімен ішінара расталды). Съез барысында Кристеску мен Доброгеану Герея коммунистік емес баспасөз тарапынан қынжылға ұшырады (олардың буржуазиялық мәртебесі, олардың белсенділігіне қарамастан, "Кристеску көрпеше тігуші" және "Доброгеану мейрамханасы" деген есімдермен аталып өтті, соңғысы Доброгеану Гереяның Плоештидегі бизнесіне сілтеме жасады). Коммунистерге тағылған айыптың негізі – олардың Ұлы Румыния идеясын қабылдамауы және "әлемдік революцияға" және Коминтернге берілгендігі болды, бұл олар Голдштейн сияқты әрекеттер арқылы қолданыстағы тәртіпті құлатуға тырысып жатыр деген күдік тудырды. Александр Авереску кабинетінің екінші құрамындағы ішкі істер министрі және тұтқындаудың басты ұйымдастырушысы Константин Аргетояну кейіннен оның бұйрығының заңдық негізі болмағанын мойындады және ол Кристескуге Коминтерн саясаты дауысқа салынатынын білген күйі съез өткізуге рұқсат бергенін, осылайша фракцияның өзін кінәлі етуіне себеп болғанын мәлімдеді. Айыпталушылардың көпшілігі ақталды, бұл Кристескудің нақты куәлігінің (сондай-ақ көптеген айыпталушылардың аштыққа шығуы және жеткілікті дәлелдердің болмауы) арқасында болды.
Диссиденттер
Кристеску 1923 жылы Вена конференциясында Балқан коммунистік федерациясы қабылдаған шешімнен кейін партиясының саясатына күмән келтіре бастады. Федерация ресми советтік саясатты қабылдап, Бессарабия, Буковина, Трансильвания және Оңтүстік Добруджаға (немесе Добруджаның барлығына) Румыниядан бөліну құқығын беруді ұсынды. Бұл аймақтардың этникалық құрамына байланысты, ол азшылықтарға өзін-өзі анықтау құқығын беруге келісе алмады (әсіресе бұл автономия немесе тәуелсіздік емес, Румынияға басқа ұлттардың аумақтық талаптарын қанағаттандыруды білдіретін). Кристеску партиядан осы мәселелер бойынша бағдарламасын қайта қарауды және заңды қызметін жаңаруды сұрады. Партия нақты ұстаным қабылдауына жол бермеу үшін бар күшін салды: оның көзқарасы Балқан коммунистік федерациясы (1924) тарапынан тексерілген кезде, ол 1926 жылы партиядан шығарылып, лауазымынан кетіп қалды. Владимир Тисманянудың сөзіне сүйенсек, Кристескудің Жұмысшылар мен шаруалар блогындағы (заңсыз коммунистік фракцияның басқару тобы ретінде құрылған) ықпалсыздануы басқа белсенділермен болған қақтығысының маңызды себебі болды.
1930-шы жылдар, қуғын-сүргін және оңалту
1928 жылы өзінің кішігірім тобы – Жұмысшылардың социалистік партиясын (кейін Тәуелсіз социалистік партия деп аталды) құрғаннан кейін, Кристеску 1932 жылы кішігірім Біртұтас социалистік партияға қосылды (Леон Геллертер, Штефан Войтец және Константин Попович басқарған марксистік топ, ол 1944 жылы Коммунистік партияның қысымымен өзінен-өзі тарады). 1936 жылы ол саясаттан қол үзді. Оны қызды улағандығы айыбымен тұтқындаған, бірақ сол жылы ақтады. Айналымдағы бір теория бойынша, Мария Сучиу, Титаның үй қызметкері, оны өлтірген. Саяси тұтқындарға жасалған алғашқы кешірім арқасында босатылған (Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін көп ұзамай), Кристеску өмірінің қалған бөлігін салыстырмалы түрде беймәлім күйде өткізді. Николае Чаушескудің оңалту саясаты оның атын ақтағанмен, оның жағымсыз пікірлері цензураланды және ол өмірінің соңына дейін Securitate бақылауында болды. Чаушеску режимі ұлтшыл идеологияны дамытқан кезде, ол кейде Коминтернге қарсы коммунист ретінде мақталып тұрса да, Кристеску өзі құрған партиямен байланысты болудан қашып жүрді.