Кіріспе

Британдық пэр, жер иеленуші және өнер жинаушы

Джордж О'Брайен Уиндхам, Эгремонттың 3-ші графы, FRS (18 желтоқсан 1751 – 11 қараша 1837), Суссекстегі Петворт Хаусы мен Сомерсеттегі Орчард Уиндхэмде тұрған британдық пэр, ірі жер иеленуші және көрнекті өнер жинаушы болды. Ол соңғы ғылыми жетістіктерге қызығушылық танытты. Ол егіншілікпен айналысып, ауыл шаруашылығы жазушысы Артур Янгтың досы болды, сондай-ақ өзінің иеліктерін жақсарту үшін көптеген коммерциялық жобаларға инвестиция салған, каналдар салуға құлшынған адам еді. Саясатта оның рөлі шектеулі болды. Ол өнерді ынталандырушы және қолдаушы болды, суретші Дж.М.У. Тернер біраз уақыт бойы оның Суссекстегі Петворт Хаусының иесі болды. Джон Констебл, К.Р. Лесли, Джордж Ромни, мүсінші Джон Флэксман және басқа да талантты суретшілер Уиндхамнан тапсырыс алды, ол үйін құнды өнер туындыларымен толтырды. Граф халық тығыздығынан туындаған ауылдық кедейлікті жеңілдету мақсатындағы Петворт эмиграциялық жобасын қолдады. Кеңпейіл, қонақжайлы, тікелей және ерекше мінезді граф, өз заманында ағылшын қоғамында өте танымал тұлға болды. Чарльз Гревилл оны «өте бай және оның жомарттығы оның байлығымен тең» деп бағалады және «сол кезде Петворт үлкен қонақ үй сияқты болған» деп жазды. Уиндхамның 40-тан астам баласы болғанмен, олардың арасында заңды туған жалғыз баласы нәресте шағында қайтыс болды. Лорд Эгремонттың орнын оның жүрегі жақын туысы Джордж Уиндхам, Эгремонттың 4-ші графы (1786–1845) басты, бірақ ол өзінің мұрагерлікке өтпейтін иеліктерін, атап айтқанда бұрынғы Перси иеліктерін, соның ішінде Суссекстегі Петворт Хаусын, Йоркширдегі Лексонфилд қамалын және Камбриядағы Эгремонт қамалын, үлкен ұлы полковник Джордж Уиндхамға, 1-ші Лексонфилд баронына (5 маусым 1787 – 18 наурыз 1869) қалдырды.

Ерте өмір

Уиндэм 1751 жылдың 18 желтоқсанында Чарльз Уиндэмнің үлкен ұлы және мұрагері болып дүниеге келді. Оның анасы – Алисия Мария Карпентер, Джордж Карпентердің қызы, Киллагидің 2-ші бароны Карпентер, оның әйелі Элизабет Петти. 1763 жылы, 12 жасында, ол әкесінің атақтары мен мүліктерін иемденді: Суссекстегі Петворт, Камбриядағы Эгремонт, Уилтширдегі Леконфилд, сондай-ақ Сомерсеттегі Орчард Уиндхамдағы кең байлықтар – отбасының ең көне иелігі. Кейіннен ол Ирландиядағы Томмонд графының жерлерін мұра етті. Ол Уондсворт және Вестминстер мектептерінде білім алды. 1774 жылы ол ирландиядағы кең байлықтарды өзінің ағасы Перси Уиндэм О'Брайеннен, Томмондтың 1-ші графынан мұра еткеннен кейін атына О'Брайенді қосты. Ол 1770 жылдары Италияға екі мәрте сапар шекті. Отбасының жаңадан салынған лондондық резиденциясы – Эгремонт үйінде ол сәнді макаронилермен араласты.

Өнердің қамқоршысы

Уиндхам Тернер мен Констебл сияқты суретшілердің, сондай-ақ Солтүстік галерея үшін Михаилдың шайтанды жеңіп жатқан ерен мүсінін жасаған мүсінші Джон Флаксменнің демеушісі болды. Тернер Петворт үйінде көп уақыт өткізіп, жоғарғы қабатта студия ұстады. Ол Петворт, Арундел және графтың канал жобаларының бірі – Чичестер кеме каналының көріністерін салды. Әкесі сияқты, граф та француз жиһаздарын жинады. 1802 жылғы шілдеде Амиен бейбітшілігі кезінде Парижге сапар барысында ол Мартин Элой Линьерё жасаған қола әйел кариатидтерімен сүйенген бес шамды люстра жұбын сатып алды.

Құрылысшы

Граф канал салуға ынталы болды, бұл оның Петворт иеліктеріндегі ауыл шаруашылығын жақсартуға мүмкіндік беретін еді. Ол Хоутоннан әкпен қалау үшін саз әкелді, ал отынның тапшылығын жою үшін көмір алды, бұл азық-түлік өндірісі үшін көбірек жерді босатуға мүмкіндік берді. Алғашқы жоба – Ротер өзенін Мидхерстке дейін кеме жүзететіндей етіп жасау болды, ол Ротер кемелеуі деп аталды. Құрылысты жүзеге асыра алатын сенімді мердігер табу мүмкін болмағандықтан, жұмыстың көп бөлігін графтың өз иелігіндегі жұмысшылар атқарды. Стопхэмнен басталып, кемелеу 1795 жылы Петвортқа, ал 1796 жылы Мидхерстке жетті. Содан кейін Петворттан оңтүстікке қарай Хаслингборнға дейін тармақ салынды, ол Петворт каналы деп аталды. Бұл бастапқыда солтүстікке қарай Уэй өзенімен байланысу үшін ұзартылуы жоспарланған, бірақ қолайсыз сараптамалардан кейін, Петворттың солтүстік жағына жету үшін қажетті шлюздердің құны тым жоғары болғандықтан, жоспардан бас тартылды. 1796 жылы граф Арун кемелеу компаниясының 36 пайызын сатып алып, оны банкроттықтан сақтап қалды, өйткені компанияға Колдуолтам кесігі мен Хардхэм туннелін салудың 16 000 фунт стерлингтік құны жүктелген еді. Пэтворттан Шелфордқа канал салу жоспарларын тоқтатқаннан және ұлттың Лондон мен Портсмутты байланыстыратын, теңіз кемелеріне және француздық теңіз шабуылдарына қауіпсіз ішкі су жолына ие болуын қалаған граф, Арун өзенін Суррейдегі Уэй өзенімен байланыстыруға назар аударды. Арун каналы Арун өзенінің кеме жүзуге жарамды ұзындығын Висборо Гриннен Биллингшурстке дейінгі жолдағы Ньюбриджге дейін ұзартты, ал 1816 жылы Уэй мен Арун қосылыс каналы Годалминг кемелеуімен байланысты. 1823 жылы Портсмут және Арундель каналының, соның ішінде Чичестер кеме каналының аяқталуы Лондоннан Портсмутқа баржалар үшін маршрутты аяқтады және графтың канал салуға салған инвестицияларының соңына нүкте қойды. Бірнеше кемелерге Эгремонт деген ат берілді, оның ішінде Арун кемелеуіндегі баржа, Литтлхэмптон қаласында жағалау саудасы үшін салынған бригантина, ол екі жылдан кейін Гудвин құмдарында сүңгіп кетті, содан кейін Портсмут және Арундель каналы үшін Чичестер мен Лангстон портары арқылы баржаларды сүйреуге қолданылатын бу кездігі.

Көшіп кетуді ынталандырушы

Франциямен соғыс және халық санының өсуі тоғызыншы ғасырдың басында ашаршылықтың үнемі қауіп төндіріп тұруына себеп болды, сондықтан егіс көлемдерін пайдалану арқылы азық-түлік өндірісін барынша арттыру қажеттігі туды. 1820 жылдары, көбінесе Канадаға көшіп-қону, ауылдық жұмыссыздық пен кедейлікті жеңілдетудің бір жолы ретінде қолдауға алынды. Томас Сокетт, Петворт шлютері және Уиндхамның шәкірті, Петворт көші-қон жобасын ұсынды, ол 1832 және 1837 жылдар аралығында Сассекс және көршілес округтерден 1800 адамды Жоғарғы Канадаға жіберді. Граф өзінің жерінде тұратындарды жобаға қосылуға ынталандырып, әр адам үшін 10 фунт стерлингтік жол ақысын төлеуге уәде берді.

Басқа кәсіпорындар

Петворттан оңтүстікке қарай Данктон және Мидхерсттен батысқа қарай Ипинг қалаларында қағаз фабрикалары салынды. Нортчепель маңында, елдіктерден ағаш көмірін, әсіресе алдер ағашынан жасалған, мырыштан жасалған цилиндрлерде қыздырылған көмір арқылы, ұңғын үшін жоғары сапалы көмір шығаруға арналған мемлекеттік фабрика құрылды. Солтүстік Йоркширдегі Споффорт қаласында геолог Уильям Смит көмір және темір кенін іздеу үшін жұмысқа алынды. 1803 және 1804 жылдар аралығында суды сығу үшін бу машиналары қолданылып, сынақ ұңғымаларын қазуға 1000 фунт стерлинг инвестицияланды. Алты жұқа көмір қабаты табылды, бірақ олар коммерциялық пайдалануға жеткіліксіз болды. Оның жарыс киімдері қара жасыл түсті, ал қалпағы қара болды.

Саясат

Уиндэм Уиг партиясының мүшесі болды. 1787 жылы ол Мидхерст қалашығын сатып алып, оны екі кіші інісі Чарльз бен Персиді Парламентке сайлау үшін пайдаланды. Чарльз Мидхерсттен бір ғана парламентте қызмет етті және 1796 жылға қарай орын Лорд Каррингтонға сатылды. Партия 1792 жылы Француз революциясы мәселесінде жарылғанда, ол Томас Пэйн сияқты радикалдардың "зұлым және бүлікшіл" жазбаларын айыптаған Премьер-министр Уильям Питт кішісін қолдаған консервативтік топқа қосылды. Ол 1834 жылғы Кедейлер заңына түзету енгізуге қарсы болды, ол қатал жұмыс үйлері жүйесін енгізді. 1835 жылғы қазан айында Сюссекс округының Кедейлер заңы комиссары Уильям Хоули Петворт үйіне келгенде, оны әдеппен қарсы алды, бірақ граф бұл заңды "ең нашар шаралардың бірі" деп есептеді. Эгремонт күнделікті мәселелерге араласпаса да, оның хатшысы Томас Сокетт, Петворт шлютері, кедейлерге көмек көрсету және эмиграция мәселелерімен тығырықтанды және комиссармен Петворт кедейлеріне көмек көрсету және Петворт эмиграциялық жобасын жүзеге асыру бойынша қатыгез дауларға түсті. Ұлттық баспасөз бұл жайтты жариялады, ал Сокетт Петворттан келген басқа куәгерлермен бірге 1837 жылғы наурыз айында Парламенттің арнайы комитетіне куәлік берді.

Әскери

1794 жылы "басқыншылық немесе ішкі қозғалыс болған жағдайда" округтік еоманри қайта құрылды, бұл француз революциясынан кейінгі аристократияның алаңдауын көрсетті. Жер иелері мен жалға берілген шаруалардан құралған бұл кавалерия күші табиғи түрде ең ықпалды жер иелерімен басқарылды. Сассексте бұл Сассекс джентльмендері мен еоман кавалериясының жасақтары түрінде болды, граф өзі полковник болып, сонымен қатар Петворт жасағына қолбасшылық етті. Еріктілер өздерінің жылқыларын ұсынса, үкімет олардың күтімін және негізгі жабдықтарын қаржыландырды. Уиндхам Лондоннан қосымша қару-жарақ, дулыға, плащтар мен қауырсындар сатып алды. Еріктілер жылқы салығынан, шаш ұнтағы салығынан және жол төлемінен босатылды. 1798 жылға қарай Петворт жасағында 52 мүше болды.

Петворт

1793 жылы Виндэм Петворт қаласында базар үйінің салынуын қаржылады, ол базар алаңында бұрын иттермен әзілдеу үшін бағанаға байланған бұқалар тұрған жерде орналасқан. Граф бұл қатыгездікке, сондай-ақ «тәйішке лақтыру» деп аталатын әдетке де соң салған. Бұл әдет Мидхерст жолының бұрылысында жасалған. Базар үйі немесе қалалық әкімшілік ғимараты тастан салынған және солтүстік жағында III Уильямның бюстімен әсемделген. 1784 жылы граф жаңа түзету үйі үшін жер берді, ол бұрынғы түрмені алмастырды. Бұл түрме екі жылытылмаған бөлмеден тұратын, санитарлық жағдайы нашар болған және тұтқындардың моральдық жаңартылуы үшін қажет деп саналатын жұмысты ұйымдастыруға мүмкіндік бермейтін жайсыз орын еді. Салық төлеушілердің наразылығы салдарынан құрылыс кешікті. Төменде кірпіштен жасалған аркалармен бекітілген екі қабатта 32 камера салынды, бұл тұтқындардың қашуын болдырмау үшін жасалған. Мекеме 1788 жылы қазіргі полиция бөлімі мен сот ғимаратының жанында ашылды. Тұтқындар қатаң оқшаулықта ұсталды және бір-бірімен сөйлесуге рұқсат етілмеді. Тіпті шіркеуге барғанда да олар жеке, биік қоршаулы орындықтарда отырды. Сыртқы ауладағы «ауа тазалау» деп аталатын жаттығулар да жеке-жеке жүргізілді. 1836 жылы қалалық газ енгізілді, сол кезде Стейшн-роудта газ зауыты салынды. Көмір Култершоу кемежайына баржамен, кейін Петворт теміржол станциясына пойызбен жеткізілді. Қала тұрғындары графқа деген алғыстарын білдіру үшін Шығыс көшесінің солтүстік жағында орналасқан ескерткішті сыйға тартты. Виндэм Брайтон шіркеуінен сатып алған екінші қол шпилі Сент-Мэри шіркеуі үшін қисық болып, 1947 жылы алынып тасталды. Ол Петворт саябағының айналасына салған үлкен қабырға әлі де аймақтың ерекшелігі болып табылады. Шамамен он төрт шақырымдық қабырға паркті қоршап, екі метрден аса биіктігі бар құмтас қабырғалармен бөліп, үш бөлікке бөледі: оңтүстікте бұғылар паркі, одан кейін үлкен ормандық аймақ, ал солтүстік бөлігінде егістік жерлер мен орман. Парктің бойымен өтетін тас жол Эберноу жолымен A283 тас жолының қиылысында пайда болады, содан кейін солтүстікке қарай Нортчапелдің шығысынан өтіп, Фрит Вуд арқылы A283 Лондон тас жолына қосылады. Бұл жол графтың отбасы мен достарына Нортчапелдегі жол ақысынан өтуге мүмкіндік беретін жеке балама жол болды.

Мұрагерлік

Ол заңды ұрпақ қалдырмағандықтан, оның орнына немере інісі Джордж Фрэнсис Уиндхам, 4-ші Эгремонт графы келді, ол Сомерсет иелігін мұралады. Оның ұрпақ қалдырмай қайтысымен Эгремонт графлығы тоқтатылды. Петворт және Йоркшир мен Ирландиядағы түрлі иеліктер үшінші графтың заңды емес тұңғыш ұлы полковник Джордж Уиндхамға өтті, ол 1859 жылы Леконфилд бароны атанды. Генри Уиндхам Камберлендтегі отбасылық иеліктерді мұралады.