Кіріспе

Радиотолқындар үшін резонатор ретінде жұмыс істеуге арналған диэлектрлік материал.

Диэлектрлік резонатор – диэлектрлік (өткізгіш емес, бірақ поляризацияланатын) материалдың, әдетте керамиканың, радиотолқындар үшін резонатор ретінде жұмыс істеуге арналған бөлігі. Ол көбінесе микротолқындық және миллиметрлік толқындық диапазондарда қолданылады. Микротолқындар резонатор материалының ішінде, бетіндегі диэлектрлік өтімділіктің күрт өзгеруімен шектеліп, қарама-қарсы беттер арасында қайшыланады. Белгілі бір жиіліктерде, резонанстық жиіліктерде, микротолқындар резонаторда үлкен амплитудамен тербелісетін тұрақты толқындарды құрайды. Диэлектрлік резонаторлар әдетте жоғары диэлектрлік тұрақтылығы және төмен шығыс коэффициенті бар керамикалық "дискіден" тұрады. Резонанстық жиілік резонатордың жалпы физикалық өлшемдерімен және материалдың диэлектрлік тұрақтылығымен анықталады. Диэлектрлік резонаторлар қуыс резонаторларға ұқсас жұмыс істейді, олар микротолқындық жиіліктерде де кеңінен қолданылады, бірақ радиотолқындар металлдың өткізгіштігімен емес, диэлектрлік өтімділіктің үлкен өзгеруімен кері шағылысады. Миллиметрлік толқын жиіліктерінде металл беттері сигнал жоғалтуға бейім рефлекторларға айналады, сондықтан осы жиіліктерде диэлектрлік резонаторлар қолданылады. Диэлектрлік резонаторлардың негізгі қолданылуы – миллиметрлік толқынды электронды осцилляторларда (диэлектрлік резонаторлы осциллятор, DRO) туындайтын радиотолқындардың жиілігін басқару. Олар сондай-ақ жолақты өткізу сүзгілері мен антенналар ретінде де қолданылады.

Тарихи шолу

19 ғасырдың аяғында Лорд Рейли диэлектрлік материалдан жасалған шексіз ұзын цилиндрлік таяқтың толқын жетекшісі ретінде қолданылуы мүмкін екенін көрсетті. 20 ғасырдың басында Германияда жүргізілген қосымша теориялық және тәжірибелік зерттеулер диэлектрлік таяқша толқын жетектеріндегі электромагниттік толқындардың қалай өтетіні туралы түсініктерді кеңейтті. Диэлектрлік резонаторды диэлектрлік таяқша толқын жетектерінің қысқартылған түрі ретінде қарастыруға болатындықтан, бұл зерттеу диэлектрлік резонаторлардағы электромагниттік құбылыстарды ғылыми тұрғыдан түсіну үшін өте маңызды болды. 1939 жылы Роберт Д. Рихтмайер диэлектрлік құрылымдардың металл қуыс резонаторлар сияқты әрекет ете алатынын көрсеткен зерттеуін жариялады және осы құрылымдарды диэлектрлік резонаторлар деп атады. Рихтмайер сондай-ақ диэлектрлік резонаторлар бос кеңістікке шығарылғанда диэлектрик пен ауа арасындағы шекаралық шарттарға байланысты сәулеленуге бейім екенін анықтады. Бұл нәтижелер кейіннен ДРА (диэлектрлік резонатор антеннасы) әзірлеуде пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс, жетілдірілген материалдардың жетіспеуі және тиісті өндіріс технологияларының болмауы салдарынан Рихтмайердің зерттеуі жарияланғаннан кейін диэлектрлік резонаторлар келесі екі онжылдық бойына қарапайымдылыққа ұшырады. Алайда, 1960 жылдары жоғары жиілікті электроника және қазіргі заманғы байланыс индустриясы дами бастағанда диэлектрлік резонаторлардың маңызы артты. Олар көлемді толқын жетекшілі сүзгілерге қарағанда кішірек өлшемді дизайнды ұсынды және электрондық осцилляторлар, жиілікті таңдаулы шектегіштер және баяу толқын үшін арзан балама болды.

Диэлектрлік резонаторларда қоздырыла алатын үш түрлі резонанстық режим бар: көлденең электрлік (TE), көлденең магниттік (TM) немесе гибридтік электромагниттік (HEM) режимдер. Теориялық тұрғыдан алғанда, әрбір үш топта шексіз көптеген режимдер бар, ал қажетті режим әдетте қолданылу талаптарына сәйкес таңдалады. Көбінесе сәулеленбейтін қолданыстарда режим қолданылады, бірақ басқа режимдер белгілі бір қолданыстар үшін артықшылықтарға ие болуы мүмкін. Материалдар ғылымы мен өндіріс саласындағы соңғы жетістіктер осы мәселелердің кейбірін азайтуға мүмкіндік бергенімен, температура мен жиілік бойынша тізбектің жұмысын тұрақтандыру үшін түзету шаралары қажет болуы мүмкін.