Кіріспе
Вирджиния университетінің жасыл алаңы.
Томас Джефферсонның академиялық ауылының бір бөлігі болып табылатын жасыл алаң, Вирджиния университетінің Джефферсонның академиялық қауымының тарихи орталығында орналасқан кең, сатылап төселген алаң. Джефферсон жобалаған жасыл алаң және оны қоршаған ғимараттар Джефферсонның палладиандық және неоклассикалық сәулет өнерін меңгергенін көрсетеді, ал бұл орын өзіндік сәулеттік шедевр ретінде танылған. Жасыл алаң АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіштер ауданы болып белгіленген, сондай-ақ Вирджиния университетінің және Джефферсонның жақын жердегі Монтичелло резиденциясының бастапқы ғимараттарымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының құрамына кіреді; бұл белгілеу орынның сәулеттік және мәдени маңыздылығына байланысты. Джефферсон бастапқыда жасыл алаңды университет орталығы ретінде жобалаған, сондықтан оны студенттер мен оқытушыларға арналған тұрғын үйлер қоршап тұр. Оның ең танымал ғимараты – Ротонда, ол орынның солтүстік жағында, Ескі Кабелл залының қарама-қарсысында орналасқан. Жасыл алаңның қалған екі жағында он павильон орналасқан, онда профессорлық-оқытушылар құрамы жоғары екі қабатта тұрады және бірінші қабатта сабақ береді, сондай-ақ 54 жасыл алаң бөлмесі бар, мұнда мұқият таңдалған студенттер соңғы курста тұрады. Студенттің төртінші курсында жасыл алаң тұрғыны болып таңдалуы университеттегі ең беделді наградалардың бірі саналады. Павильондар мен жасыл алаң бөлмелеріне қарама-қарсы он бақ орналасқан, және павильондар сияқты, әр бақ ерекше стильде жасалған; екі бақ бірдей емес. Екі жақтағы ғимараттардың ең сыртқы қатары Академиялық ауылдың шекарасын құрайды; олар The Range деп аталады және аспиранттарға арналған. Жасыл алаң 1819 жылы университеттің құрылған сәтінен бастап Вирджиния университетінің символдық орталығы болып табылады. Ол жыл сайын университет түлектерінің салтанатты жиынының және жыл бойында өтетін түрлі шаралардың орны болып табылады.
Сипаттама
Газон Вирджиния университеті үшін Томас Джефферсон жобалаған бастапқы аумаққа немесе университеттің алғашқы ғимараттарының айналасындағы жасыл алаңға сілтеме жасайды. Газон төрт қатарлы колоннадалардан тұрады, олардың арасында студенттердің жатақтары мен ірі ғимараттар кезектесіп орналасқан. Ішкі қатардағы колоннадалар, орталық Газонға қарап тұр, он павильонды (олар университеттің алғашқы профессорларына оқу және тұруға жағдай жасады) және 54 студенттік жатақ бөлмесін қамтиды, ал сыртқы қатарда, сыртқа қарап, алты қонақ үй (әдетте, сервистік ғимараттар мен тамақтану орындары) және тағы 54 студенттік жатақ бөлмесі орналасқан. Колоннадалардың басында, Газонды оңтүстікке қарай қарап тұрған Ротунда орналасқан – бұл ақ колонналары бар кірпіштен салынған, Пантхейонның жартылай көлеміндегі көшірмесі, ол бастапқыда университет кітапханасын сыйға тартып берді. Газонды қоршап тұрған барлығы 206 колонна бар: Ротундада – 16, Павильондарда – 38 және жаяу жолдарда – 152. Колонналар кеңістіктің ресмилігі мен мақсатына сәйкес әртүрлі тәртіптерде жасалған, Ротунданың сыртындағы Коринф колонналары дорлық, иондық және композиттік тәртіптерге жол береді; әрбір павильонда дорлық, иондық немесе Коринф колонналары; ал Газонның жаяу жолдарында қарапайым Тоскана колоннадасы орналасқан.
Джефферсонның жобасы
Джефферсонның Газонға арналған жоспары, оның студент кезінде Уильям мен Мэри колледжінде көргендей, дәстүрлі бір ғимараттан тұратын колледж сәулетіне, яғни "шулы, денсаулыққа зиянды, өртке осал және жеке өмірге мүмкіндік бермейтін" архитектураға балама табуды көздеді. Газонның жалпы моделі (орталық күмбезі бар U пішіндес жоспар) Джозеф Жак Рамедің Юнион колледжіне арналған дизайнымен, Бенджамин Латробтың әскери академияға арналған жоспарымен, сондай-ақ Палладионың және оның жеке үйі Монтичеллоның дизайндарымен ұқсас болуы мүмкін, тіпті солардан әсерленген де болуы мүмкін. U пішінінің қанаттарындағы колоннадалар павильондар мен студенттік бөлмелер арасында жабық, бірақ ашық ауада байланыс құрады. Газонның әрбір бөлігі Газонмен немесе сыртқы ортамен байланысты болғанымен, қоршалған бақтар жеке өмірді қамтамасыз етеді. Джефферсон Газонның ғимараттарын он бөлікке, яғни павильондарға бөлді, бұл оның білім салаларын жіктеуін көрсетеді және олардың және Газонның қалған бөлігі арасындағы байланысты жобалады. Он павильонның әрқайсысының ерекше дизайны бар, ол әрбір оқу саласына жеке құрмет көрсетуді мақсат етеді, ал тұтас Газон сәулеттік зерттеулер үшін ашық ауадағы оқу класы ретінде қызмет етуі тиіс еді. АҚШ Капитолисінің сәулетшісі Уильям Торнтонға жазған хатында ол былай деді: "Біз бұл павильондар, жатақханалардың үстінен көрінгенде, талғам мен жақсы архитектураның үлгісі болсын, және әртүрлі көрініспен, екеуі де бірдей болмасын, сәулет оқытушысына үлгі ретінде қызмет ету үшін. Сіз қиялыңызды жұмысқа қосып, қаламмен қаншалықты еркін болса да, біз үшін бірнеше эскиздер жасаңыз, масштабқа немесе ережеге сілтеме жасаудың қажеті жоқ, өйткені бізге сәулеттің контуры ғана қажет, ал ішкі бөлігі жергілікті жағдайға қарай орналастырылуы керек. Сіз бір минутқа салатын бірнеше эскиз бізге үлкен көмек болар еді." Джефферсон Бенджамин Латробтан да дизайн сұрады, ол АҚШ Өкілдер палатасының залдарында Джефферсонмен бірге жұмыс істеген еді. Латроб университеттің жоспарын көрсететін эскизбен жауап берді, ондағы күмбезді құрылым Палладионың "Ла Ротонда" атты Вилла Капрасына ұқсас болды, және 1817 жылдың қазан айында кем дегенде бес павильонның көрінісін көрсететін екінші үлкен сурет жіберді, мүмкін он сурет болған (ол Джефферсонға "жеті немесе сегіз" павильон уәделегенімен, нақты сурет жоғалды). Латробтың суреттері III, V, IX және X павильондардың жобаларын жасау үшін пайдаланылған деп саналады. Сонымен қатар, шығыс жаққа орналасқан көптеген павильондар Латробтың жобаларына негізделген болуы мүмкін, өйткені Джефферсон бес ғимараттың суреттерін үш апта ішінде дайындады. Осы процесте Джефферсон жобаны учаскеге бейімдеді, енін түзетті, антаблетураны нақтылады және Ротонданың ішкі бөлігінің егжей-тегжейлі дизайнын жасады. Павильондар мен Рейндждер арасындағы аумақ Томас Джефферсонның бастапқы жоспарында бақ ретінде белгіленген. Қазіргі бақтардың дизайны Университет президенті Колгейт Дарден бастаған бастаманың нәтижесінде жасалды, ол оларды Джефферсонның бастапқы дизайнына жақындатуға тырысты. Газонның әртүрлі бөліктерінің, Ротонданың, павильондардың, студенттік бөлмелердің және физикалық ортаның жалпы әсері, Гарри Уиллстің сөзімен айтқанда, "парадоксалды тәртіп пен жеке өрнек, иерархиялық тәртіп пен бос импровизация. Бірақ осы көрінетін қайшылықтарды үйлестіру – жүйенің генийі."
What we wish is that these pavilions, as they will show themselves above the dormitories, shall be models of taste and good architecture, and of a variety of appearance, no two alike, so as to serve as specimens for the architectural lecturer. Will you set your imagination to work, and sketch some designs for us, no matter how loosely with the pen, without the trouble of referring to scale or rule, for we want nothing but the outline of the architecture, as the internal must be arranged according to local convenience? A few sketches, such as may not take you a minute, will greatly oblige us.|Thomas Jefferson|Letter to William Thornton, 1817
Thornton obliged with designs for two pavilions, one of which was adapted for the design of Pavilion VII, the first to be built. Jefferson also solicited designs from Benjamin Latrobe, who had worked with Jefferson on the chambers for the United States House of Representatives. Latrobe responded with a sketch showing the plan of the university, with a domed structure resembling Palladio's Villa Capra "La Rotonda", and sent a second large drawing in October 1817 showing at least five Pavilion elevations, and maybe ten (while he had promised Jefferson "seven or eight" Pavilions, the actual drawing has been lost). It is believed that Latrobe's drawings were used for the designs of Pavilions III, V, IX and X. Further, it is speculated that many of the eastern Pavilions were based on Latrobe's designs, as Jefferson prepared the drawings for all five buildings in a mere three weeks. Throughout the process, Jefferson adapted the designs to fit the site, adjusting the width, specifying the entablature, and providing the detailed design of the interior of the Rotunda. The area between the Pavilions and the Ranges was designated as garden space in Thomas Jefferson's original plans. The current design of the gardens is a result of an initiative begun by University president Colgate Darden to return them to something approximating the original Jeffersonian design. The overall effect of the different portions of the Lawn, the Rotunda, Pavilions, student rooms, and the physical site, is, in the words of Garry Wills, "paradoxical regimentation and individual expression hierarchical order and relaxed improvising. But it is the reconciliation of these apparent irreconcilables that is the genius of the system."
Гаунның алғашқы тұрғындары: студенттер, профессорлар және құлдар
Бастапқыда 108 студенттік бөлме (54-і Гаунда, ал әрбір жақтан 27-і Рейндждерде) екі орынды болды, бұл 216 студентті орналастыруға мүмкіндік берді. Бірақ, университеттегі бірінші семестрлерде студенттердің саны аз болғандықтан, Павильондарға жақын жатақхана бөлмелерін кейде профессорлар 1854 жылға дейін пайдаланды. Университет студенттерінің саны өскен сайын, 1842–1843 жылдары 128 студенттен 1861 жылы 604 студентке дейін жетті. Студенттер Гауннан басқа, университет бекіткен пансионаттарда да тұруды бастады. Тұрғындар құрамындағы басқа өзгерістерге Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде офицер үміткерлері үшін Гаун бөлмелерін казарма ретінде пайдалану, 1959 жылы екі орынды бөлмелерді бір орындыға ауыстыру және 1972 жылы Гаунға алғашқы әйел студенттердің келуі кірді. Павильондар профессорлар үшін тұрғын үй ретінде де, оқу кеңістігі ретінде де жоспарланған. Университеттің бастапқы жоспарында Павильондар былай сипатталған: «әрбір жеке профессорлық лауазымға арналған жеке павильон немесе ғимарат; олар шаршы алаңның айналасына орналасады; әр павильонда профессордың отбасын орналастыру үшін оқу бөлмесі және екі пәтер, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайлар болады». Алайда, бірінші қабаттағы лекция залдарының үлкен лекцияларға жеткілікті студенттерді қабылдау мүмкіндігіне байланысты туындаған практикалық қиындықтар мен профессорлар отбасыларының бұл кеңістікті той-кештерге пайдалану қажеттігіне байланысты студенттер бөлмелерге сирек қол жеткізе алды. Профессорлар мен олардың отбасыларынан басқа, Азамат соғысына дейінгі кезеңде Павильондарда профессорлардың құлдары да тұрды. Университет студенттеріне жеке құлдарын әкелуге тыйым салынған, бірақ профессорлар құлдарға ие бола берді және оларды Павильон немесе қонақ үйдің жертөлелерінде немесе шаруашылық ғимараттарында орналастырды. Бір жағдайда, университетке тиесілі құл Льюис Комодорға Ротунданың ішінде тұруға рұқсат берілді, бірақ екі жылдан кейін ол Келушілер кеңесінің шешімімен шығарылды.
Ротонданың қосымшасы және 1895 жылғы өрт
Студенттер санының өсуімен қатар, Ротонда 1853 жылы солтүстік жағына "Жаңа зал" деп те аталатын Қосымша құрылысымен кеңейтілді. Ротонданың бастапқы солтүстік фасадынан 100 футқа (30 метрге) созылған Қосымша, 1200 адам отыра алатын қоғамдық залды қоса, оқу және жиналыс алаңын кеңейтті. 1895 жылы Ротонда Қосымшаның қоғамдық залындағы электр сымдарының нашарлығынан болған өрт салдарынан толығымен қирады. Университет студенттері Ротонданың ішіндегі ең маңызды нәрсені – Александр Гальттың 1861 жылы университетке сыйлаған мармардан жасалған мырза Джефферсонның толық мөлшердегі мүсінін сақтап қалды. Студенттер сонымен қатар университет кітапханасының кітаптарының бір бөлігін Купол бөлмесінен, ал Қосымшадағы сыныптардан түрлі ғылыми құралдарды құтқарып алды. Өрттен кейін көп ұзамай профессорлық-оқытушылық құрам Қонақтар кеңесіне Ротонданы қайта жаңарту және Қосымшаның жоғалған оқу алаңын Гаунның оңтүстік жағындағы ғимараттармен алмастыруды көздейтін қайта құру бағдарламасын ұсынды.
Ротонда өртінен кейін: Стэнфорд Уайт ғимараттары
Ротонда 1895 жылы өртелгеннен кейін МакКим, Мид және Уайт фирмасы және оның сәулетшісі Стэнфорд Уайт Ротонданы қайта құру және Ротонданың қосымшасының жоғалуын өтеу үшін жаңа академиялық ғимараттар салу үшін шақырылды. Уайт Гаунның басында Кокк Холл, Росс Холл және Кэбелл Холл (қазіргі Ескі Кэбелл Холл) атты үш академиялық ғимарат салды, бұл бұрын Көк Тауларға ашық болған оңтүстік көріністі қоршады. Бұл ғимараттар тобы Гаунды қоршап, оның өлшемдерін анықтады; университеттің одан әрі дамуы Академиялық ауылдың шекарасынан тыс жерде жүргізілді. Жаңа академиялық ғимараттар салынғаннан кейін, 1907 жылы университетке мүсінші және Вирджинияның тумасы Мұса Якоб Иезекиилдің Гомер мүсіні сыйға берілді және ол Ескі Кэбелл Холлдың алдындағы алаңға орналастырылды. Иезекиил сондай-ақ Ротонданың солтүстік баспалдағының алдында тұрған қоңырау пішіндес тұғырға Джефферсонның қола мүсінін жасады. Осы кезеңде Джефферсон мен Джордж Вашингтонның мүсіндері IX және X павильондардың оңтүстігіне қойылды, олар Росс/Кэбелл/Кокк алаңының солтүстігіндегі Гаунға қарама-қарсы тұрды. 1915 жылы Луизиана сатып алу көрмесі үшін Карл Биттер жасаған мүсіннің көшірмесі Джефферсон мүсіні қосылды, ал кейіннен Гудонның Джордж Вашингтон мүсінінің көшірмесі қосылды.
Қолданылуы
Вирджиния университетінде әр мамыр айында Лаун алаңында бітірушілерді марапаттау рәсімі өтеді, және бұл мекеменің маңызды дәстүрлерінің бірі саналады. Лаунға орналасуға ие болу – университеттегі ең жоғары наградалардың бірі және өте беделді. Жыл соңында бітіретін барлық студенттер, жалпы студенттерге ашық 54 бөлменің ішіндегі 47-сінің бірінде тұруға үміткер бола алады. Өтініштер жылдан жылға өзгеріп отырады, бірақ әдетте өмірбаян, жеке мәлімдеме және бірнеше сұраққа жауаптарды қамтиды. Оларды оқу комиссиясы қарастырады, ал ең көп дауыс жинағандар Лаунға орналасуға ие болады, сондай-ақ бірнеше үміткерге де орналасу мүмкіндігі туралы хабарлама жіберіледі. Қалған жеті бөлменің бесеуі университеттегі ұйымдармен байланысты: Джефферсон әдеби және дебаттық қоғамы (7-бөлме, 1825 жылдың 14 шілдесінде құрылған), Тригон инженерлік қоғамы (17-бөлме, 1924 жылдың 3 қарашасында құрылған), Тұрғын үй қызметкерлері (26-бөлме), Құрмет комитеті (37-бөлме) және Каппа Сигма бауырластығы (46-бөлме, 1869 жылдың 10 желтоқсанында құрылған). Бұл ұйымдар өздерінің ішкі таңдау процесін жүргізеді, бірақ студенттер деканы соңғы мақұлдауды береді. Гас Благденнің «Жақсы жігіт» бөлмесінің (15) тұрғыны көптеген үміткерлердің ішінде таңдалады және міндетті түрде ешқандай ұйымға мүше болғанымен байланысты емес. Джон К. Криспеллдің еске алу медициналық алғашқы дайындық бөлмесінде (1) тұру мүмкіндігі әдетте Лаунға тұруға ұсынылған 47 студенттің ішіндегі үздік медициналық алғашқы дайындық студентіне беріледі. Павильондарда тұру да ыңғайлы. Алайда, павильондардың тек тоғызында ғана оқытушылар тұрады, себебі VII павильон – Колоннада клубы. Университеттің басқару кеңесі павильонда қай оқытушылар тұра алатынын соңғы мақұлдайды. Павильонда тұру әдетте үш немесе бес жылдық келісімшарт ретінде ұсынылады, оны жаңартуға болады. Павильон тұрғындары Джефферсонның ниетіне сәйкес, жас «Лауни» көршілерімен байланыс жасауы керек. 2001 жылдан бері әр желтоқсан айының басында университет «Лаунды жарықтандыру» арқылы қыс мезгілін тойлайды, онда 22 000-ға жуық кішкентай ақ шамдар Лаунның әртүрлі ғимараттарына оралып, студенттер жазған мерекелік өлең оқылғаннан кейін бірден әдемі салтанатпен жарықтандырылады. Шамдар семестр соңына дейін, әдетте екі аптадан кейін, әр кеште жарықтандырылады. Аталған шараға мыңдаған студенттер қатысады.
Оңтүстік газон жобасы
Соңғы жылдары «Оңтүстік газон» жобасының нәтижесінде газон едәуір өзгерді. МакИнтайр коммерциялық мектебі жаңадан жаңартылған Росс залына көшіп келді, ол бұрын колледждің экономика факультетінің үйі болған. Монро Холл (МакИнтайр мектебінің бұрынғы үйі) колледж құрамына енді. Жобаның бір бөлігі ретінде Нью-Кэбелл залы жаңартылды (бірақ бастапқыда оны бұзу жоспарланған еді), және газон Джефферсон Парк авенюсі арқылы көпірмен көшенің ар жағына, «жоғарырақ» орналасқан жерге дейін кеңейтілді – бұл жерде бұрын факультеттің тұрақ орны болған. Жобаның жалпы көлемі сыныптар мен кеңселер үшін қосымша кеңістік құрады. Бастапқыда модернистік стильдегі Нью-Йорк архитектура фирмасы Polshek Partnership-ке тапсырылған, ақырында Мур Рубл Юделл архитектуралық бюросы жобаға неоклассицизм стилін таңдады. Жобаның архитектуралық тұрғыдан көшірмелік екеніне қатысты сын айтылды. Ол «Лаунның» кейбір элементтерін қайталайды, бұл UVA профессоры Джейсон Джонсонды оны «аттракциондар паркі» деп атауға әкелді. Америка мен басқа елдердегі университеттерде жиі кездесетін осы шиеленіс, архитектуралық иконаны кеңейтудің, заманауи құрылыс техникасы мен тиімділігін пайдаланудың, бірақ стильде анық елікпеудің қиындығын көрсетеді. Басқа сыншылар неоклассицизм стилінің Вирджиния университетінің контекстінде дұрыс екенін айтады, бұл жоспарлар модернистік Херефорд колледжі және қайта жаңғырту стиліндегі Дарден мектебі сияқты басқа UVA жобаларынан өзгеше. Таңдалған неоклассицизм архитектуралық стиліне қатысты ашық пікір қақтығыстары болды, екі тарап та университет студенттік газеті The Cavalier Daily-де хат жазып немесе жарнама орнына ие болды. UVA «Оңтүстік газон» жобасын LEED сертификатымен марапаттады. «Оңтүстік газон» жобасы 2010 жылдың күзінде аяқталды.